DE GESCHIEDENIS VAN DE BELGISCHE MUZIEKINDUSTRIE

article found on : kuleuven.ac.be

2001
Gust De Meyer, Kris Ameryckx, Margo De Meyer

WOORD VOORAF

De geschiedenis van de fonografie en van de muziekindustrie op internationaal (Amerikaans) vlak is al in dikke boeken geschreven. Maar over de lokale situaties, land per land, is minder bekend. Evenmin over de Belgische muziekindustrie. Over de Belgische (populaire) muziek of over de Belgische rockmuziek is natuurlijk al wel wat inkt gevloeid. En de biografieën van de meest populaire Belgische artiesten zijn ook al wel geschreven. En als dat nog niet het geval is dan worden de fans over het artistiek én privé-leven van hun idolen in elk geval voldoende ingelicht via allerhande publicaties. Maar over de Belgische industrie achter de muziek is veel minder bekend. Met deze bijdrage willen wij dat enigszins verhelpen. Enigszins, want de puzzel is lang niet gemakkelijk te reconstrueren, vooral niet voor de beginjaren.

Dit artikel gaat over de sector van de op geluidsdragers vastgelegde muziek en dus niet over de wereld van de levende muziek, al heeft er natuurlijk altijd een kruisbestuiving bestaan tussen beide. De sector van de vastgelegde muziek heeft wel aan belang gewonnen in de loop van de tijd ten opzichte van de sector van de live muziek. Tussen hen beide heeft ook nog de sector van de muziekuitgeverijen standgehouden. Men zal hier dus geen geschiedenis lezen van de evolutie van het negentiende eeuwse café-chantant - of zelfs nog vroeger: van de marktzangers - naar revue-, operette-, charme- of rockzangers op een rockconcert. Het is duidelijk dat allerhande technologische vernieuwingen - niet alleen de grammofoonplaat, maar ook de radio en de geluidsfilm sinds de jaren twintig-dertig, van de televisie sinds eind jaren vijftig - een invloed hebben gehad op de sector van de levende muziek, meer bepaald op de groeiende internationalisering - sommigen zullen zeggen amerikanisering - van de populaire muziek. Maar dat is hier evenmin aan de orde.

Laat het dus duidelijk zijn, de muziekindustrie staat in dit artikel centraal, vooral die van de populaire muziek, en dan nog wel met prioriteit voor een historische benadering die zou moeten toelaten grote tendensen in de loop van de tijd te signaleren. Wat de artiesten betreft: ze staan voor een keer dus niet in de spotlichten en alleen de belangrijkste Belgische artiesten van het min of meer populaire of lichte genre worden genoemd meestal dan nog in verband met de firma's waarin ze een kans hebben gekregen ofwel bekend zijn geworden.

De gegevens zijn verzameld via vele gesprekken gedurende de laatste jaren met mensen uit de business. Wij kunnen alleen maar hopen dat ze zo accuraat mogelijk zijn weergegeven. Mocht dat niet het geval zijn, signaleer het ons, evenals andere informatie die de witte vlekken nog kan invullen.

Tenslotte past nog een woord van dank voor Olivier Van Raemdonck, die met de verzameling van gegevens begonnen is.

PLAATJES MAKEN EN MUZIEK UITGEVEN

DE GRONDLEGGERS

Om te beginnen met een voorloper van de geluidsvastlegging: Schott Frères mag in een overzicht van de Belgische muziekindustrie niet ontbreken ook al concentreert de firma zich meer op de uitgave van het klassieke muziekgenre (o.a. de labels Savoy+ en Folkways). Schott Frères, onder leiding van J.J. June, mag niet ontbreken omdat de firma als muziekuitgever in 1823 reeds het licht zag in Antwerpen als bijhuis van de firma B. Schott's Söhne uit Mainz (die onder meer de negende van Beethoven heeft uitgegeven). Een andere belangrijke uitgever van bladmuziek is Herman Brouwer geweest.

Het is bekend dat de Amerikaan T. A. Edison en de naar de USA uitgeweken Duitser E. Berliner dingen om de titel van uitvinder van de fonografie. De eerstgenoemde slaagde er in 1877 als eerste in om geluid vast te leggen op een cilinder. De tweede is de uitvinder van de grammofoon(plaat) in 1887.

Vanaf het einde van de negentiende eeuw wordt de cilinderfonograaf in België gecommercialiseerd. Vanaf 1897 vertegenwoordigt Frank Dorian de Columbia Phonograph Company General in Parijs maar, waarschijnlijk omwille van hoge douanerechten, geschiedt de bevoorrading van in Amerika gemaakte Columbia cilinders en afspeelapparatuur vanuit Antwerpen. Om met Pathé te concurreren begint Dorian spoedig eigen opnamen te realiseren met Franse artiesten. In 1900 verhuist Dorian zijn Europese hoofdkwartier naar Londen. Columbia zal de firma van Carl Lindström verwerven in 1926, inclusief de Parlophone en Odeon-labels, en twee jaar later, Pathé Frères.

De gebroeders Pathé, die Edisons fonograaf in Frankrijk al vanaf 1894 verkopen, openen een filiaal in Brussel (Compagnie Centrale des Machines Parlantes, later omgedoopt tot Théâtre du Cinématographe). Vanaf 1898 hebben ze bij Pathé in elk geval de Brabançonne in hun cataloog opgenomen. In 1908 wordt door Pathé in Vorst een studio geïnstalleerd en later een fabriek die tot in de jaren dertig zou bedrijvig blijven. De grammofoonplaten van Pathé worden in België onder het label Diamond geperst. In 1934, in volle crisisperiode, is Pathé geliquideerd.

Edison zelf heeft Europese filialen van de National Phonograph Company geopend in 1899, niet alleen in Brussel maar ook in Londen, Parijs, Berlijn, Wenen, Milaan. Bij de verhuis van World's Phonograph Co., een verkoopwinkel van Edisons fonografen, van Rokin 140 naar Rokin 83 in Amsterdam, kan men op de affiche van de begeleidende verhuis lezen: 'fabriqué dans les usines d' Edison à Orange N.J. (Et. U.) et à Paris, Berlin et Bruxelles, ainsi qu'en Angleterre'.

In 1898 vestigt Frederik Willem Jambroes van Bemmel Wortman zich in Amsterdam als directeur van het eerste officiële hoofdagentschap voor Nederland, België en Kolonieën van The Gramophone Company van Groot-Brittannië (Agence Générale pour la Belgique et la Hollande du Gramophone Company Limited). Volgens een krantenartikel bij de vijfentwintigste verjaardag van van Bemmels agentschap wordt gezegd dat hij in 1894 als eerste in Europa de grammofoon van Berliner heeft geïntroduceerd (nog voor de oprichting van de Gramophone Company in Groot-Brittannië in 1898). In België heeft de firma een kantoor op de Place Communale, 9, in Molenbeek (cf. Ral, J., Bijnens, J. (1997), A history of EMI in Belgium). In Amsterdam zal het hoofdagentschap voor Nederland en België geleid worden door Maurits Stibbe en later door diens zoon Henk Stibbe. Wortman moet van in de beginjaren strijd leveren met de parallelimport van machines en grammofoonplaten uit Duitsland, Frankrijk en de USA. Er bestaat onenigheid over Wortmans positie als vertegenwoordiger van de Gramophone Company voor België: in 1901 wordt hij door Henri Cerf (Rue de la Madeleine, Brussel) geconfronteerd. Die heeft van de Parijse afdeling van de American Gramophone Company het monopolie verkregen om grammofoons te verkopen in België vanaf mei 1898, voor Wortmans aanstelling dus. In 1904 wordt de Belgische markt onder het management van de Compagnie Française du Gramophone in Parijs ondergebracht. Die zal zelfs een opnamestudio bouwen in Vorst. Een jaar later zal Wortman samen met zijn zoon een nieuwe firma stichten: The American Import Company. Via de banden met de Deutsche Grammophon Gesellschaft (die trouwens een Belgische serie onder het label Favorite Record zal uitbrengen) blijft de Franse firma tijdens de Eerste Wereldoorlog zaken doen met de Duitsers. In 1932 verhuist de firma naar de Boulevard Maurice Lemonnier, 171 te Brussel. De Belgische afdeling behartigt dan de zaken voor het territorium van Luxemburg. Er worden grote winkels geopend in Antwerpen en in Brusselse Nieuwstraat in 1926. Een jaar later wordt een winkel geopend in de Koningsgalerij te Brussel, die er nog steeds is in 1998. Na de fusie, tengevolge van de economische crisis, in 1931 van de Gramophone Company Ltd. en de Columbia Graphophone Company Ltd. tot Electrical and Musical Industries Ltd. (EMI) wordt alle activiteit van Columbia in 1934 - dan is Columbia al 15 jaar in zaken in België - ondergebracht onder de Belgische branche van de Compagnie Française du Gramophone. Op 23 november 1936 wordt de Belgische firma S.A. Gramophone N.V. opgericht na de merger in Frankrijk van de Compagnie Française du Gramophone met de Compagnie Générale des Machines Parlantes Pathé Frères (welke merger de naam Les Industries Musicales & Electriques Pathé Marconi zal krijgen). Victor Staelens, vertegenwoordiger van Columbia voor de merger met Gramophone, wordt aangesteld als manager van de nieuwe Belgische naamloze vennootschap Gramophone. In 1954 heeft de Parlophone Company nog de alleendistributie van de labels Parlophone en Odeon voor België toegekend aan Discobel (en ook aan diens perserij Sobedi), maar in 1961 neemt Gramophone de distributie van Parlophone/Odeon over van Discobel. Begin 1971 wordt de naam van de Belgische vestiging van EMI veranderd van Gramophone in S.A. E.M.I. (Electrical & Musical Industries) Belgium N.V..

Music for Pleasure (MfP), budgetlabel, opgericht in 1965 samen met de Paul Hamlyn Publishing Group, maar in 1971 overgenomen door EMI, blijft in België aanvankelijk een onafhankelijke firma, gemanaged door André Sarboer. Henri Heymans wordt de drijvende kracht achter International Bestseller Company (IBC) met aandacht voor nationaal repertoire; maar zowel de cataloog van IBC als van de moederfirma MFP Belgium worden in 1983 overgedragen aan EMI Belgium voor distributie.

Ondanks het feit dat de Belgische markt van bij het begin al een importmarkt geweest is, zal men constante pogingen zien van fonografie-entoesiastelingen om zich als onafhankelijke op de Belgische fonogrammarkt te vestigen. Rond 1913 richt zo'n fonografie-entoesiasteling, een zekere Moeremans, in Gent de firma Chantal op. Chantal importeert grammofoons. De firma komt de eer toe de eerste echt Belgische grammofoonplatenfirma te zijn. Na de Eerste Wereldoorlog neemt Chantal grammofoonplaten op en perst ze tot in 1932 onder volgende labels: Chantal, Chantal Aiguille, Chantal à Saphir, Chantal Bijou, Vocalion, Broadcast. Terzijde: na de Eerste Wereldoorlog is ook nog de firma Crystal bedrijvig geweest.

De eerste opnamen van Chantal zijn, net als die in het buitenland - men denke aan Enrico Caruso voor Gramophone - opnamen van 'grote stemmen' van Belgische operazangers als André Darkor en Armand Crabbé. De economische crisis en de opkomst van de radio worden als oorzaken genoemd voor het faillissement van Chantal. In 1932 wordt Chantal overgenomen door de firma Edison-Bell, welke in 1935 ook al failliet wordt verklaard en wordt overgenomen door Sobedi (Société Belge du Disque) onder direkteurschap van F. Janssens die zich speciaal toelegt op de Belgische markt en ook start met het uitbregen van Vlaams repertoire.

F. Janssens brengt grammofoonplaten uit op het label Olympia. Sobedi bouwt zelf een opnamestudio in de Brusselse Lemonnierlaan maar blijft grammofoonplaten persen in de oude Chantal-perserij in Gent.

Soms zoeken de grote buitenlandse merken een lokale vertegenwoordiger - zo vertegenwoordigt Sobedi onder meer Gramophone-HMV, Pathé, Columbia en Polydor en perst het ook voor hen. In tegenstelling tot latere exclusieve licentie- of distributiecontracten worden merken soms nog door verschillende firma's vertegenwoordigd. Zo is Telefunken in 1937 op de Belgische markt nog vertegenwoordigd door verschillende agenten. Maar vaak zullen de grote buitenlandse merken pogen de markt binnen te dringen met een eigen filiaal.

In 1937 nemen volgende merken deel aan een week van de grammofoonplaat: HMV, Columbia (al aanwezig op de Belgische markt omstreeks 1920), Pathé, Regal, Odeon, Parlophone, Polydor, Brunswick, Decca en twee kleinere Jap en Regal. Jap en Regal worden nog vertegenwoordigd door vier firma's: Gramophone (HMV), Fonior (dat ook Decca vertegenwoordigt sinds 1934), Discobel (welke in 1939 Parlophone zal vertegenwoordigen) en Ultra-Electric (Polydor).

In 1940 zijn verschillende prijscategorieën door de syndicale kamer, de overkoepelende vereniging van Belgische grammofoonplatenproducenten, vastgelegd voor volgende grote merken: Crystal, Decca, Impérial Belge, Impérial d'Importation, La Voix de son Maître, Columbia, Pathé, Electrola, Odéon, Polydor en Brunswick. In 1941 is een kleine firma bedrijvig onder het merk Tempo, evenals Anvers Radio (die onder meer Olympia en Silver Bell exploiteert. Anvers Radio, onder leiding van Wolfgang Goldschmidt & Philippe Vanden Borre zou ook nog Telefunken, ABC-Paramount, Command, Fonit, Cetra, Elite, Audio Fidelity en Evolution verdelen). In 1946 treedt Sobedi (met het Olympia-label) als nieuw lid toe tot de syndicale kamer (niet te verwarren met de distributiefirma Cobedi).

Uit een artikel van november 1959 in Juke Box: 'Hoe krijg ik inlichtingen over een plaat? Waar kan ik een catalogus aanvragen? Wie kan mij gratis een foto bezorgen? Dat zijn drie vragen, die onze lezers voortdurend stellen. En het antwoord is zo eenvoudig: 1. Kijk op het etiket naar het merk van de plaat. 2. Zoek dan het adres in onze lijst. 3. Schrijf een briefje aan de firma in kwestie, gericht aan de afdeling platen'. Volgende merken staan in de lijst met hun respectieve verdelers: Olympia, Hifi records, Vis Radio (Cobedi, Brussel), Century (Century, Oostende), Imperial, Roulette, Parlophone (Discobel, Brussel), Mercury, Victory, Festival (Discotrade, Brussel), Vogue, Pye, Nixa, Pop, Seeco (Discovogue, Brussel), Elspor (Elspor, Antwerpen), Decca, Omega, London, Dot, Versailles, Fiesta, Cetra, Cid, Barclay (Fonior, Brussel), Capitol, Columbia, HMV, VSM, MGM, Pathé, Electrola, Fonit (Gramophone, Brussel), RCA, Camden, VIK (Inelco, Brussel), Moonglow, Chancellor, Champ (Moonglow, Antwerpen), Philips, Fontana (Philips, Brussel), Coral, Brunswick, Polydor, Heliodor (Siemens, Brussel), Palette, Kapp (Sonodisc, Brussel), Durium, Smash, Top Rank (Sonobel, Brussel), Tonalty, Delahaye (Tonalty, Antwerpen), Verve (World Record Co, Antwerpen). (Aan het hoofd van Sonobel stond Pierre Borzée en verdeelde Musidisc, Everest, America, Pickwick, Durium, Vergara, Turnabout, Period, Transatlantic)

Voor de fusie in 1962 van Philips (met het Phonogram-label) met het door Siemens gecontroleerde Deutsche Grammophon Gesellschaft (met het Polydor-label) tot PolyGram, is in België de AEG-arm van de AEG-Telefunken trust vertegenwoordigd geweest door Polydor-Deutsche Grammophon Gesellschaft en de Teldec-arm (gespreid over Telefunken, Decca en RCA) door drie firma's, te weten Anvers Radio voor wat Telefunken betreft, Fonior voor wat Decca (sublabel Omega, Weekend) betreft en Inelco voor wat RCA betreft. Anvers Radio, zelf gespecialiseerd in Duitse Unterhaltungsmusik en ook klassiek, zou voor België ook nog Brauer-Hebra (die ondermeer Ray Franky - "Oh Heideroosje", "Wat je naam is dat ben ik vergeten" - opneemt) vertegenwoordigen. Brauer werd geleid door Regine Brauer en Jean Darlier. Aan Brauer-Hebra waren de muziekuitgeverijen Vedette, Blue Jeans, Carish en New Music verbonden.

Tussendoor mag gewezen worden op het feit dat Belgisch Kongo ook nog voor een niet te onderschatten afzetmarkt heeft gezorgd, vooral in het akoestisch-mechanisch 78-toeren-tijdperk dat in de ontwikkelingslanden langer heeft geduurd.

Even terug nu naar Fonior. E.W. Pelgrims de Bigard zal in de muziekbusiness stappen door in 1928 een grammofoonplatenzaak te openen in Brussel: La Maison Bleue. In 1929 richt hij de NV Fonior op, begint vanaf 1932 te importeren, bekomt in 1934 de exclusieve verdeelrechten van de cataloog van de Britse Decca en opent een jaar later een opnamestudio in Brussel. Er komt nog een complete perserij, inclusief galvano-uitrusting bij, Fabeldis (Fabrication Belge de Disques) geheten, zodat alle stadia van het productieproces worden gecontroleerd (inclusief een hoezendrukkerij). La Maison Bleue zal trouwens uitgebreid worden tot een winkelketen met 21 verkooppunten en vanaf 1950 tot rack jobbing op meer dan 250 verkooppunten. Fonior heeft halfweg de jaren vijftig perserconcurrent Discopress (perserij van de firma Victory) en in 1969 Sobedi (perserij van Olympia) opgekocht en ze samen met Fabeldis verenigd in Sobelpress ('So' van Sobedi, 'bel' van Fabeldis en 'press' van Discopress). Daarmee zijn de oudste grammofoonplatenpersers van België ondergebracht onder één dak. Fonior zal overigens ook de met de perserijen verbonden belangrijke labels van het eerste uur in handen krijgen: Victory (dhr. Braunstein) en Olympia (F. Janssens, die ook een perserij heeft). Fonior heeft vier studio's gehad (een grote op de Koolmijnkaai, een kleine in Jette, een van Philips overgekochte en een aan het Brusselse Centraal Station. Voor de anekdote: Decca-promotieman Roland Uyttendaele zal Ivan Heylen ontdekken. Uyttendaele zal opduiken in het verhaal rond de firma Paradiso. En Al Van Dam heeft jarenlang (1962-1975) producer gespeeld bij Decca-Fonior (en er zijn vrouw Rina Pia, eerder onder contract bij Barclay, geïntroduceerd).

In het begin van de jaren zeventig vormt Fonior de kern van de International Pelgrim Group (IPG) die in 1974 Discotrade en in 1975 Laboratoire Galvanoplastic opkoopt. IPG is een kleine holding geworden met 81,5% van de aandelen in Maison Bleue en 11,5% in Sobelpress, dat op dat ogenblik 60 tot 80% van de in België aangemaakte grammofoonplaten perst. IPG heeft ook 10% in de Franse firma Areacem, die meer dan een vierde van de Franse productie perst, onder meer als Safrason. Fabeldis construeert en verkoopt zelf persen. Bovendien controleert IPG de Nederlandse platenfirma Dureco (Dutch Recording Co). Alle Dureco-activiteiten in de Benelux worden namelijk gecontroleerd door de Belgische holdingmaatschappij Cidomega waarin Xavier Pelgrims de Bigard de grootste aandeelhouder is. Na het faillissement van Fonior richt Dureco-Nederland opnieuw een bijhuis op in België. Dureco zal trouwens overleven als apart label op de Belgische markt. Dureco presenteert zich begin 1997 als 'the major independent', verdeeld door Music Net en richt het Zaika-label opgericht voor singer-songwriters (zoals Philip Robrechts en Rocco Granata). Eerder had Dureco al de labels Tatto (rock & blues) en Acid Jazz het leven in geroepen. Aan het hoofd van Dureco staat Arthur Praet.

In 1978 koopt Sobelpress nog Fonopers op. Fonopers is opgericht door dhr. De Keyzer die, wegens een geschil over de vestigingsplaats van de gravure-uitrusting, Foon, de grammofoonplatenperserij aan zijn mede-initiatiefnemers laat. Fonopers is in 1973 al door Rocco Granata overgenomen. Foon blijft bedrijvig als mastering-firma later ook voor CD-pre-mastering, het laatste naast Digipro, Inter Service Press, Sonare. Terloops, enkele andere kleinere bedrijven zullen zich als grammofoonplatenpersers presenteren: Fonoplatencentrale Harry's van S. Verbeeck te Heist-op-den-Berg en NTT (Nieuwrode ToonTechniek) van Paul Smit. Die is trouwens zowel in grammofoonplatenperserij als in de persconstructie bedrijvig, zelfs op internationaal niveau.

In 1980 is Fonior, waar onder meer De Strangers, Willem Vermandere en Wim De Craene onderdak hebben gevonden, failliet: een te gepersonaliseerde leiding, conjuncturele moeilijkheden, een sociaal conflict in de perserij die zou gerobottiseerd worden, het faillissement van de Decca-groep (overgenomen door PolyGram), de geslotenheid van de Franse markt voor Engelstalige producten ... plaatsen de familie Pelgrims de Bigard voor financiële moeilijkheden. De firma wordt ontmanteld en Dureco koopt de resten van de firma. Sobelpress wordt overgenomen door Elpeco/Druco, dat gecontroleerd wordt door de grootwarenhuisketen Colruyt. In de eerste helft van de jaren tachtig realiseert Elpeco 70 % van de Belgische producties. De muziekuitgeverkant van Fonior gaat naar Hans Kuster. De kleine opnamestudio van Fonior in Jette wordt opgekocht door Adamo.

Dureco zal de eerste cd-perserij in Nederland installeren in augustus 1987, enkele maanden voor Inter Service Press (NTT) in België hetzelfde doet. Later koopt Dureco ook een cd-perserij in Frankrijk van LorDisque. Half 1989 koopt Cidomega bovendien de Noorse cd-fabriek, EGVA CD en doopt ze om tot Dureco Norge. In 1998 fusioneert het Oostenrijkse Koch met het Nederlandse Dureco tot KdG, met aan het hoofd de Franse gedelegeerd bestuurder Pierre-Antoine Berthold, sinds 1989 cd-perser.

DE MAJORS

BMG ARIOLA

In 1958 wordt in Duitsland de fonogramfirma Ariola opgericht binnen het Bertelsmann-conglomeraat. Met de koop in 1979 van het Amerikaanse Arista door Ariola-Eurodisc wordt deze laatste kandidaat voor worldwide major. In 1986 koopt Ariola de Amerikaanse major RCA. Deze Radio Corporation of America had in 1929 Victor opgekocht, dat zelf teruggaat op de eerste fabrikanten van grammofoonplaten en ook op de ontwerpers van het Nipper-logo (met de hond voor de trechter). Sinds 1987 worden alle labels gegroepeerd onder de naam Bertelsmann Music Group (BMG). BMG heeft ook nog een joint venture met het new age-label Windham Hill en is ook eigenaar geworden van het Franse Vogue en het Italiaanse Ricordi. BMG is ondermeer nog bedrijvig in merchandising en heeft in BMG Music Publishing één van de grootste muziekuitgeverijen (met onder meer sinds 1989 ook de Belgische World Music Publishing Group, opgericht door Jack Kluger en Felix Faecq en met songs van ondermeer Jacques Brel).

Wat België betreft moeten we teruggaan tot Inelco (International Electronic Company), dat gesticht is door de broers Goemaere. Inelco bezit eveneens muziekuitgeverij Universal Songs, welke later gelieerd geraakt met BMG. Het is dit Inelco dat het Amerikaanse RCA mag verdelen vanaf 1957. Inelco is vooral bedrijvig in elektronisch materiaal en grammofoonplaten maken slechts zo'n 20% uit van het zakencijfer. Vanaf 1 mei 1979 is in België NV RCA een zelfstandige afdeling binnen RCA-Benelux. Oorspronkelijk blijft RCA nog verdeeld door Inelco, maar vanaf 1982 zet het een eigen distributie op.

Ariola-Eurodisc Benelux NV, fonogramlabel van Bertelsmann wordt tot 1978 eveneens verdeeld door Inelco maar vanaf 1979 door Record Service Benelux (RSB). RSB, gevestigd in Breda, is gezamenlijk opgezet door WEA België, WEA Nederland en Ariola Benelux. Later treedt PolyGram Nederland en PolyGram België toe. Na de overname van PolyGram door Universal in 1998 neemt Universal de plaats in van PolyGram in RSB.

Ariola vertegenwoordigt aanvankelijk ook Virgin tot Virgin in 1982 een eigen filiaal opricht (geflankeerd door een muziekuitgeverij: Virgin Belgium). Ariola Benelux, EMI/Bovema en Virgin Benelux brengen in elk geval samen verzamelelpees uit en na de overname van RCA door BMG-Ariola wordt dit Tv-merchandising-team, EVA (van EMI, Virgin en Ariola) uitgebreid met RCA. Die samenwerking wordt uitgebreid tot normale studioproducties onder een joint venture met het Imperial-label (1986). Bij gelegenheid wordt een gelegenheidsproject opgezet door EVA met PolyGram (Peva) voor 'de Pre Historie', een compilatiereeks die verkooprecords in België zal vestigen. EVA wordt ook opgestart in Nederland, Engeland en Scandinavië. Met de contracten die door independents met de EVA-majors worden afgesloten (EMI-Antler, BMG-N.E.W.S. en Virgin-Play That Beat) heeft EVA sinds 1996 ook een belangrijk nieuwe impuls voor de dansmarkt. Sinds mei 1999 sluit ook Zomba/Rough Trade aan bij EVA.

Door de fusie in 1985 van RCA, dat sinds 1979 ook met een eigen muziekuitgeverij bedrijvig is, met Ariola ontstaat een sterke zelfstandige onderneming: RCA Ariola. In 1988 wordt de naam RCA Ariola omgedoopt tot BMG Ariola NV (geflankeerd door muziekuitgeverij BMG Ariola Music, lange tijd gerund door Linda Van Waesberghe, alias Mama Linda, die na een tussenstap bij Talent Factory als zelfstandige muziekuitgever start maar ook voor Lowlands muziekuitgeverij werkt en als manager van de Vlaamse topformatie Clouseau). In 1989 wordt door BMG Ariola Benelux een rackjobber-afdeling opgericht: Ariola Express. Eveneens in 1989 wordt door BMG Ariola een direct marketingafdeling opgericht en CD-postorderverkoop georganiseerd via CD-Idee, samen met uitgeverij Roularta onder meer via diens magazines (Knack). Eind 1989 neemt, zoals gezegd, BMG Music Publishing de World Music Publishing Group over in de Benelux. Alle afdelingen in Europa worden vanaf 1990 van importproducten voorzien door een speciale import divisie in het West-Duitse Gutersloh.

BMG Ariola Benelux koopt zich in 1994 ook in in de Nederlandse independent Dino Music Benelux en diens muziekuitgeverij TBM (Tony Berk Music). Half 1994 neemt BMG Ariola een 49% aandeel in N.E.W.S. (Serious Beats), die onder meer ook nog instaat voor de verdeling van Bonzaï Records (tot eind '98), een van de meest succesvolle dance indies, voor een wereldwijde distributie.

Sinds 1992 controleert BMG ook het Franse Vogue. NV Vogue Productions Internationales Phonographiques (Vogue P.I.P.) is in 1958 opgericht als een filiaal van de Franse Vogue via overname van Discovogue. De voornaamste aandeelhouders in de laatste zijn Ilia Bronstein, general manager van de Victor Company, en de Société de la Galvanoplastic Belge. De Belgische Vogue, onder leiding van Roger Meylemans (die later RM Records opricht) heeft een 50% participatie in de Nederlandse VIP Records NV. Vogue verdeelde de labels Reprise, Warner Bros., Pye, AZ, Kapp, Belter en Elektra. Begin 1986 gaat de Belgische Vogue failliet. De Franse blijft nog even zelfstandig bestaan.

De crisis in de muziekindustrie wordt als oorzaak van het faillissement genoemd. Producer Roland Verlooven (alias Armath) heeft Willy Sommers gelanceerd bij Vogue (begin 1997 breekt Willy Sommers met Roland Verlooven en begint met John Terra als producer te werken). Verlooven zal ook hits schrijven voor Bart Kaëll en Truus. Ook Miek en Roel hebben sinds 1976 met Roland Verlooven opnamen gemaakt voor Vogue. Na het faillissement neemt rack jobber Sonica Vogue over en vormt ze om tot distributiefirma Distrisound.

Scooter mag in 1981 voor Ariola zijn eerste LP opnemen, met daarop de hitsingle 'You'. Dirk Blanchart en Elisa Waut zijn door Jan Theys bij BMG-Ariola onderdak gegeven in de tweede helft van de jaren tachtig. Op het artiestenrooster bij BMG-Ariola staan onder meer Helmut Lotti (die later voor het label van zijn manager Piet Roelen gaat opnemen en een deal sluit met PolyGram), Sanne en Bart Kaell (tot diens overstap in 1993 naar Sony) als typisch Vlaamse en Vaya Con Dios (sinds 1987) als internationale Belgische artiesten. Die worden - net zoals Warner Music en EMI Music al daarvoor - sinds eind 1996 in een pan-Benelux operatie opgenomen, met wel nog een onafhankelijke promotie, marketing, A&R. Lowpass vindt in 1997 een onderdak bij BMG-Ariola. In mei '98 sluit BMG Belgium een long-term deal met de Brusselse franstalige indie AMC. Later vindt AMC onderdak bij EMI. Luc Van Acker mag sinds 2000 onder de paraplu van BMG een eigen label opstarten: Les Enfants Terribles.

ROADRUNNER/ARCADE

Keren we, in de rand van het BMG-verhaal, nog even terug naar Inelco. Sinds Inelco RCA heeft moeten loslaten, slaagt het er niet meer in het hoofd boven water te houden. In 1983 gaat het failliet en Bert Burm reorganiseert de firma onder de naam NV Indisc (Inelco Disc) met nog vestigingen in Frankrijk en Nederland. De Nederlandse Arcade wordt in België en Frankrijk door Indisc verdeeld en Arcade verdeelt op zijn beurt in Nederland de Belgische Indisc-produkten. In 1990 wordt door Indisc het Buzz-label gelanceerd voor dansmuziek. Indisc verdeelt ook gerenommeerde internationale labels zoals Mute (UK), Tommy Boy (US), Stiff (UK) en Rough Trade (UK). Met het vertrek van Burm in november 1990 (Burm zou niettemin verder gaan in de muziekbizz met de oprichting van zijn eigen label Alora) verklaart de president van Arcade International (dat trouwens de vroegere Britse firma heeft overgenomen in 1984) dat Indisc Benelux van naam zal veranderen in Arcade Music Company maar dat het label Indisc zal blijven bestaan binnen Arcade. Arcade is traditioneel bedrijvig in Tv-producties of Tv-merchandising (naast een andere belangrijke firma, K-tel). Het heeft een retail-keten (The Music Store met 30 winkels in 1991), wholesale (Discourier) en vanaf 1991 zit Arcade ook in publishing (Arcade Music Publishing). In mei 1991 wordt een independent distributiearm opgezet voor Duitsland, Nederland en België, Arcade Distribution Services (ADS).. Bij die gelegenheid wordt het voornemen kenbaar gemaakt na Nederland, België, Parijs, Londen en Madrid ook kantoren te openen in Dusseldorf, Stockholm en Rome. In '98 laat Arcade echter zijn producten verdelen door DOCData.

Begin 1993 neemt de Arcade Entertainment Holding (eigenaar van het Arcade-TV-label, Vanguard Classics, winkelketen The Music Store, groothandelaar Discourier, commerciële radiostation Power Radio en Radio 10 Gold, Studio Star Inc. en Arcade Music Publishing) CNR over. CNR (nu ook met het Nederlandse Telstar-label, waarvoor Eddy Wally opneemt) is dan op het hoogtepunt van zijn succes in België. In de deal zit ook de klassieke muziekcataloog Sound Products. De nieuwe firma zal CNR/Indisc heten en die zou dan 14% van de Belgische markt bezitten.

De Arcade Entertainment Holding koopt ook CNR Records Sweden en CNR Nonstop in Noorwegen. Eind 1994 worden door AEH drie muzieklabels gegroepeerd: CNR Music, Vanguard Classics en Arcade TV. Begin 1995 kondigt Arcade (dan eigenaar van de commerciële radiostations Radio 10 Gold, Love Radio en Concert Radio) aan tegen mei van dat jaar met twee commerciële Tv-stations te zullen starten: Arcade TV (met 24 uur per dag videoclips) en TV 10 Gold (met 12 uur per dag vooral (oudere) series); maar het blijft bij een muziekkanaal op de kabel: The Music Factory. TMF wordt, met zijn aandacht voor lokaal product, zelfs concurrent voor MTV; op 3 oktober 1998 start TMF met een Vlaamse kabel-tv-zender. Begin 1996 neemt de Nederlandse uitgever Wegener de Arcade-groep over voor 400 miljoen gulden (bijna 200 miljoen dollar), om naast zijn gedrukte uitgaven uitgaven (ondermeer 15 titels van Nederlandse regionale dagbladen) te diversifiëren in radio, TV en kleinhandel. Daarmee wordt Wegener de tweede grootste gediversifieerde mediagroep in Nederland na VNU. Over het in 1995 opgezette kabelkanaal TV 10 (naast The Music Factory) starten begin 1997 onderhandelingen die moeten leiden tot de controle van het Amerikaanse Saban Entertainment (kinderprogramma's) over TV 10.

Nog even terug naar CNR. Het Nederlandse CNR, net voor de Tweede Wereldoorlog opgericht door Cornelus Nicolaas Rood, heeft sinds 1986 een filiaal in België, naast vestigingen in Scandinavië als onderdeel van de CDB-groep. In 1987 verkoopt Willem Van Kooten zijn 50% aandeel en PolyGram zijn resterende 50% in de fonogram- en videofirma CNR en zijn Belgische onderafdeling aan een Zweeds financieringsbedrijf, de Farel-Gruppen (75%), en aan CNR-managing director Cees Baas. Hun parapluorganisatie heet de Face Holding, die in 1989 ook nog de Hollandse platenfirma Sound Products opkoopt. Van Kooten, die de productiefirma, Red Bullet Productions (met hitproducer Jaap Eggermont), en de uitgeverij Nada Music behoudt, gebruikt het geld met de bedoeling een Europees satelliet-radioprogramma op te starten (Cable One: 80% in Engels, 10% in Nederlands en 10% in Duits). CNR heeft een eigen verdelingsdienst en doet aan Tv-compilatieverkoop via CNR-Paradiso.

In 1996 koopt Arcade het Spaanse Divucsca en het Franse Flarenasch. In 1997 neemt Arcade een minderheidsparticipatie in de DCP Holding Ltd. (eigenaar van dance-ondernemer Duncan Stutterheim, met organisatie van rave events, dance label en publisher, alle onder ID&T, het magazine Thunderdome, merchandising en kleding; het met DCP verbonden M-Design, een multimedia-firma, is ook in de deal betrokken). Half 1998 breidt Arcade uit naar Noord-Europa en opent een kantoor in Denemarken. Half 1998 reorganiseert het Nederlandse Wegener zijn Franse musicretailing-divisie Arcade Music Company France (AMCF) in een nieuwe joint venture, waarin het de controle moet afstaan aan Wagran Equity Partners (Wegener houdt slechts 20%). Eveneens half 1998 opent Arcade een kantoor in de Beverly Hills, Californië om er onder meer in licentie de Thunderdome-dansacts uit te brengen. Eind 1998 koopt Wegener Arcade board member, Bert de Liefde (en diens SilverMinds Music & Media) van Wegener de 75 winkels van winkelketen Music Store, Arcades klassieke muziek-label, Vanguard Classics, verscheidene klassieke muziekmagazines en het radiostation Concert Radio. Begin '99 sluit de Wegener Arcade Group als gevolg van de slechte resultaten z'n Duitse filiaal.

In 1996 heeft Arcade (of CNR) in België Soapstone, Sabien Tiels, Sha-na, Petra en Sam Gooris onder contract. Via een contract met producer Jack Rivers (label JRP) worden ook Jo Vally en Wendy Van Wanten op CNR uitgebracht.

Sinds 1997 is het Creastars-label met sublabel Backbone Records (The Wizards of Ooze, Isabelle A, Pop in Wonderland), opgericht in '88 door Peter vanderhallen en Jean Bosiers, geïntegreerd in Arcade. Arcade heeft ook een deal met Nice & Easy, label/muziekuitgever waarop Sha-Na producties (geschreven door Felix Raymond) uitbrengt/uitgeeft, evenals met Game Records/International Publishing, label annex muziekuitgeverij (van Carolina Guilini) waarop Def Dames Dope uitgebracht/uitgegeven worden. In 1998 wordt Alora, label van ex-Indisc Bert Burm bij Arcade ingelijfd; de laatste wordt general manager van CNR Music. Ook nog in 1998 worden er diverse deals gesloten met het Britse Big Life (dat echter eind '98 in de problemen komt), het Britse Telstar Records (dat deels eigenaar is van het Big Life-label), het Nederlandse dancelabel Mid-town (dat zelf gestart is in '88 als een platenzaak in Rotterdam en de volgende labels onder zijn hoede heeft: Midtown Records, Rotterdam reocrds, Terror Traxx, X-trax, Interdance, Blue Records en 3AM records) en de Belgische dance-indies Diki Records en Target. De deal met het Nederlandse gabber-label ID&T wordt verlengd. Arcade heeft dan ook een deal met Hans Kusters (HKM) tot beide partijen de deal eind '98 afbreken. HKM zal een deal sluiten met Dino/BMG. De deal met het Cherry Moon-label (CM), waar Hans Kusters ook in participeert blijft wel lopen. In '98 bereikt Arcade België ook een marketing en promotie-deal met de Brusselse indie PLM (Private Life Music) met sublabel Noise Traxx, dat zelf zeer nauwe banden heeft met diverse Italiaanse dance-indies. In '98 richt Arcade België ook het label Bit Music voor alle dancereleases en sublabel Earcrash records voor gabber en hardtrance-producten. Begin '99 sluit Arcade ook een deal met het Waalse Chryslie Music (met labels Chryslie Music, Pomme Music, dreyfus en Delphin) om zijn positie in Wallonië te verstevigen.

Eind 1999 beslissen SBS (VT4 in Vlaanderen, SBS 6 en Net 5 in Nederland) en de Arcade Media Groep (TMF, Nederlandse radiozenders Radio 10 Gold, Love Radio en Business Nieuws) verregaand te gaan samenwerken, maar begin 2000 wordt gezegd dat het bod van SBS op TMF te laag zou zijn en dat telecom- en kabelbedrijf Versatel, op zoek naar content, onderhandelingen voert voor de overname van de aandelen van TMF. Eind 1999 verkoopt Wegener de muziekuitgeverij van de Arcade Music Group aan de oprichter van de muziekuitgeverij (1991), André de Raaff (ondertussen oprichter van Corbeau Entertainment en Music Publishing), en aan de Nederlandse muziekuitgever Strengholt, ieder voor 50%; maar Arcade Wegener blijft een afgeslankte muziekuitgeverij exploiteren. Begin 2000 wordt de Nederlandse Arcade Music Group (eigendom van de Nederlandse mediagroep Wegener Arcade), met kantoren in België, Spanje, Noorwegen, Zweden en Denemarken en met de labels CNR voor pop en nationaal repertoire, Bit voor dance en Arcade voor (TV-)compilaties, voor 150 miljoen dollar opgekocht door de andere grote Nederlandse indie, Roadrunner (opgericht door Cees Wessels 20 jaar eerder en eigendom van parent WBG Beheer BV), rock-label met kantoren in de USA, UK, Frankrijk, Duitsland, België, Australië, Brazilië, Japan. Op die manier ontstaat een grote independent, Roadrunner Arcade Music (RAM) op wereldvlak. Het Arcade-label zal behouden blijven voor alle Europese activiteiten buiten Nederland. Even later verwerft de Duitse label groep, edel, 17% in WBG B.V., de holding van de Roadrunner International Group, die Arcade dus heeft verworven van de Nederlandse media groep Wegener Arcade (edel doet al de distributie van Roadrunner in Duitsland en de USA). Daarmee tekent zich een mogelijke verdere configuratie af: edel (Eagle Rock, PIAS) - Roadrunner - Arcade. Gesticht in 1986 werkt de Duiste edel Company Music AG zich op tot één van de grootste independents. Halfweg 1999 sluiten enkele van 's werelds leading independent labels een joint venture in Scandinavië: het Duitse edel, het Belgische Play It Again Sam en het Britse Mute en Beggars Banquet (met sublabels XL en 4AD. In augustus 1999 koopt edel een 74.9% aandeel in PIAS. Eind 1999 verhoogt het Hamburgse edel zijn aandeel in de Britse Eagle Rock van 17 naar 54%. Maar half 2001 wil PIAS edels meerderheidaandeel in de firma overkopen.

WARNER MUSIC BENELUX

Het Warner Communication-concern verwerft in 1967 in de USA fonogramfirma Atlantic en in 1970 Electra. De firmanaam voor de fonogramafdeling wordt WEA (Warner-Electra-Atlantic). In 1988 verwerft WEA in Duitsland Teldec (van Telefunken en Decca). In 1989 fusioneren Time Inc. en Warner Communications Inc. tot Time Warner Inc. en later wordt het WEA-label vervangen door Warner Music en sublabel East West. Warner is ook eigenaar geworden van het Sire-label. Ondertussen hebben Japanners (onder meer Toshiba) ook een minderheidsparticipatie in Time Warner Inc. Warner is eigenaar van één van de grootste, zoniet de grootste muziekuitgeverij ter wereld, Warner Chappell. In 1987 fusioneren namelijk Chappell/Intersong, eigendom van PolyGram en op dat moment de grootste muziekuitgever, en Warner Bros. Music, eigendom van Warner Communication, de tweede grootste muziekuitgeverij ter wereld, tot Warner Chappell. PolyGram heeft in 1984 zijn muziekuitgeverij al verkocht aan een consortium van muziekuitgevers en investeerders, met onder meer Freddy Bienstock, om zijn investeringen in de cd-technologie het hoofd te kunnen bieden. In 1982 heeft Warner al 20th Century/Fox Music verworven. En in 1990 koopt de muziekuitgever nog de Mighty Three Music Group (van het Philadelphia International-label). Begin 2000 verwerft Warner Chappell London U.K.'s muziekuitgeverij, fffr Music.

Wat België betreft: WEA, tot 1977 verdeeld door EMI, wordt in april van dat jaar opgericht als NV WEA. WEA's producten worden aanvankelijk verdeeld door Inelco maar in 1979 door Record Service Benelux (RSB).

Record Service Alsdorf (RSA) is WEA's Europese fabriek. Sinds de internationale groepsvorming in het uitgeverijwezen is in België ook Warner Chappell Music bedrijvig. Eind 1994 worden de Belgische en Nederlandse vestigingen gegroepeerd onder Warner Music Benelux, met twee marketing companies: Eastwest en WEA.

Sinds 1990 heeft WEA een joint venture opgezet met Carrere. Het Belgische filiaal van het Franse Carrere is in 1981 opgericht. Carrere zelf is in 1975 gesticht door Claude Carrere. Carrere België verdeelt onder meer CNR tot 1986, dan wordt CNR zelfstandig. Carrere heeft verder een vaste voet in Zwitserland, Nederland, USA, Engeland en Italië. In april 1989 richt Carrere een Hollands filiaal op dat daar verdeeld wordt door CNR. In juni 1990 sluit WEA International, zoals gezegd, een joint venture met het Franse Carrere, waarbij ook het Belgische filiaal betrokken is. In 1986 heeft Carrere de Eurovisiewinnaar, Sandra Kim ("J'aime la vie") verdeeld. De Kreuners maken hun debuut-LP, ''s Nachts kouder dan buiten', voor WEA in 1981. Nadien zal het label zich concentreren op buitenlandse acts. Deze politiek wordt echter mid jaren '90 doorbroken en Warner Benelux manifesteert zich ook op de binnenlandse markt. Zo tekent Warner Benelux in '98 het Belgische Moondog Jr. en roept het prompt uit als high priority-act voor de binnenlandse markt (voorheen getekend op het Island-label) en de Nederlandse country-act Ilse Delanghe. In '95 komt Warner in het nieuws door - naar aanleiding van de controverse rond de gansta-rap - bij monde van Warner-baas Michael Fuchs te stellen dat "er grenzen zijn aan de artistieke vrijheid". Warner wil zich met deze opstelling (de muziekindustrie moet zijn eigen artistieke grenzen afbakenen) indekken tegen eventuele overheidsacties tegen artiesten en groepen die geweld tegenover individuen veroorzaken, ophemelen of verheerlijken.

Warner Music International verwerft begin 2000 London U.K.

Begin 2000 neemt, via een aandelen-ruil ter waarde van 163 miljard dollar (de grootste overname uit de geschiedenis), America Online, de grootste internet-service provider van de USA, Time Warner over en de naam van de groep wordt herdoopt in AOL Time Warner. Time Warner kan nu waardevolle informatie aanbieden vie AOL: tijdschriften (Time), televisiestation annex nieuwswebsite (CNN, voor 9% in bezit van Ted Turner), Warner Bros-films (The Matrix, Wild Wild West), televisieprogramma's en muziek. Time Warner is ook één van de grootste kabelmaatschappijen in de USA, waarlangs nu Internet-toegang mogelijk wordt. Amper twee weken nadat America Online begin 2000 Time Warner overneemt, maken EMI en Time Warner plannen voor een joint venture, waarin beide voor de helft participeren, voor hun muziekafdelingen: Warner EMI Music (WEMI).EMI is traditioneel sterk in Europa. EMI brengt zijn belangen (42.5%) in de HMV Media Group (van de gelijknamige megastores) niet in de joint venture onder, evenmin zijn aandeel in het Duitse muziekkkanaal Viva en evenmin in het Aziatische muziekkanaal Channel V. Nieuwe media-investeringen in firma's als Musicmaker.com blijven bij EMI, maar zullen operationeel gecoördineerd worden binnen Warner EMI. Warner Music groepeert op dat ogenblik de labels Atlantic, Warner Bros., Elektra, Reprise, Asylum, ook Rhino Enterainment en Sire Records, de independent distributor in de USA Alternative Distribution Alliance (voor 95%), WEA Inc. (de plaraplufirma die USA distributor WEA Corp., WEA manufacturing, packaging firma Ivy Hill controleert, Warner Special Products en Giant Merchandising; Warner heeft een joint venture met Sony in direct marketer Columbia House (en ook in Cdnow Inc.) en joint ventures met 143 Records, Maverick Records (Madonna), Tommy Boy Music (Tommy Silverman, Qwest (Quincy Jones). Onder EMI Recorded Music vallen de voornaamste labels Capitol (sublabels Angel Records voor klassiek en Blue Note voor jazz), Virgin en Priority (voor R&B en rap), de independent distributeur Caroline Distribution, Astralwerks, EMI Christian Group, EMI Special Markets, Forefront Records, Higher Octave, Narada Records, Sparrow Records, USA distributor EMI Music Distribution.

De merger van EMI Music Publishing en Warner/Chappell, respectievelijk de nummer één en twee muziekuitgevers (zelfs na de fusie van Universal en PolyGram) zou nu met voorsprong Universal Music Publishing voorafgaan, zelf gevolgd door BMG Music Publishing. Maar de merger gaat niet door.

EMI MUSIC

In volle crisistijd fusioneren in 1931 de Britse Columbia Graphophone, welke teruggaat op de eerste fabrikanten van cilinders, en de Gramophone Company, welke teruggaat op de eerste fabrikanten van grammofoonplaten, tot Electric and Musical Industries. In 1955 verwerft deze EMI in de USA Capitol. In 1979 neemt Thorn EMI over. In 1989 koopt Thorn EMI zich in in Chrysalis (in 1991 verwerft het Chrysalis helemaal) en koopt het ook de SBK muziekuitgeverij én diens fonogramlabel SBK. Een jaar later neemt EMI ook een participatie in IRS. In 1992 koopt EMI de dan nog laatste grote independent Virgin (waarin nochtans ook al het Japanse Fujisankei voor 25% participeert). EMI exploiteert de HMV-megastores en is eigenaar van één van de grootste, zoniet de grootste muziekuitgeverij ter wereld, EMI Music Publishing. Die heeft de volgende catalogen verworven. CBS Songs, de muziekuitgeverij van de gelijknamige fonogramgroep, met sinds 1945 April Music en Blackwood Music, verwerft in 1982 de muziekuitgeverijen van de filmbedrijven MGM/UA. In 1986 worden al deze muziekuitgeverijen overgenomen door SBK (van Swid-Bandier-Koppelman), welke zelf in 1989 echter opgekocht wordt door Thorn-EMI. In 1990 vindt de Britse Filmtrax-muziekuitgeverij een onderkomen bij EMI (Filmtrax heeft zelf in 1988 de Amerikaanse Columbia Pictures Music Publishing Group verworven, met diens muziekuitgeverijen Screen Gems en Colgems).

EMI is sinds de koop van fonogramfirma Capitol in 1955 ook al eigenaar geworden van diens muziekuitgeverijen Ardmore en Beechwood. Wanneer EMI in 1992 ook nog de muziekuitgeverij van Virgin verwerft, kan het concurreren met Warner Chappell voor de titel van 's werelds grootste muziekuitgeverij.

Wat België betreft, wordt een filiaal opgericht op 23 november 1936 tengevolge van de fusie van de Franse Compagnie Française du Gramophone en The Gramophone Company Ltd. Tot 1971 opereert de firma onder de naam S.A. Gramophone N.V. en wordt dan omgedoopt tot S.A. E.M.I. (Electrical and Musical Industries) Belgium N.V. NV EMI Belgium is opgericht als filiaal van EMI Overseas Holding Limited en is gelieerd met NV Music for Pleasure (MfP), het budgetlabel van EMI, dat zelf in 1983 sluit. Eerder heeft International Bestseller Company nog een tijdje voortgebouwd op het vroegere label Gramophone. IBC (met onder meer op bepaalde momenten Raymond Van het Groenewoud, Once More, Tjens Couter, Kris De Bruyne, Jef Van Uytsel) wordt gerund door Henri Heymans (broer van Marcel Heymans, directeur van IFPI-Belgium anno '99), die later het postorderverkoop-label van Reader's Digest, in België op de markt sinds 1972, zal gaan leiden. EMI is in België aanvankelijk verbonden met de muziekuitgeverij Ardmore and Beechwood, later met EMI Music. EMI perst in Uden, Nederland, grammofoonplaten en dupliceert er cassettes en vanaf midden 1990 enkel cd's. Die worden dan via EMI Benelux Services (ESB) in Uden naar België gedistribueerd. EMI heeft ook nog een cd-perserij in Swindon in Groot-Brittannië, één in de USA en één in Japan. ESB heeft nog een tijdje RCA Benelux verdeeld en bedient niet alleen de Benelux maar ook Scandinavië en een deel van Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland. EMI is de eerste om in België de A-sided single (1989: Soul Sister) en de cassette-single (1990: De Kreuners) te introduceren, de laatste overigens zonder succes. Zoals men weet is ook Chrysalis, dat in 1987 nog een eigen zelfstandige eenheid in Nederland vestigt, na tot dan door Ariola te zijn verdeeld, in EMI geïntegreerd.

Van 1990 tot 1993 heeft EMI Belgium het label CreaStars (BB Jerome, The Dinky Toys) verdeeld. In 1995 neemt EMI een meerderheidsparticipatie in Antler/Subway waardoor het laatste zowat het danslabel wordt van EMI (half 2000 verhuist Antler ook van Aarschot naar Brussel). The Wallace Collection debuteert bij EMI met "Daydream" in 1968. En na twee singles op het Refused-label mogen The Scabs hun eerste LP opnemen voor EMI in 1983. Toy ("Suspicion") en The Bet ("Don't talk to the liar"), die beide begin tachtiger jaren voor Payola opnemen, worden bekend nadat EMI de verdeling van Payola in handen neemt. In dezelfde periode lanceert EMI ook The Machines ("Don't be cruel"). Tijdens de beginjaren '80 tot midden '80 mag EMI zich het label bij uitstek noemen dat de Belgische rock een kans geeft. De Nieuwe Snaar in 1986 en Guido Belcanto in 1989 mogen eveneens hun debuut-LP in 1989 voor EMI opnemen. Met The Soulsisters (Paul Michiels en Jan Leyers - later Leyers Michiels and Soulsister) wordt in 1986 internationaal potentieel binnengehaald. Raymond van het Groenewoud, The Radios, De Kreuners, Clouseau (sinds 1991 weggehaald bij HKM) en Dana Winner (sinds 1994 weggehaald bij de Dendermondese independent Assekrem) vinden alle een onderkomen bij EMI België.

Opmerkelijk is het "Young Gudz"-offensief dat EMI en muziekuitgeverij EMI Music in '97 lanceren. Opmerkelijk omdat jonge Belgische rockgroepen opnieuw een kans krijgen bij de major en opmerkelijk vanwege het feit dat de platenmaatschappij en haar muziekuitgeverij elk de helft van de investering dragen. In '98 tekent EMI ook VTM-soundmixwinnares Sarah.

Ondanks het feit dat EMI op internationaal vlak Virgin controleert, blijft een onafhankelijk opererende Virgin-België bestaan (met doorheen de tijd artiesten als Gorki, Arno, Axelle Red, Belgian Asociality, Urban Dance Squad, Wigbert en Bram Vermeulen) onder leiding van Firmin Michiels. Het Brusselse label Play That Beat!, opgericht door Theo Linder, wordt in '96 opgekocht en krijgt gestalte als divisie (label en muziekuitgeverij) van Virgin Belgium met als Belgische acts Jo Lemaire, Mama's Jasje, De Mens, Roland, de sensatie van 1996 Get Ready!, Luc Steeno, Kid Coco en Willy Somers sinds 1997. In maart '99 opent Play That Beat een afdeling in Nederland, waar het ook de Virgin-vlag zal varen. De prioriteiten zijn het breken van de succesvolste Belgische Play That Beat-artiesten in Nederland en het tekenen van Nederlandse pop/MOR-artiesten. De eerste Nederlandse Play That Beat-release is "I Still Luv U", de eerste Engelstalige single van Get Ready!. Ook nieuw materiaal van Mama's Jasje staat op de releaseplanning.

Warner Music International verwerft begin 2000 London U.K. Amper twee weken nadat America Online begin 2000 Time Warner overneemt, plannen EMI en Time Warner een joint venture, waarin beide voor de helft zouden participeren, voor hun muziekafdelingen: Warner EMI Music (WEMI), maar de plannen gaan niet door.

Eind 2000 neemt EMI een 75% belang (met een optie op de resterende 25%) in het Nederlandse Dino Music (opgericht in 1984 door DJ Tony Berk; Anouk, René Froger, contract met Endemol voor ondermeer de internationale audio- en videorechten van Big Brother).

SONY MUSIC

In 1938 verwerft Columbia Broadcasting System in de USA de Amerikaanse Columbia Phonograph Co., één van de eerste cilinderfabrikanten. De overeenkomst tussen de naam van de omroep en die van de fonogramfirma berust op toeval. CBS benoemt de grammofoonplatenafdeling met Columbia Records. Er zullen voortaan twee Columbia's opereren, want EMI heeft zijn wortels in de Britse Columbia. In 1987 neemt het Japanse Sony CBS Records over (twee jaar later ook nog Columbia Pictures Entertainment - film en video). Na de verkoop van de door CBS gecontroleerde muziekuitgeverijen start Sony in het muziekuitgeverijwezen opnieuw met CBS Music en Blackrock en koopt het onder meer muziekuitgeverij Tree. Eind 1995 neemt Michael Jackson de helft van Sony's muziekuitgeverij over en wordt Sony Music partner in diens ATV Music (met onder meer 250 Beatles songs).

Wat België betreft, hier wordt het Amerikaanse CBS oorspronkelijk verdeeld door Artone (onder leiding van Pascal Robéfroid en verdeelde naast CBS ook Chess, Colpix, Epic, Festival, Rickory, Speciality, Sokid, State, Tamla Motown, Blue Horizon, Direction en Dot). In 1962 neemt CBS de firma Interfone over en in 1963 Artone-Phonophasen zelf. In 1965 wordt via zijn Zwitserse holding de NV Disques CBS Grammofoonplaten opgericht. CBS heeft in April Music lange tijd een eigen muziekuitgeverij tot CBS Music Publishing wordt opgericht.

The Pebbles debuteren in hun kernformatie, The Fredstones, bij CBS in 1965 met "Love me again" maar zullen hun grootste hits ("Seven horses in the sky", 1986) bij Barclay scoren, na een omeweggetje langs het Arcade-label van Louis Van Rijmenant. Roland neemt er zijn eerste LP op in 1971. Ann Michel, John Lündstrom, Louis en Connie Neefs en Salim Seghers zullen voor CBS opnamen maken.

CBS perst grammofoonplaten en drukt hoezen in een fabriek in Haarlem (Nederland) voor heel Europa. Vanaf 1989 wordt CBS International Service Center in Haarlem aangevuld met een cd-perserij. CBS heeft in Nederland een hoofdkwartier in Heemstede/Haarlem, alwaar in oktober 1989 een eigen import service wordt opgericht: CBS Music Service, dat, net als EMI Service Benelux, de hele Benelux bedeelt.

Conform aan de internationale ontwikkelingen wordt CBS in België omgedoopt tot Sony Music Entertainment in 1990. In september 1990 krijgt EVA, het Tv-merchandising-team van EMI, Virgin en Ariola, concurrentie van Magnum, een Tv-merchandising project van CBS, WEA, Phonogram en Polydor: wanneer WEA, Phonogram of Polydor releasen worden de fonogrammen verdeeld door RSB, wanneer CBS releast worden de fonogrammen verdeeld door diens eigen verdeelnet. Magnum is ook opgestart in Nederland en Engeland.

Sony sluit in België in 1992 longterm deals met independents: ARS/Byte (met onder meer Technotronic, Yasmine), Team for Action (dat in '96 de deal opblaast en in zee gaat met de Waalse indie AMC), Double T music - een productiefirma van Kristof Turcksin, Jan Theys en audiovisueel productiehuis D&D (met K's Choice en Noordkaap) -, Crammed Discs (met Zap Mama) en Edel-Roadrunner. Later volgt ook een deal met R&S. Sony heeft sinds 1 oktober 1996 ook een hechtere Benelux-structuur. Lisa del Bo, Eurosong-kandidaat in 1996, tekent bij Sony. In 1996 wordt ook de trip-hopformatie Hoover bij Sony als priority-act binnengehaald. Begin 1998 neemt Sony voor ongeveer de helft een participatie in Double T Music, dat in 1993 opgericht is met D and D Entertainment Group als meerderheidspartner tot Theys in 1997 de controle overneemt; K's Choice is op dat moment via Double T aan een internationale carrière bezig. Noordkaap heeft er een onderkomen gevonden en in 2000 Arid. Halfweg 2000 wordt Double T helemaal opgekocht door Sony; de stichters blijven en houden ook de controle over de muziekuitgeverij.

De eerste succesvolle Vlaamse rapgroep KIA (op ARS) uit Aarschot wordt verdeeld door Sony.

Hiermee zet Sony ook de stap naar het tekenen van binnenlands talent: DAAU, Hoover en Gorki.

In februari '99 wordt Patrick Decam aangesteld als hoofd van Sony Benelux met als taak om Sony Belgium en Sony Holland dichter bij elkaar te brengen op het vlak van A&R en marketing. Op die manier poogt Sony om haar activiteiten in de Benelux te optimaliseren.

In maart '99 kondigt de hardwarefabrikant Sony Corp. aan dat het de ingrijpendste herstructurering uit zijn geschiedenis zal doorvoeren. In tegenstelling tot concurrent Philips verkoopt Sony zijn muziekpoot Sony Music niet, maar haalt het het bedrijf van de beurs om het zelf in te kopen. Een strategische zet die ervoor zorgt dat dochter Sony Computer Entertainment, de maker van Playstation, dat voorheen voor de helft in handen was van Sony Music nu helemaal eigendom wordt van moederbedrijf Sony Corp.

UNIVERSAL MUSIC

Gegroeid uit een Amerikaans talentagentschap, Musical Corporation of America, heeft MCA zich weten op te werken en te handhaven als één van de majors op wereldvlak. In 1979 heeft MCA ABC Records verworven, in 1984 Chess en Checker en in 1988 Motown (tot 1993, wanneer de investeerderfirma Boston Ventures Motown opkoopt). In 1990 verwerft MCA ook nog het bekende jazz-label GRP en het poplabel Geffen. Het MCA-consortium is ook eigenaar van Universal Pictures en is bedrijvig in video en merchandising. MCA bezit in MCA Music (met Geffen Music) één van de grootste muziekuitgeverijen. In 1990 wordt MCA Inc. verkocht aan het Japanse Matsushita. Maar in 1995 koopt de Canadese drankengroep Seagram MCA grotendeels op. Steven Spielberg, die voor MCA succesfilms heeft gemaakt, is samen met David Geffen en Jeffrey Katzenberg, voormalig hoofd van de Walt Disney-studio's, een eigen studio begonnen onder de naam DreamWorks SKG. Eens de overname door Seagram gerealiseerd, keert Spielberg via DreamWorks terug naar MCA in wat 'een strategisch bondgenootschap voor een lange termijn' wordt geheten. Half 1995 richt Geffen onder de paraplu van Dreamworks SKG twee nieuwe labels op: Dreamworks en SKG. Begin 1996 neemt MCA een 50% participatie in het controversiële gangsta-rap-label Interscope. Eind 1996 wordt de naam van de firma veranderd in Universal.

Wat België betreft kan het verhaal van MCA als zelfstandige firma kort zijn. Ze is van alle majors ook de meest recente op de Belgische markt. Waar MCA begin 1994 slechts vier dochterondernemingen heeft (in Japan, Canada, UK. en Duitsland) plant het tegen het einde van dat jaar dit aantal tot tien uit te breiden, waaronder een vestiging in België. MCA begint in talent van eigen bodem te investeren (The Sands in een licentie met Megadisc, Tribe en Metal Molly in een licentie met B-Tracks).

Door de samensmelting in 1998 van Universal en PolyGram krijgt Seagram een wereldmarktaandeel van 25% en wordt onmiddellijk de belangrijkste platengigant in de wereld. De overname wordt de meest ingrijpende herstructurering uit de geschiedenis van de muziekindsutrie genoemd. Na vele speculaties in de gespecialiseede pers wordt de nieuwe naam voor de merger Universal Music Group alhoewel de naam Unigram een tijdje de ronde had gedaan. Tengevolge van de merger worden een aantal labels gefusioneerd: Island met Mercury, Verve en GRP. Labels A&M en Geffen worden dan weer opgeslorpt binnen de Interscope Music Group. Door de herstructureringsoperatie worden er wereldwijd zo'n 3000 banen geschrapt en wordt het voor vele gesigneerde artiesten en groepen koffiedik kijken wat de toekomst hen zal brengen. Eind '98 heeft de merger tussen Universal Music Group en PolyGram op wereldvlak, ook haar gevolgen voor België. Universal en PolyGram worden één bedrijf met als naam Universal Music Group. Begin 2000 maakt Universal bekend dat het zijn aandeel in London U.S. van de helft tot de hele eigendom wil uitbreiden. Half 2000 verwerven het Franse Vivendi en Canal+ Seagram/Universal met de bedoeling de Europese concurrent te worden van de Amerikaanse alliantie tussen AOL en Time Warner (ondertussen ook gefusioneerd met het Britse EMI). Het nieuwe bedrijf heet Vivendi Universal.

Alhoewel PolyGram dus geïntegreerd is in (Vivendi) Universal, zijn nog enkele historische feiten over PolyGram zelf hier op hun plaats:

POLYGRAM

In 1950 sticht de Nederlandse Philips Gloeilampenfabriek een fonogramfirma, Phonogram (sublabels Fontana, Durium, Archiv Produktion), welke in 1962 met een 50% kapitaalsinbreng van het door Siemens gecontroleerde Deutsche Grammophon Gesellschaft (met het Polydor-label) omgevormd wordt tot PolyGram. In 1980 verwerft PolyGram het Britse Decca en diens Amerikaans filiaal London. Ondertussen heeft PolyGram ook al Mercury, MGM, Casablanca en RSO en het Franse Barclay verworven. In 1987 neemt PolyGram alle aandelen van Siemens over. In 1989 worden de grote independents A&M en Island opgekocht. De fonogramfirma is ook eigenaar van het Zweedse Polar-label met de Abba-masters. In 1993 verwerft PolyGram Motown. PolyGram is ook bedrijvig in film, video, merchandising. Na de verkoop van zijn muziekuitgeverijen Chappell/Intersong in 1984 is PolyGram opnieuw begonnen aan de uitbouw van een internationale muziekuitgeverij, onder meer door de overname in 1986 van de Britse Dick James Music Group. Terzijde: DJM (50%), Lennon-McCartney (40%) en hun manager Brian Epstein (10%) zijn eigenaar van de muziekuitgeverij Northern Songs met de Beatles-cataloog, tot Northern Songs in 1969 opgekocht wordt door Michael Jacksons ATV-muziekuitgeverij. In 1989 verwerft PolyGram, bij de overname van Island ook diens muziekuitgeverij Island Music. Verder heeft PolyGram ook nog de controle verworven over de muziekuitgeverijen Mel Tillis, Lawrence Welk Music en Sweden Music-Polar Music (met de Abba-cataloog). Eind 1995 treedt PolyGram International Music Publishing ook nog in de Leonard Bernstein Music Co.

Wat België betreft, in 1951 treedt S.A. Philips Belge toe tot de syndicale kamer. NV PolyGram is sinds 1980 het filiaal van de moedermaatschappij waar voordien Phonogram, dochter van de Nederlandse Phonogram, en Polydor, dochter van de gelijknamige Duitse firma, als afzonderlijke entiteiten hebben geopereerd. Aan het hoofd van de Belgische Polydor stond Maurice Mertens (en verdeelde naast Polydor, de labels MGM, A&M, Deutsche Gramophon, Archiv, Musique Royale, Heliodor, Verve, Karusell, Tip, Metronome, Ades, Supraphon en Triumph). Philips heeft lang een studio gehad in de Brusselse Priemstraat. Dan Ellery, één van België's eerste rockerslieveling van Vlaamse meisjes, maakt zijn eerste opnamen voor Philips in 1960. Een jaar later debuteren The Jokers - later ook exploitanten van een gelijknamige studio - op Philips met "Cecilia rock". Kris De Bruyne scoort in 1975 met de LP "Ook voor jou" bij Philips. Jan De wilde debuteert er in 1972. België's eerste punkband, The Kids, verschijnt in 1978 op het Philips-label. Jo Lemaire (toen nog + Flouze) wordt door Firmin Michiels bij Phonogram binnengehaald in 1979. Jimmy Frey ("Rozen voor Sandra") is ontdekt door Philips en zal er zo'n 25 jaar blijven tot hij in 1992 overstapt naar Rainbow Records. Ook Ann Christy heeft vroeg onderdak gevonden bij Phonogram. Later is Gunther Neefs aan de beurt. En in het nieuwe rockgenre: dEUS (via Island), Evil Superstars (via Paradox, sublabel van A&M) en Flowers for Breakfast.

PolyGram heeft ook belangen in het postverkoopbedrijf Phonodisc (Audio Club Benelux) en heeft lange tijd, tot de verkoop aan Warner, in Intersong-Primavera (Chappell) zijn muziekuitgeverij. Aanvankelijk worden fonogrammen vanuit Amsterdam door PolyGram Record Service (PRS) verdeeld, maar later sluit PolyGram aan bij RSB. PolyGram heeft een grote cd-fabriek in Langenhagen in de buurt van Hannover.

Barclay, met als voornaamste aandeelhouder Edouard Ruault, en diens muziekuitgeverij Babel Music, is in België als filiaal van het Franse moederbedrijf bedrijvig tot 1979, jaar van het faillissement en wordt dan door PolyGram overgenomen. Milo De Coster (ook actief geweest bij Publi Show) staat bekend als Barclay-producer in België. Hij heeft er Liliane St. Pierre gelanceerd in 1964. Kalinka, Johnny White, Jaques Raymond hebben allen opnamen gemaakt voor Barclay.

Philips neemt in 1991 een meerderheidsparticipatie in de Superclub-winkels, die het tot home entertainmentzaken omvormt, waar niet alleen geluidsdragers maar ook koopvideo's, videospelletjes, CD-I's enz. kunnen aangeschaft worden. Half januari 1997 stoot Philips de Superclub- en Videoland-winkels af.

In '98 wordt het lot van PolyGram bezegeld. De Canadese drankengigant Seagram, dat in '95 ook al eigenaar werd van platenmaatschappij Universal Music Group , koopt PolyGram op voor een bedrag van 10,4 miljard dollar. Universal heeft anno '99 een deal met Studio 100 (Kabouter Plop) wat hen geen windeieren oplevert.

INDEPENDENTS

De majors zijn er in geslaagd in België de fonogrammarkt in mindere dan wel meerdere mate te controleren. Nochtans is er steeds een markt geweest voor independents. In het overzicht van de vroegste jaren zijn al een aantal labels genoemd van onafhankelijke firma's uit de beginjaren. Meer recentelijk zijn independents vaak geassocieerd geweest met de muzikale stijlen die op dat ogenblik succes oogsten. Zonder veel zin voor nuancering kunnen vier genres onderscheiden worden, waaraan alleen maar min of meer af te bakenen periodes kunnen gekoppeld worden: rock 'n' roll (van half jaren vijftig tot half jaren zestig), Vlaamse liedjes (sinds de tweede helft van de jaren zestig maar met een heropbloei vanaf 1989), Belgische rock (sinds de tweede helft van de jaren zeventig) en Belgische dansmuziek (sinds eind tachtiger jaren).

ROCK 'N' ROLL

Voor wat de eerste kennismaking betreft van de Belgische jeugd met de nieuwe muziek uit de USA, kan er niet voorbijgegaan worden aan de gebroeders Albert en René Van Hoogten. Gewoonlijk worden zij in één adem vernoemd maar toch dient de naam van de derde broer Jozef ook even vermeld al was het maar omdat die het administratieve brein is geweest. Hun vader heeft al sinds de jaren dertig een platenzaak in Antwerpen. De tweede, René Van Hoogten, die in de USA de Amerikaanse nationaliteit heeft aangenomen om er paarden te gaan fokken, schrijft er ook liedjes onder het pseudoniem Ray Maxwell - hij bezit er ook een gelijknamige muziekuitgeverij. René Van Hoogten zal het Moonglow-label oprichten waarvoor onder meer de Rightheous Brothers "You've lost that loving feeling" opnemen en waarlangs de grote Amerikaanse successen van het ogenblik, zoals Paul Anka, naar België geïmporteerd worden. Naast Moonglow Records bezit René Van Hoogten de muziekuitgeverij Class Music. De eerste, Albert Van Hoogten, doet aan import, eerst van Amerikaanse plaatjes, dan van jukeboxen, om tenslotte zelf een platenzaak te openen, Ronny. In 1951 zal hij Ronnex Records/Globe Music oprichten met op het artiestenrooster onder meer Freddy Sunder en Burt Blanca (die in '86 van start gaat met z'n eigen Florian Music-label). De eerste wordt Belgiës eerste echte rocker geheten (tot de fans er achter komen dat Sunder geen Amerikaan is), de tweede gaat door voor beste rockimitator. Tino Serlet, rocker naast Burt Blanca en Dan Ellery, debuteert bij Ronnex in 1961 met Christina.

De zwarte Belgische Amerikaan Jack Hammer debuteert eveneens op Ronnex en scoort in 1962 met "Twist talk" (met Jo Leemans) en "Kissin' twist", in 1964 met "The wiggle". Doordat de opnamen van Ronnex in de Brusselse Olympia-studio plaatsvinden, geraakt ook de hoofdstad in de ban van de nieuwe muziek. Albert Van Hoogten zal in 1955 ook met het eerste Vlaamse popblad Song Parade starten en in 1958 rackjobbing in België introduceren (met onder meer Teeny en Decca's Stella als budgetlabels). Later wordt Biac de voortzetting van het Ronnex en Teeny Records-label.

Genoemd moet ook worden Fast Records, in de jaren zestig opgericht door Jean Meeusen, DJ en medewerker aan het magazine Song Parade. Fast Records heeft onder meer het Amerikaanse Chess-label met de eerste rhythm and blues-artiesten, geïmporteerd. Voorts debuteerde ook nog de Vlaamse Bob Rocky & the Teenagers ("'t Is over") op Fast.

Hebra, van muziekuitgever Herman Brauer, is opgericht in 1944. Hebra realiseert de allereerste opname met Burt Blanca in 1960: de Nederlandstalige versie van "Oh Carol". Aan Hebra zijn de muziekuitgeverijen Vedette, Blue Jeans, Carish en New Music verbonden. Labels van Hebra zijn Hebra, Feeling, NMC, Bistro en De Wolfe.

Naast Herman Brauer (New Music Corp.) mogen nog World Music (met de rechten van veel countrymuziek uit de Amerikaanse Southern Music-kataloog) en Bens (vertegenwoordigde de uitgeverijen Bospel, Kassner, Detmar en Spanka, en had als eigen labels Ranck en Micro) genoemd worden als belangrijke muziekuitgevers. Later komen daar nog Rocco Granata en Louis Van Rijmenant bij voor wat betreft de uitgave van Belgische songs. Jacques Kluger, vennoot van Felix Faecq bij World Music, staat in mindere of meerdere mate aan de wieg van de carrière van ondermeer La Esterella (Esther Lambrechts), Bobbejaan Schoepen, Jean Walter ("Tulpen uit Amsterdam"), Will Tura, Bob Benny, Louis Neefs (die voorheen debuteerde als Lode Celis) ... Dana Winner. La Esterella zou in de jaren vijftig bij Philips opnamen maken - Kluger heeft dan nog geen grammofoonplatenfirma - daarbij geholpen door arrangeur/producer/auteur Jaap Streefkerk (alias Steve Kirk), welke voor vele Vlaamse artiesten gewerkt heeft.

Terloops, de muziekuitgevers hebben in de jaren vijftig, begin jaren zestig nog een relatief groot belang, niet alleen bij het uitgeven van binnenlandse liedjes maar ook bij de import van buitenlands materiaal, eventueel ter vertaling in het Nederlands of het Frans. Er wordt dan daadwerkelijk werk gemaakt van een van de taken van een muziekuitgeverij, namelijk zorgen dat er van elke hit zoveel mogelijk versies in omloop zijn. Overeenkomstig zijn de eerste hitparades, zo van Song Parade, dan ook rangschikkingen geweest van songs, niet van artiesten, op basis van het aantal uitvoeringen. Voor Wereldoorlog Twee hebben de muziekuitgevers bovendien nog een belangrijke impact via de uitgave van bladmuziek. Maar met de opkomst van de jeugdcultuur zal de nadruk komen te liggen op de uitgave van grammofoonplaten. Waar de muziekuitgeverijen (en de al dan niet ermee geassocieerde fonogramfirma's) de sound van het buitenland in de jaren vijftig nog hebben weten op te vangen door eigen artiesten deze te laten coveren of vertalen - geheel nog in de lijn van de oude Tin Pan Alley-traditie - zal met de ontwikkeling van de jeugdcultuur vanaf de jaren zestig de figuur van de componist en de uitvoerder meestal niet meer kunnen gescheiden worden. De jacht op songs wordt overeenkomstig omgevormd tot een jacht op uitvoerders, die daardoor een grotere status en bijgevolg ook grotere controle krijgen over hun producten, wat zich dan weer manifesteert in de teksten en de connotaties die de populaire muziek draagt. De jaren tachtig, waarin een nieuwe generatie jongeren is aangetreden, zal coveren en heruitbrengen (onder meer ook gestimuleerd door de komst van de cd en de samplingtechniek) opnieuw tot een lucratieve bezigheid maken.

Er zijn altijd al auteurs geweest die de indruk hadden dat ze zelf beter de rechten (en de centen) op hun artistieke prestatie konden in handen houden. In het meer recente verleden is dat, bijvoorbeeld, Siren Music, opgericht door Jan Leyers en Paul Michiels (van de popgroep Leyers, Michiels en Soulsister) en geadministreerd door Johan Berckmans, tevens manager van Soulsister. Het belang van de controle uit de songs blijkt uit het feit dat Siren er in geslaagd is Tom Jones de song "Changes" te laten coveren. Andere auteursuitgeverijen zijn nog: Rover Music (Roland Verlooven of Armath), Dinges Music (Frank Dingenen), Fabry's Music (Danny Fabry), Kalzoo Music (Clouseau), Granata Music (Rocco Granata), Ramaekers Publishing (Serge Ramaekers), Bogam Publishing (Jo Bogaert met gedeeltelijke rechten op Technotronic nummers), Real Love Songs (The Radios en meer bepaald Bart Peeters), Crazy Fingers (gitarist/producer Eric Melaerts).

Tussendoor mag even een zijstap gezet worden naar de concertorganisatie, die, net als de muziekuitgeverij, in het verleden een belangrijke rol heeft gespeeld bij de lancering en creatie van Belgische artiesten. Lang voor het succesverhaal van concertpromotoren als Ludo De Bruyn (Lion), Paul Ambach (Gemco en Make It Happen, samen met Michel Perl) en Herman Schueremans (Torhout-Werchter/ Rock Werchter (Werchter) - Sound & Vision (Brussel) - On the Rox (Gent)) mag niet onvermeld blijven Robert Bylois, directeur van het Benelux Theater vanaf 1947 tot 1978 en ook een tijd voorzitter van Belgisch Syndikaat Spektakel Verbond. Begin september 2000 laat het Amerikaanse SFX zijn oog vallen op Rock Werchter en Make It Happen en heeft ook belangstelling voor de Brusselse showtempel Vorst Nationaal (eigendom van de musicals organiserende Music Hall Group); het intentie-akkoord voor de verkoop van Vorst Nationaal (voor naar schatting een half miljard Bfr) wordt begin 2001 door Music Hall opgezegd en Vorst Nationaal wordt niet verkocht. Maar begin 2001 verwerft SFX het volledige aandelenpakket van Make It Happen (Paul Ambach en Michel Perl, sinds 1975 bedrijvig en promotor van concerten van ondrmeer Michael Jackson, Pink Floyd, Rolling Stones, Frank Sinatra, Britney Spears, Disney on Ice, Riverdance, Lord of the Dance); daardoor dreigt België niet uit de boot te vallen voor internationale acts.

Hij organiseert niet alleen concerten van buitenlandse artiesten, zo het eerste concert van Bill Haley in België, maar staat ook bekend als diegene die Adamo lanceert. Hij begeleidt Ann Christy en ook de eerste zes jaren van de carrière van Will Tura. Ook die van The Jokers en The Seabirds. Hij is het ook die Marva ontdekt in 1963. Het is ook Robert Bylois geweest die John Terra aan een platencontract heeft geholpen bij EMI (waar John Terra tekstschrijver Jan Theys, alias Yannick - zal ook liedjes schrijven voor Louis Neefs, Ann Christy, Jimmy Frey, Marva, Luc Steeno, Dana Wi nner ... - leert kennen die hem aan Jean Kluger voorstelt, bij wie hij, na omzwervingen bij PolyGram en Johnny Hoes, opnieuw naar de oude stal zal terugkeren). Benelux Theater zal nadien gerund worden door Guy Beyers en Micha Mahra - de eerste is ex-manager van Micha Marah geweest en beide zullen de carrière van Luc Steeno een tijdlang managen bij Benelux Theater. Guy Beyers beheert Centropa Music, muziekuitgever en label, waarvoor Micha Mara en Luc Steeno opnamen maken. Ilia Beyers, zoon van Guy Beyers, zal ook zijn intrede doen in de Vlaamse showbiss en zal onder meer Kim Kay gaan managen. Er mag ook niet voorbij gegaan worden aan Adriaan Van Landschoot die naast eigenaar van het Mouse Music-label (waarop vele West-Vlaamse artiesten hun debuut maken) ook voor een aantal van zijn getekende artiesten zelf het management ter harte neemt.

De fakkel van het management zal later overgenomen worden door Herman Schueremans die eerst TC Matic zal begeleiden, later Zap Mama, maar ook nieuwe groepen als Channel Zero, Soulwax en Metal Molly. Het Antwerpse managementbedrijf Musicness ontfermt zich dan weer over dEUS, Dead Man Ray, DAAU, Evil Superstars en Mad Dog Loose. Aan het hoofd van Musickness (een combinatie van de woorden music, sickness en business) staan Filip Eyckmans en Christian Pierre. Musickness begon als een klein managementsbureau dat 'alternatieve' artiesten en groepen aan optredens hielp en op het huislabel Jack & Johnny platen van deze groepen releaste. Zo dEus, Moondag Jr. en Die Anarchistische Abendunterhaltung (DAAU). In '98 besluit Musickness te investeren in de toekomst en zoekt soelaas in het buitenland. Met haar Spaanse vennoot 'En Frente Arte' opent Musickness in het Andalusische Ronda een hotel en een muziekstudio waar o.a. dEUS en DAAU naar wellust kunnen opnemen. 'En Frente Arte' is een servicebedrijf dat instaat voor de omkadering van brainstormsessies als producties.

In het recentere verleden spelen andere bookingskantoren een minder doorslaggevende maar niettemin onmisbare rol, niet zozeer bij het lanceren dan wel bij het organiseren van concerten voor Vlaamse artiesten. Zo Theaterbureau Piet Roelen (waar onder meer Bart Kaëll, Helmut Lotti en Mieke kunnen geboekt worden, maar ook Eurosongwinnares 1996 Lisa Del Bo, wiens liedjes in Piet Roelens Publishing zijn ondergebracht), dat in '98 ook van start ging met het Piet Roelen-label met Helmut Lotti als hoofdvogel. Ook Artiestenbureau King van Valère Pieraerts gestart in '72 (voor o.a. bookingen van Clouseau, Isabelle A, Get Ready en talrijke buitenlandse acts), L & S Agency (o.a. voor Noordkaap) en Theaterbureau Marc De Coen (o.a. Sabien Tiels, Schatteman & Couvreur en Gunther Neefs) zijn belangrijke pioniers.

Ook niet onbelangrijk is bookings en managementsbureau Tout Partout dat opereert vanuit Hasselt. Tout partout bookt voor 'alternatieve' groepen zoals o.a. Orange Black, 't Hof Van Commerce en Hoodoo Club.

Soms zijn artiesten zelf de weg ingeslagen van de concertorganisatie. Zo is destijds het bookingskantoor Op Sinjoorke opgericht door Louis Neefs en Sonal International door Ronny Temmer. Via Will Ferdy Produkties organiseert deze zelf zijn optredens. Later ondernemen enkele leden van Front 242 dezelfde weg in met het bureau Art & Strategy dat bookt voor o.a. Ashbury Faith.

VLAAMSE LIEDJES

De nu volgende onafhankelijke productiefirma's en labels hebben een min of meer belangrijke rol gespeeld in de volgende periode die als het eerste hoogtepunt van het Vlaamse lied mag omschreven worden. Na deze eerste Vlaamse boom, vanaf midden jaren zestig tot midden jaren zeventig, zullen we moeten wachten tot 1989 om een nieuwe boom te mogen beleven van het Vlaamse lied. De openbare omroep heeft in de tussenperiode het Vlaamse lied zo goed als genegeerd. In 1989 jaar start VTM zijn uitzendingen met onder meer het populaire liedjesprogramma Tien om te Zien. Vele zieltogende firma's én artiesten van het eerste uur krijgen een belangrijke nieuwe impuls. Mouse Music van textielbaron Adriaan Van Landschoot, bijvoorbeeld, met Petra, het Nederlandse Telstar met Eddy Wally, die er zal in slagen succes te oogsten met een kruisbestuiving tussen smartlap en techno of het Dendermondse Assekrem (Christoff, Dana Winner) en Centropa (Luc Steeno). Ook binnen de multinationals krijgt muziek van eigen bodem opnieuw de aandacht. Helmut Lotti (door Vlaanderen in bescherming genomen in de Soundmixshow van Nederlander Hennie Huisman) bij BMG, bijvoorbeeld, of Jimmy Frey bij PolyGram.

Maar keren we terug naar de eerste succesjaren van het Vlaamse lied.

Het Vlaamse lied heeft veel te danken aan muziekuitgever Jacques Kluger. Hij omringt zich door professionele tekstdichters als Eric Fransen (Lammi Van den Hout) en Steve Kirk (Jaap Streefkerk). Palette Recs is in 1958 opgericht door Jacques Kluger. In 1957 sluit Will Tura een platencontract af met J. Kluger. J. Kluger en F. Faecq zijn samen eerder gestart met de World Music-uitgeverij. Louis Baret zal er een groot aantal liedjes schrijven. World Music controleert ook liedjes van Jacques Brel. Sinds 1970 wordt de firma door de twee zonen van J. Kluger voortgezet. RKM wordt geëxploiteerd door Roland Kluger. Roland Kluger participeert samen met Felix Faecq, die zelf sinds 1964 Bizet controleert, in Palette Recs en de World Music Group. The Cousins, een van de eerste Belgische sixties rockbands, debuteert op Palette in 1960 met "Kili Watch" - het is de eerste single op Palette. Jess & James debuteren in 1976 op Palette met "Move". Raymond van het Groenewoud neemt zijn eerste langspeelplaat, "Je moest eens weten", op voor RKM in 1973. Maar ook John Terra, Louis Neefs, Ann Christy en Marva zullen er onderdak vinden. Plastic Bertrand brengt in 1977 de Lou Deprijck-compositie "'Ca plane pour moi" uit bij RKM en wordt dankzij het nummer een wereldster. De World Music-muziekuitgeverij wordt in 1989 overgenomen door BMG Universal Music. Roland Kluger zal zich later op teleshopping storten met de firma TV Shop. De labels Topkapi en Biram worden dan weer beheerd door Jean Kluger. Will Tura, bijgestaan door onder meer tekstschrijver Nelly Byl (die ook alle teksten voor Marva heeft geschreven en grote hits voor Jimmy Frey, Joe Harris en en John Terra) debuteert op Palette en zal groot worden op Topkapi en het label nooit verlaten. Het label Topkapi zal later onderdak vinden bij PolyGram En ook Johan Verminnen wordt in 1970 door Jean Kluger op Biram onder de arm genomen om er 16 jaar mee samen te werken (tekent daarna bij BMG Ariola, dat ook Verminnens muziekuitgeverij Rozemarijn administreert). Jean Kluger is ook bedrijvig op de Franse markt onder meer via de muziekuitgeverij Bleu-Blanc-Rouge.

Tune Records is in 1983 opgericht door Maurits van Den Langenbergh (labels: Tune, Hitsound, Starlight, Fade Out, Ideal en Thrill). Tune controleert de muziekuitgeverijen Christie's, Thrill en Ideal met in de kataloog onder meer songs van Bob Benny en John Larry, die het met zijn fluisterstem ("Alleen") brengt tot de titel 'lieveling van de Vlaamse meisjes'.

Bij het Brusselse Basart, dochterafdeling van het Nederlandse Basart, zelf gestart als boekenuitgeverij, is "E Viva Espagna" door Samantha een wereldhit geworden. Basart is ondertussen opgedoekt, maar werd indertijd beheerd door Alain Lelièvre en verdeelde de labels Europhon, Park en Whamm.

Cardinal is sinds 1964 bedrijvig als label van zanger Rocco Granata en dhr. Craeynest, een Kortrijkse grammofoonplatenhandelaar, welke Rocco Granata later uitkoopt. Cardinal bezit in de jaren zeventig een eigen perserij, Fonopers en wordt geflankeerd door muziekuitgeverij Granata Music, die Rocco Granata in 1963 opricht met René Van Hoogten, maar die hij later ook uitkoopt. Will Ferdy, Louis Neefs, Jaques Raymond, Marva, Miel Cools (die zelf met één van zijn tekstdichters Bert Broes in 1967 het Kalliope-label opricht), de Elegasten hebben op het artiestenrooster van Cardinal gestaan.

Show is nog opgericht door Jules Nijs, baas van café De Witte Molen in Aarschot en manager van Rocco Granata. Voor Shows loonpersingen-label Ring Records zullen The Foottappers en Bill Diddley, Buddy Holly-imitator, hun eerste opnamen maken.

Sprekende over Rocco Granata en Jules Nijs kan niet voorbij gegaan worden aan het verhaal van "Marina", een van Belgiës wereldhits. Rocco Granata staat het liedje af aan Jules Nijs samen met nog een aantal minder hitgevoelige songs. Nijs sluist al de songs door naar Van Hoogten, behalve "Marina" en ook nog "Manuela" en "Buenna notte Bambino mio". Deze evergreens zullen bij EMI Duitsland terechtkomen en vandaar een apart leven gaan leiden. Later zal Rocco Granata zijn songs uit de cataloog van Van Hoogten kunnen recupereren en in zijn eigen muziekuitgeverij onderbrengen.

Voor de anekdote: Helia, label in 1960 opgericht in Sint Niklaas door Albert De Backer, zal de geschiedenis ingaan als het label van de kaasplaatjes, zijnde promotieplaatjes bij de Kraft-kaas. Helia is failliet in 1963, nadat Kraft de bestellingen heeft stopgezet. Helia maakt evenwel ook de eerste opnames, niet alleen met Jef Burm maar ook met rockers Danny Fisher & the Spoetniks en The Seabirds (met Sylvain Vanholme, later bij Sylvester's Team, Silver's Trust, Wallace Collection en Two Man Sound). In 1960 scoren de Seabirds op Helia met wat de eerste Belgische sociaal geëngageerde song mag genoemd worden, "Protestrock" (tegen het verbod op toegang tot dancings onder achttien jaar).

Baltic, opgericht in 1967, is geassocieerd met de succesrijke auteur, Ke Riema (Marieke Wuyts), en Ben Gijselinck. De laatste is gelieerd, als de general manager bij beide, aan Eurovox-PMP van Louis Van Rijmenant, welke onder meer hoog heeft gescoord met "De vogeltjesdans". Louis Van Rijmenant (gestart in de muziekbusiness bij Fast Records van Jean Meeusen in Antwerpen) is belangrijk als muziekuitgever (Eurovox Music - toen al Europees gericht - en later Intervox Music) van Belgische producties. Een van de belangrijke medewerkers (componist, muzikant, boekhouder) is Jaak Horckmans. Samen met François Glorieux richt Horckmans Glorious Music op. Onder de Eurovox Music Group ressorteren de fonogramlabels Eurovox, Focus, Valentine, Cannon en Arcade (niet de verwarren met de 'major'-Arcade). Van Rijmenant heeft, samen met manager-legerkommandant, Karel Van Herck, tevens tekstschrijver, Marc Dex gelanceerd, die in de liedjeswedstrijd Canzonissima in 1967 tot martelaar is gemaakt met "O Clown". Mark Dex zal trouwens zelf als muziekuitgever, theaterbureau en platenlabel/muziekuitgever onder het Tibur-label bedrijvig worden én Margriet Hermans ontdekken in 1985 (Karel Van Herck zal ook de broer van Marc Dex, Julien, lanceren als Juul Kabas en werpt zich ook op als de ontdekker van Micha Marah, Margriet Hermans en Barbara Dex, alle uit dezelfde streek). Louis Van Rijmenant staat ook bekend als diegene die Micha Mahra als platenster heeft gelanceerd. Ke Riema is ongetwijfeld een extra vermelding waard. Haar eerste tekst schrijft ze eind jaren veertig op muziek op een compositie van Jef De Winter, de orkestleider van de Antwerpse Hacienda. In Oud België leert ze Yvonne Lex en Co Flower kennen; ze schrijft cabaretteksten voor de Cyrano-voorstellingen van Anton Peters; voor The Woodpeckers schrijft ze revues. Ze zal liedjes schrijven voor de eerste generatie naoorlogse Vlaamse vedetten. Onder hen behoren onder meer (met hun grootste hits): Bob Benny, Jean Walter ("Wondermooi", "Twee blauwe ogen"), J. Verbraecken, Hans Flower, La Esterella ("Voor een kusje van jou", "O Lieve Vrouwe Toren", "Alle moeders", "Bij het open vuur"), Henk Van Montfoort, Terry Van Ginderen, Kees Brug, Frieda Linzi, Jef Burm; later ook voor de volgend generatie: Jaques Raymond, Marva ("Geef mij nog een kans", "Een eiland in groen en blauw"), Ann Christy, Johnny White, Louis Neefs, Robert Long ... Maar de grote doorbraak komt er in 1963 met de tekst van Will Tura's "Eenzaam zonder jou".

Nog even terugkomen op het verhaal van het lied "De Vogeltjesdans". In een hotel in D' Avos, Zwitserland wordt de aandacht van Louis Van Rijmenant getrokken door een volslagen onbekende accordeonspeler die een liedje ("Tchip tchip") speelt dat erg aanleunt bij een traditioneel volksdeuntje maar dat Louis Van Rijmenant opneemt in zijn cataloog. Naast de muziek waarvoor de anonieme muzikant tekent (met de naam "Thomas"!), tekent Van Rijmenant voor de tekst, al zal het liedje een kaskraker worden in de instrumentele versie. Het succes laat overigens nog een tijdje op zich wachten. Op de MIDEM, jaarlijkse ontmoetingsplaats voor de internationale muziekindustrie in Cannes, van 1970 probeert Van Rijmenant "de vogeltjesdans" al te lanceren. Het is echter pas wanneer producer Johnny Hoes (met de Electronica's) in Nederland een tweede versie maakt in 1977 dat de bal goed aan het rollen gaat. De Belgische accordeonist Hector Delfosse speelt in België het nummer op plaat. Spoedig wordt 'De vogeltjesdans', met een vogel imiterend begeleidingsdansje, overal ter wereld gereleased. Op de MIDEM van 1980 presenteert Van Rijmenant in de hem welbekende flamboyante stijl "de vogeltjesdans" aan de mondiale muziekbusiness. In Frankrijk wordt evenwel een proces gevoerd wegens plagiaat, een proces dat acht jaar zal aanslepen. De rechter oordeelt uiteindelijk dat de twee liedjes zo banaal zijn dat ze niet eens onder auteursrechtelijke bescherming zouden mogen vallen. Dat komt er op neer dat Van Rijmenant eindelijk de miljoenen kan opstrijken die het liedje ondertussen heeft opgebracht. Wanneer de fiscus hem het jaar nadien in een keer op het miljoenen bedrag wil belasten, staat Van Rijmenant de opbrengst van "de vogeltjesdans" af aan zijn vennootschap en gaat op een klein zolderkamertje wonen.

In 1969 richt wafelfabrikant Sylvain Tack het label Start op om zanger Paul Severs te lanceren in samenwerking met songschrijvers Eddy Govert en Johan De Graeve. Via piratenzender Mi Amigo krijgen zijn artiesten (onder meer Samantha, Joe Harris, Octopus) een extra steun. De eerste helft van de jaren zeventig zijn voor Start en Clown Music (Gnome Music, Editions Tempo, Washington Music) de boom-jaren. In feite is na de eerste Tack-uitgeverij, Start, Gnome opgericht onder de paraplu van Tack maar geadministreerd door Bart Van der Laar en Roos Windels. In 1975 wordt het Tack-imperium, uitgezonderd de Start-studio in Buizingen (die opgekocht wordt door Leo Caerts Sr en omgedoopt wordt tot Studio Swan, nadien weer doorverkocht wordt), in 1974 opgekocht door Nederlander Johnny Hoes (Benelux Music Industries), die op het Telstar-label sinds begin jaren zeventig onder meer De Zangeres Zonder Naam en Eddy - "Chérie" - Wally uitbrengt (eerder al Bobbejaan Schoepen). De meeste artiesten en aanvankelijk ook Eddy Govert stappen mee over. Govert zal, na de breuk met Johnny Hoes, in Brugge, later in Aaigem Jump Records/Music exploiteren (°1975). Aanvankelijk vinden er onder meer John Horton en Nicole en Hugo een onderkomen en met de opkomst van de vrije radio's begin jaren tachtig: ondermeer Frank Valentino, Margriet Hermans. Vanaf 1986 gaat Jump in zee met Scorpion. Scorpion met zaakvoerder Hendrik Deschuyteneer is te Dendermonde opgericht in 1978.

De samenwerking tussen Jump en Scorpion levert producties van onder meer Samantha, Yves Segers en Jo Vally (deze twee laatsten zullen later bij Indisc aan de bak komen). De belangrijkste liedjes uit de Jump Music-kataloog zullen later ondergebracht worden bij de later opgerichte Happy Melody.

Wat de Start-studio betreft: de tot Swan-studio omgedoopte uitrusting wordt opgekocht door Pierre Jonckeere, Leo Caerts (die, terloops gezegd, via Swan Song een deel van de songs van de punkband The Kids controleert), Alain Lelièvre (toenmalig directeur van Basart) en Jules Nijs (die mede aan de basis ligt van het succes van Rocco Granata). De schoonzus van Nijs is eigenares van de perserij Fonopers, die later overgenomen wordt door Rocco Granata. Jonckeere zal als enig overblijvende een akkoord sluiten met Stan Verbeeck om de studio bij de laatste te installeren.

Rickrose is opgericht door Rose Windels en Rick Vervecken, die zelf het Frankie- en het Pims-label bezit en bedrijvig is als bookingskantoor voor Vlaamse artiesten, de VAK (Verveckens Artiesten Klub), annex productieafdeling en muziekuitgeverij. Op het Pims-label van Jean Meeusen en producer Rick Vervecken scoren Nicole en Hugo met "Goeiemorgen Morgen".

Leon Lambrechts start in 1943 met de muziekuitgeverij L. Lambrechts en herdoopt ze later tot Dancing. Lambrechts zelf werkt dan als producer voor Polydor en Decca. In 1968 start hij met een eerste fonogramlabel, Passe-Partout (vooral voor loonpersingen) en een tweede muziekuitgeverij met dezelfde naam. Een jaar later komt er Monopole Records bij (met artiesten als Salim Seghers, Bobby Prins, Ruth Mc Kenny). Monopole is eigenlijk een label van Luc Verbist (van muziekblad Musicfan) dat op het handelsregister van Lambrechts staat, die de zaken helemaal overneemt nadat Verbist zich heeft teruggetrokken. Monopole heeft zijn eerste grote succes gekend met Salim Seghers en heeft onder meer ook nog opnamen gemaakt van Eddy Smets.

Labels zijn Monopole, Parpika, Continental, Disco Matic, Passe Partout en White Label.

Martin De Haeck heeft in de periode 1969-1980 als arrangeur/producer gewerkt voor Monopole; daarna start hij, samen met Johnny Blenco (die het Flandria-label meebrengt), een eigen productiefirma annex muziekuitgeverij (Blenco Music, Chackay, Amay)Limbophone. Lambrechts start ook een drukkerij om de platenhoezen te drukken. Deze drukkerij is anno '99 nog steeds in de running. Voor het studiowerk wordt vaak een beroep gedaan op de Tamara King-studio van Luc Derdin - aan Tamara King is de Sonybel-muziekuitgeverij verbonden. Voor de perserij wordt vaak een beroep gedaan op Fonopers (Aarschot) en, later, ook Interservice Press (ISP) te Nieuwrode en op Disco Press te Herk-de-Stad. Wanneer ISP moeilijkheden krijgt met Sabam omwille van vermeende piraterij steekt Lambrechts Paul Smits trouwens een handje toe en neemt de perserij voor een paar jaar op in zijn handelsregister.

Limbophone, kortweg Limbo, opgericht door Martin De Haeck, richt zich op Nederlandstalige schlagers. Het werkt samen met Blenco Music, muziekuitgeverij van Johnny Blenco (die onder meer voor Danny Fabry songs schrijft)

Rainbow is, net als Monopole, gevestigd in Heist-op-den-Berg, maar is opgericht door Stan Verbeeck. Lambrechts en Verbeeck zijn dan ook anno jaren zeventig zowat de enige concurrenten, toevallig beide vanuit Heist-op-de-Berg, inzake Vlaamse schlagermuziek. Verbeeck zal zich later meer gaan toeleggen op het persen van platen. Begonnen met Disco Press in een partnerschap zal hij later zijn eigen perserij opstarten. Hij zal ook de Swan-studio van de uit de muziekindustrie uitgerangeerde Sylvain Tack huisvesten.

M.M.C. Carnaby en Mouse Music zijn sinds '73 labels van textielmiljonair Adriaan Van Landschoot. Hij lanceert in het new beat-genre, Petra en later de goed ogende mannengroep Good Shape (later verhuist Petra naar Arcade waar ze in 1997 een cd maakt onder leiding van Philippe Martens, ook bekend van samenwerking met Sha-Na, 2 Unlimited en Good Shape). Mouse Music zal later gaan samenwerken met Arcade Music op licentiebasis.

Assekrem is in Dendermonde opgericht door Erik De Blende in 1977 als Vlaamse muziek-label en muziekuitgeverij. Assekrem is de naam van de hoogste berg van het Atlasgebergte in Noord-Afrika (de firma als 'een berg in de woestijn van de muziekindustrie'). Assekrem is gestart als kleinkunstlabel (Hugo Raspoet, Miel Cools) maar evolueert ook naar het populaire genre (Erik Van Neygen, John Terra, Dana Winner, die later zal overstappen naar EMI). Sublabels zijn Touch records voor pop en Komilfoo voor dansproducties. Assekrem wordt geflankeerd door een bookingskantoor en managementbureau, EDEB (Erik De Blende). De distributie wordt aanvankelijk verzorgd door de zoon , maar zal het onafhankelijke distributiebedrijf Reli Records de fakkel overnemen. De promotie van Assekrem wordt gevoerd door dochter, Griet De Blende, waardoor Assekrem zich een echt familiebedrijf kan noemen.

Griet De Blende zal in '98 echter overstappen naar major PolyGramom zich te ontfermen over o.a. Helmut Lotti. Anno '99 maakt artiest Christoff het mooie weer bij Assekrem. Assekrem wordt verdeeld door het Limburgse Reli Records.

JRP, van Jack Rivers, eigenaar (en producer) van de Jack Rivers Studio in Tongeren en van muziekuitgeverij Ambiorix Music, heeft in 1995 Wendy Van Wanten en Sam Gooris onder contract, maar verkoopt ze door aan Arcade. JRP neemt daarna Jo Vally onder contract, maar Vally zal hetzelfde pad kiezen als van Wanten en Gooris. Jack Rivers zal later een deal maken met Arcade Music om nadien zelf Vlaanderen vaarwel te zeggen en zich te vestigen in Spanje.

Platenmaatschappij Colour Records werd opgericht door Marc Van Beveren in '80. Deze ex-medewerker van de Standaard boekhandel besloot in '80 om zelf de handen uit de mouwen te steken in de Vlaamse showbizz. In de begin van de jaren '80 groeide Colour Record al gauw uit tot één van de weinige Vlaamse independents die op volle toeren draaide. Van Beveren zette zijn schouders onder menig Vlaams talent zoals Luc Bral, Peter Gillis (thans topproducer), Coco (Dinky Toys), Wigbert, Penthouse met Bart Herman in de rangen, Phil Wilde (later 2 Unlimited) en vele andere. De meeste producties waren Engelstalig van folk over pop naar rock. De eerste artiest op het Colour records-label was de controversiële zanger Luc Bral met het liedje "Plastic Dreamland". Het eerste album dat op Colour records verscheen was van de Schotse folk-artiest Brian Nelson. Ook ging Van Beveren aan de slag in het muziekuitgeverij-wezen met zijn "Colour Records"-uitgeverij en "High Power Belgium"-uitgeverij. In '87 veranderde Van Beveren echter van koers: de man zag het jonge meisje Isabelle A. toevallig aan het werk op een soundmix-show en besloot om van haar een vedette van formaat te maken. Na goedkeuring van Isabella's ouders zette Van Beveren zijn schouders onder de dromen van Isabelle. Met Isabelle A. ging Colour records de Nederlandstalige toer op. Algauw werd Isabelle - zoals voorspeld door Van Beveren - een vedette in Vlaanderen In '96 liep het echter fout tussen Isabelle en haar ontdekker-manager: Isabelle, in bescherming genomen door haar verloofde Willy Sommers, beschuldigde haar manager ervan haar bedrogen te hebben en stapte over naar het CreaStars-label. Van Beveren dreigde echter met contracten en verbood haar opnamen te maken voor elke andere platenfirma dan Colour Records. Na één van de meest opgemerkte juridische veldslagen van de Vlaamse muziekbusiness werd Van Beveren verplicht zijn ontdekking te laten gaan.

Alora wordt door Bert Burm, vroeger bij Indisc, opgericht in 1993, met sublabels Hola Pola (carnavaleske producties), Cobra, Music For Now People, Wibe en Pure Dance (alle danslabels). Alora brengt The Championettes uit, gevormd door de vrouwelijke helft van de BRTN-produktie FC De Kampioenen, maar ook Gunther Levi, kleinkunstrocker Kris De Bruyne en het klassieke duet Schatteman & Couvreur. Het label werkt een tijdje administratief samen met de Franstalige independent Private Life Records (sublabels: On The Beat, Noisetraxx). In '98 wordt Alora opgekocht door Arcade en gaat Bert Burm er aan de slag als general manager van de CNR-afdeling. Het Alora-label blijft evenwel verder bestaan. Sinds 2000 is Bert Burm managing director van het sindsdien, met financiële steun van Sony, opgerichte Label Vie (general director Roland Van Beneden, eerder Chryslie Music Company), en met artiesten als Willy Sommers, Bart Herman, DJ Otzi (Anton aus Tirol).

Dino Music België is een afdeling van het Nederlandse moederbedrijf Dino Music, dat zelf in 50% in handen is van major BMG en 50% eigendom is van directeur Tony Berk. In '96 gaat Dino Music ook een nieuwe joint-venture aan met het Nederlandse Endemol Entertainment. Dino concentreert zich naar eigen zeggen op "het nationale repertoire in de breedste zin van het woord". Zo variëren de stijlen op de diverse labels van Dino van volks tot middle of the road tot dance en rock. Labels van Dino zijn Endemol, RPC, TWF en Danza. Op het label Endemol releast Dino de muziekproducties die op het audio/video-gebied worden gemaakt. Voorbeeld hiervan is de compilatie-reeks "Het Gevoel van.", de soundtrack van een bekend tv-programma dat het tv-productiehuis Endemol voor VTM maakte. Op RPC Entertainment worden de nationale artiesten gereleased. TWF is dan weer het label van de Nederlandse producers Eric Van Tijn en Jochem Fluitsma waar Dino een deal mee afsloot. Danza is het dancelabel van Dino. Dino's muziekuitgeverij heet Tony Berk Music (TBM)

Dino haalt Yasmine binnen (voordien bij ARS) en de West-Vlaamse jongensband En Zo (later CNR). Anno '99 staan Anouk, .op het platenrooster van Dino. Begin 2000 wordt Dino gesloten.

Het is Paradiso (Hot Town Music/Paradiso met oudgediende bij Decca/Fonior Roland Uyttendaele) die in 1996 Chris Van den Durpels eerste cd uitbrengt, met het Kamiel Spiessens-typetje, maar vlug in de clinch gaat met de artiest. Paradiso tekent Garry Hagger en laat zijn cd's verdelen door Virgin.

In 1992 is Luc Standaert fulltime bezig met het uitgeven van muziek en het booken en managen van artiesten (onder meer Dinky Toys, Kid Coco, Gina Lisa) onder de paraplu 'Tempo'. Daarnaast exploiteert hij ook de labels Battle Avenue (dansmuziek), Yellow Yellow (rock), Femme fatal (vrouwelijke artiesten) Melting Pot (in samenwerking met de Boudewijn-stichting en het Centrum voor gelijkheid van kansen en racismebestrijding - artiesten van niet Belgische origine) en Tempo Soundtracks (met muziek van Dirk Brossé voor films als Boerenpsalm, Coco Flanel, Daens). Voor alle labels is een aanmaak- en distributiedeal met EMI gesloten. Standaert zal later gaan in dienst treden van PolyGram Publishing Belgium.

Een kleine vermelding waard is Onadisc (Onafhankelijk Distributiecentrum), productie- en distributiefirma van Christoff Wybouw die ook het independent-label Holy Hole opricht en die een succesje oogst in het happy beat-genre met Bingo's Arabeat

In '98 starten manager Ilia Beyers en ex-zanger en huidig producer John Terra het label II Music en de gelijknamige muziekuitgeverij op. II Music tekent het zangeresje Kim Kay, zorgt voor leuke nummers en een perfecte begeleiding en scoren bijgevolg onmiddellijk. Manager Ilia Beyers, die het vak geleerd heeft bij zijn vader Guy Beyers van het Centropa-label en -theaterbureau, runt ook nog zijn eigen theaterbureau. In '98 tekent II Music Vanessa Chinitor en brengt haar onder bij CNR Music. Vanessa Chinitor vertegenwoordigt België op het Eurovisie Songfestival '99. Eind 2000 vormen John Terra (II Music), Bob Savenberg (tekstschrijver en nu management) en Valère Pieraerts (bookingskantoor King) een bondgenootschap.

Koch Benelux, afdeling van het Oostenrijkse Koch International dat in '75 opgestart wordt door Frans Koch, concentreert zich in Vlaanderen voornamelijk op Vlaamse en instrumentale producties. In '96 neemt Koch Int. het Nederlandse MM-Productions van Riny Schreyenberg over, waardoor Koch MM ontstaat. Koch staat ook bekend als het bedrijf dat de eerste Europese cd-fabriek opende ('85).

Zoals bepaalde labels belangrijk geweest zijn voor het Vlaamse lied, zo zijn andere belangrijk geweest voor wat kleinkunst wordt geheten. Zo het Brugse Parsifal Records. Rond 1968 richt Gentenaar Nico Mertens het theaterbureau Merlijn op dat voor 90% de bookingen doet voor Vlaamse kleinkunstenaars en ook voor de Nederlandse (via aldaar Troubadour). Met Bernhard Viane investeert Mertens in een muziekstudio Hifi-home producties te Brugge, maar de samenwerking wordt niet gecontinueerd. In 1977 start Mertens met Parsifal Records waarop de twee eerste LP's van Urbanus zullen opgenomen worden. In 1984 schakelt hij nog over op blues via het label Bluesthing. In 1984 ook wordt gestart met de muziekuitgeverij T&B (van 'Toeten noch Blazen' - betreffende kennis in die sector). In 1991 wordt nog het pop-label Vision Disc opgericht. Andere labels zijn Motor, Moonshine, Double Trouble, Hala en Sundown. Op het artiestenrooster bij Parsifal hebben onder meer gestaan: De Kadullen, Alfred Den Oude, Erik Van Neygen, Jean Rousseau en Big Bill (Krakkebaas).

In de heropleving van de Vlaamse folk sinds 1998 speelt het door Erwin Libbrecht (ook gitarist bij Kadril) opgezette label Wild Boar een belangrijke rol (Laïs, Fluxus, Ambrozijn) en ook MAP, gelieerd aan het Dranouter folk-festival. Deze folk-independents moeten met lede ogen de groeiende belangstelling van de majors voor hun groepen aanzien: EMI tekent Olla Vogala (voor release op het Zoku-label), Virgin staat half 1999 op het punt Ambrozijn binnen te halen en Laïs is dan in gesprek met verschillende majors, waaronder Sony.

Hans Kusters, eerst werkzaam bij muziekuitgever Intersong-Primavera, daarna onafhankelijk met zijn labels Hans, Hans Kusters Music en Hans Kusters Music Management, gaat door voor de ontdekker van onder meer Ferre Grignard (in 1966, wanneer Kusters nog voor Philips werkt) en Wannes Van de Velde, en voor diegene die Vlaanderen in contact brengt met Boudewijn De Groot. In 1982 introduceert Kusters Hans De Booy. Later, eind van de jaren tachtig, komen daar nog Ingeborg bij en Stef Bos (die zelf tekst en muziek van Ingeborgs eerste grote hit in 1989, "Door de Wind", schrijft) en natuurlijk Clouseau (sinds 1987 maar met de doorbraak in 1989). Kusters heeft in zijn cataloog ook de voetbalklassieker "Olé, we are the Champions", waarvoor Roland Verlooven de compositie opeist. In 1994 wordt het voetballied in Japan uitgeroepen tot meest lucratieve buitenlands product op het gebied van auteursrechten. Kusters heeft tot eind '98 een licentiedeal met Arcade, maar gaat vanaf '99 in zee met Dino Music.

Music & Words is dan weer een Nederlands label dat in '98 de Vlaamse folk doet heropleven. Music & Words verdeelt de debuut-cd van de Vlaamse folkgroep Laïs die meteen uitgeroepen wordt tot de best verkochte folk-cd. Music & Words is gespecialiseerd in alle mogelijke vormen van traditionele muziek en releast op de labels Folk Classics, World Roots Collection, -I-C-U-B4-T- en Dig It!

Sprekende over kleinkunst mag in Vlaanderen ook niet voorbijgegaan worden aan de rol gespeeld door Davidsfonds/Eufoda.

BELGISCHE ROCK

Waar velen van de genoemde onafhankelijken zich meer met het traditionele Vlaamse schlagergenre hebben ingelaten, groeien uit de eigen beheer- en independentsrage van de zeventiger en tachtiger jaren een aantal onafhankelijke firma's die zich op de nieuwe rockmuziek concentreren. Als typevoorbeeld voor de doe-het-zelf-mentaliteit van die tijd kan Rick Tubbax & The Taxi's genoemd worden. Hij heeft de eerste in het oog springende impuls gegeven aan de doe-het-zelf-rage door in 1979 "Bojangle plays tonight" uit te brengen in eigen beheer (Km-label). Andere voorbeelden zijn Refused Records van The Scabs, het label Zebra van Red Zebra, Wereldrecords van Arbeid Adelt!.

Antler met sublabel Subway en Be's Song music publishing (dat ook het house-magazine Out Soon uitgeeft) is opgericht in 1982 door Roland Beelen (die voordien al bezig was met het 'anti-commercieel' Kleo-label/bookingskantoor) en Maurice Engelen, concertorganisator van alternatieve Britse bands. In de postpunkperiode oogst Antler succes met 2 Belgen en Nacht und Nebel (Patrick Nebel heeft voordien zijn eigen label Laguna Records) en in 1989 ook met The Pop Gun. Antler zal zich ook ontfermen over Siglo XX, die aanvankelijk in eigen beheer platen uitbrengt. En ook over Poësie Noire sinds 1985, waarin Jo Casters die even later een rol zal spelen bij de creatie van de new beat-sound en nog later actief zal zijn met het evenementenbureau Star Events. Terloops: het is de aan lager gedraaide snelheid van de b-kant ("Flesh") van de eerste maxi van A Split Second, nog een Antler-groep, die de typische bassound voor new beat tot norm maakte. In de Ancienne Belgique in Antwerpen is DJ Ronny Harmsen al eerder op de idee gekomen om bestaande fonogrammen (van The Human League, OMD en Gary Numan) op een lager toerental te draaien - vandaar de term AB-muziek). Via het sublabel Subway stort Antler zich verder op de dansmuziek met het producerstrio Morton, Sherman and Belluci (zijnde de Poésie Noire leden Jo Casters, Herman Gillis en Antler-baas Roland Beelen zelf). Ondertussen scoort het ook met Won Ton Ton ("I lie and I cheat") in 1987. Antler beperkt zich niet tot één genre al zal het met de new beat definitief in de richting van de dansmuziek worden gedreven.

Sinds 1 januari 1993 heet de firma officieel Antler-Subway. Half 1989 wordt Antler-Subway U.K. opgericht in samenwerking met het Londense 10 Times Better. Antler gaat nog de danstoer op met onder meer danslabels eind 1990, Beat Box en Dance Opera. Later wordt daar nog het Atmoz-label (van oprichter Patrick Krimson van 2 Fabiola en Pat Krimson) aan toegevoegd. Antler wordt eerst verdeeld door Parsley, dan door Himalaya, vervolgens door PIAS en dan door verschillende verdelers, PIAS, N.E.W.S., PolyGram, BMG, Indisc en ook EMI. De laatste neemt in 1995 een meerderheidsparticipatie in Antler-Subway. De stichters blijven maar Antler-Subway wordt het danslabel van EMI. Een algemeen geldige tactiek wordt ook door Antler-Subway gevolgd: de meest populaire dansnummmers op vinyl worden nadien uitgebracht op verzamel-cd's (Serious Beats - in augustus 1996 verschijnt volume 20 - , later Dance Opera, ook een gerenommeerd house-label). Maurice Engelen is aanvankelijk betrokken als groepslid bij de danceformatie 2 Fabiola. Maurice Engelen is de man achter The Immortals, Lords of Acid en Praga Khan en waarmee hij populair is in het buitenland (Japan en de USA), en songs op soundtracks plaatst (Sliver, Basic Instinct, Strange Days, Beowulf). Herman Gillis (ook ex-muzikant bij Poésie Noire, The Primitifs en Running Cow) zal zich in de jaren '90 onderscheiden op het vlak van muziektechnologie. Zijn hoogstaande technische creatie "De Sherman Filterbank", een muziekfilterbank die geluidseffecten maakt, wordt een zeer hip kastje in de wereld van de producers. De Sherman Filterbank wordt verkocht over de hele wereld en wordt gebruikt door de producersteams die staan achter wereldsterren zoals Madonna, The Prodigy, U2, Björk, David Bowie, Lenny Kravitz en Stones-producer Nick Lowe. In maart '97 kan Antler-Subway zich de eerste Belgische platenfirma noemen die start met een eigen televisieprogramma. Het programma 'Party-World' brengt elke woensdag op VTM, Kanaal 2 en VT4 omstreeks middernacht (dus na het laatste progamma van de zenders) een portie dance- en houseplezier. Elke dag wordt er een miniprogramma met een andere inhoud uitgezonden. Anno '99 is Antler-Subway zowat de 'dancefabriek' van België. Met acts als Fiocco, 2 Fabiola (via het Atmoz-label van Patrick Claesen), het A&S Productions-label van Stefan Wuyts en MacKenzie (via het Waalse MacKenzie-label) rijft Antler-Subway de ene hit na de andere binnen.

In hetzelfde straatje als Antler zit ook nog Anything But productions, in 1983 opgericht door Ludo Camberlin met onder meer Men 2nd en The Neon Judgement.

Dat alles speelt zich af in en rond Leuven (Antler settelt zich in Aarschot, alwaar ook nog het onafhankelijke promotieagentschap Grizzly Entertainment van Stef Andries gevestigd is).

De Brusselse scène dan. Crépuscule is het Brusselse hippe arty-label, opgericht door Michel Duval in 1980, dat onderdak biedt zowel aan binnenlandse als buitenlandse nieuwe muziekartiesten. De Amerikaanse avantgarde-groep Tuxedomoon vindt er een onderdak, zo ook Anna Domino. Later zal Duval zich zeer intensief met de carrière van Wim Mertens gaan bezighouden. In het algemeen richt het label zich op jazz, chanson, hedendaagse muziek en rock. Opmerkelijk aan Crépuscule was de multimedia-aanpak. Crépuscule stond niet alleen voor muziekproducties, maar was ook actief in video (Les Images du crépuscule), het boekwezen (Les Livres du Crépuscule), het organiseren van tournees (Les Risques du crépuscule). Ook had Crépuscule zijn eigen postorderbedrijf, nl. Twilight Order. Sublabels van Crépuscule waren Factory Benelux, Interference en LA.Y.L.A.H.

Het Gerucht, muziekuitgeverij en management, in 1985 opgericht door Herman Van Laar, werkt in het verlengde van dezelfde of gelijkaardige artiesten. Voorbeelden zijn de Amerikaanse Belgische Anna Domino en Front 242.

Himalaya, eveneens in Brussel, situeert zich in dezelfde scène en ook hier komt de naam van Michel Duval bovendrijven. Himalaya verdeelt voornamelijk 'alternateive' labels en zal later ook Parsley verwerven.

Parsley zelf is met veel enthousiasme opgericht door Paul Evrard, ex-manager van Raymond, samen met Christophe Turcksin (later Double T Music), om er onder meer in 1981 T.C. Matic, Arbeid Adelt! en Red Zebra onderdak te geven. Luna Twist scoort hoog met het door Parsley uitgebrachte 'African time' in 1981. Evrard heeft zich ook nog ingelaten met het 'alternatief' artiestencollectief Sofa dat onder meer instaat voor booken van concerten van Della Bosiers, Erik Van Neygen, Raymond van het Groenewoud, Lieven, Jean Marie Aerts. Sofa eist ook in de jaren '80 van de Vlaamse overheid dat ze van start gaat met een Vlaams popmuziekbeleid. Op Parsley verschijnt ook de ophefmakende Vlaamse Eurosonginzending Pas de Deux met de single "Rendez-Vous" en de cultsingle van Kamagurka "Constant Dégoutant".

Romantik is het Brusselse eind zeventiger jaren-label van Philippe Kopp die als concertorganisator te Brussel met Herman Schueremans zal gaan samenwerken in Sound & Vision.

Crammed Discs is in 1981 opgericht door Marc Hollander, dei zich ook ontferemde over Recommended Records, om het tweede album van de groep Aksak Mabul, met daarin Hollander zelf, te kunnen releasen. Crammed stond bekend als het label van 'eclectische' artiesten. In '84 richt Crammed het sublabel Made To Measure op voor ambientmuziek geschreven door diverse componisten, in '88 komt sublabel SSR erbij (met o.a. Carl Craig en in '98 de re-release van Telex) en wordt de dance-divisie van Crammed. Sublabel Crammed World wordt gestart in de zomer van '91 voor het wereldmuziek-genre. In '94 richt Crammed het label Selector (jungle en drum 'n' bass, opererend vanuit Parijs) op en in '95 Language (voor 'left-field dance derived musics' en opererend vanuit Londen) om zo het hele dancegebeuren op de voet te kunnen volgen vanuit de drie belangrijkste Europese hoofdsteden. Andere labels zijn Crammed (pop/rock), Ziriguiboom (label in samenwerking met de New-Yorkse producer Sâo Paulo Bom en gericht op Brazilaanse grooves) en AniManga (label waarop soundtracks van Japanse manga-tekenfilms wordt gereleased). Crammed sluit in 1992 voor België een long term deal met Sony. Begin 1997 breidt Crammed Discs uit naar de USA en opent een kantoor in Los Angeles. Crammed Discs heeft ook kantoren in Groot-Britannië en Frankrijk.

Anno '99 wordt Crammed in België en Luxemburg verdeeld door Sony (een aantal releases van Crammed wordt evenwel verdeeld door het Antwerpse Lowlands) Voor de distributie in Nederland heeft Crammed een deal met Via Records, in Frankrijk met Wagram Music.

Sub Rosa werd opgericht door Frédéric Walheer en Guy Marc Hinant eind jaren '80. Sub Rosa (dat betekent 'tussen ons gezegd en gezwegen') is een label dat zich richt naar experimentele, arty en avant-gardistische producties. Eén van de eerste releases was "Break Through in Grey Room" van Williman S. Burroughs. Sub Rosa omschrijft zich zelf niet als een louter muzieklabel, maar gaat veel breder dan dat. Het label interesseert zich ook in spoken word, soundscapes ('films without pictures') en alles wat 'eclectisch' en abstract klinkt, gaande van klassiek tot electronisch. Daarnaast releast Sub Rosa ook cd+'s, cd-roms en films en organiseert het 'Sub Rosa events' waarop kunstenaars uit alle mogelijke hoeken bij elkaar komen om producties uit te werken. Sub Rosa is goed voor zo'n 20 releases per jaar.

Play It Again, Sam (PIAS) is ontstaan uit Sandwich Records (opgericht in 1979 door Michel Lambot, die ook nog het distributiehuis Casablanca Moon zou oprichten, wiens cataloog eerst door Parsley, dan door Himalaya en tenslotte door Play it Again, Sam! zou verdeeld worden) en New D. Lambot gaat met trouwe klant Kenny Gates in de boot en samen stichten ze in 1982 Play It Again, Sam! (later sublabel Scarface). Oorspronkelijk is PIAS niet meer dan een distributielabel van Britse indies. PIAS had toen als enige concurrent Himalaya. Met de Britse independent Red Rhino richt PIAS Red Rhino Europe (RRE) op; het failliete Britse Red Rhino wordt opgekocht en de naam veranderd in APT. In 1992 wordt concurrent Revolver Records aangesproken om samen Vital Distribution op te richten. In 1997 doet ook verdeler RTM mee en wordt Vital Distribution 2 (waarin RRE 51% van de aandelen bezit) een grote onafhankelijke verdeler in Groot-Brittannië. De muziekuitgeverij Confidence participeert met een Duitse en Britse partner in het Amerikaanse European Copyright Collection Inc.

The Legendary Pink Dots was de eerste groep die in '84 onder contract kwam van het in Anderlecht gevestigde PIAS. Nadien volgden onder meer The Scabs, Young Gods, Magnapop en Nerve. Front 242 kent met hun derde LP en de eerste voor PIAS, 'Official Version' uit 1987 de doorbraak. Naast elektro-dance-muziek, komt ook rock op het label aan bod. In 1990 richt het sublabels G-ROX-P, Solid en Pop Records op. Pop Records dat speciaal bstemd was voor Belgische artiesten sterft echter al snel een stille dood. Later richt PIAS nog Who's That Beat en Groove Kissing op. PIAS zal zich geleidelijk ook manifesteren in de new beat- en later in de techno- en house-scène (via Who's That Beat) en internationale erkenning afdwingen. PIAS wordt groter onder meer doordat het de distributierol die Himalaya voordien heeft gespeeld overneemt en nadien ook nog producten verdeelt van Belgische independents als Antler en, nog later, van buitenlandse independents (zo van Epitaph, SPV, Tommy Boy, Mo'Wax). PIAS licentieert van labels zoals Wall Of Sound, XL-Records met The Prodigy, Mute Records en 4AD en brengt eigen materiaal uit op het PIAS-label en F Communications.

In 1997 sluit PIAS een distributiedeal met V2, het label waarmee Richard Branson, na de verkoop van Virgin, zijn herintrede doet in de muziekbusiness. Na het wegvallen van The Scabs en Front 242 investeert PIAS in Channel Zero, Soulwax en Metal Molly. Anno 1998 is PIAS uitgegroeid tot een binnenlandse kleine major met een aandeel op de Belgische platenmarkt van 4%. Datzelfde jaar sluit Pias ook een joint-venture af met de Duitse indie edel. De samenwerking bestaat in de oprichting van een speciale verkoopsploeg die de naam Connected meekreeg en die zich ten volle zal richten op het alternatieve rock en alternatieve dancesegment. In juni '99 kondigt PIAS aan dat het samen met het Duitse edel Records, het Engelse Mute en Beggars Banquet een nieuwe platenmaatschappij start in Scandinavië (Playground Music Scandinavia). ). In augustus 1999 koopt edel een 74.9% aandeel in PIAS, voordien eigendom van de oprichters Kenny Gates en Michel Lambot en van financieel directeur Phil Saussus, welke samen 25.1% behouden. Op die manier krijgt edel ondermeer toegang tot de Franse markt (via PIAS' Franse techno-label F-Comm) en in Groot Brittannië een distributeur (Vital).

PIAS heeft anno '99 A&R-managers in Duitsland, Groot-Brittannië en Frankrijk, in België heeft PIAS Soulwax en De Mens onder contract. Strictly Confidential is de muziekuitgeverij verbonden aan PIAS. Half 2000 verwerft label/distributor PIAS, dan al deel van de edel groep, 51% van het Gentse danslabel R&S. Half 2001 wil PIAS edels meerderheidaandeel in de firma overkopen.

Voor rock in al zijn vormen kon men ook aankloppen bij Indisc dat voornamelijk op sublabel Liquid de ene rockrelease na de andere de wereld instuurde. Op het artiestenrooster o.a. The Ugly Papas en Soapstone.

Oyster Records start in '98 in Brussel op als divisie van de uitgeverij Manta Ray Publishing. Oyster Records richt zich naar Belgische pop en rockbands. Labelmanager van Oyster is Bart Quintens, voorheen manager van Flowers For Breakfast, Lowpass en The Tribe. Nog in '98 maakt Oyster een distributiedeal met de Belgische Edel. Neeka is de eerste artieste die via deze weg gereleased wordt. Ook The Romas staan op het artiestenrooster van Oyster.

In Gent is Dwarf in 1974 opgericht door jazzrockmuzikant Karel Bogard (Kandahar), die het label later verkoopt aan IBC. Dwarf heeft ondertussen ook de eerste LP van Tjens Couter uitgebracht in 1976.

In 1978 wordt in Puurs Payola Records en muziekuitgeverij opgericht door Theo Van Hemelrijck. Het label wil releases in eigen beheer stimuleren. Acts uit de beginperiode zijn onder meer Toy, De Kommeniste en The Bet.

Nog in Gent werd Kinky Star Records dan weer opgericht in '98 door de groep Sexmachines met de bedoeling de eigen opnamen ui te geven. Algauw werd de vzw onder impuls van Luc Waegeman een label waarop ook andere groepen op terecht kunnen. Naar voorbeeld van het Amerikaanse label Alternative Tentacles houdt Kinky Star zich ook bezig met het adviseren van muzikanten, het uitgeven van teksten en gedichten en heeft het label een eigen café, dat dienst doet als ontmoetingsplaats voor artiesten. Eerste release op het label was De Bossen. Later tekent Kinky Star ook de West-Vlaamse hip-hopformatie 't Hof van Commerce, dat uitgroeit tot het fenomeen van '98 in Vlaanderen. Kinky Star onderneemt ook de promotie van de releases die verdeeld worden door de Waalse indie Bang!.

Rough Trade, sinds 1996 eigendom met een meerderheidsparticipatie van Zomba (labels Jive en Silverstone), welke laatste ook voor 75% de Britse distributiefirma Pinnacle (Lambourne Group) heeft verworven, welke zelf Rough Trade heeft overgenomen eind jaren tachtig, is op de Belgische markt bedrijvig sinds 1989. BMG participeert voor 20% in Zomba's muziekuitgeverij (?). Rough Trade België staat onder controle van de Nederlandse afdeling die zelf aan de Duitse rapporteert. Gestart met de distributie van een vijftiental labels verdeelt het vier jaar later meer dan 100 vooral buitenlandse labels en wordt een belangrijke distributeur op de Belgische markt, naast PIAS en Indisc. Halfweg 1997 gaat Fred Maessen van de Nederlandse independent Brinkman (waar onder meer Belgen als Nemo, Metal Molly en Betti Serveert ontvangen worden) op losse basis als A&R werken voor Zomba-Rough Trade. In België verzorgt Rough Trade de distributie en Zomba de productie. Rough Trade sluit begin 1999 een tweejarige distributiedeal met Byte nadat dit label vijf jaar door Sony is verdeeld. In 1999 wordt Rough Trade opgeslorpt binnen Zomba.

Mausoleum is gesticht door Alfie Falckenbach. Het label concentreert zich eerst op heavy metal, daarna ook op new beat. Op Sinus Music wordt eind van de jaren zeventig door Falckenbach punk (ondermeer The Misters) uitgebracht.

Made in Belgium is een cassette-label, in 1985 opgezet door Eric Didden voor onbekende bands. Met dezelfde aandacht voor kleinschaligheid zet JP Van (Haesendonck) in 1987 nog zijn Boom! Records op dat minder bekende gitaarbands op (vinyl)verzamelaars en langspelers uitbrengt (en laat verdelen door Rough Trade en dan door Pias).

KK Records opereert vanuit Zwijndrecht (met onder meer Psychic Warriors of Gaia) en zet in '96 KK Records North America (KKNA) op. KKNA verdeelt er de KK Records-releases naast het Silver Recordings-label waarop o.a. de Belgische techno- en triphopproducer Koen Lybaert releases uitbrengt. In '98 stopt echter de samenwerking tussen het Belgische KK records en KK Records North America. KK records North America behoudt evenwel zijn naam maar gaat vanaf dan zelfstandig. Zo richt het het label Silver USA op dat gebruikt wordt om het Belgische Silver Recordings-label te verdelen in Noord-Amerika. In Nederland wordt KK en sublabels aanvankelijk verdeelt door Rough Trade, maar later door het onafhankelijke De Konkurrent.

Double T., afdeling van televisieproducent D&D en independent voor pop en alternatieve rock, is eigendom sinds 1992 van Christophe Turcksin, Jan Theys (ex-directeur BMG en ex- artiesten begeleidingsbureau Talent Factory) en het audiovisueel productiehuis D&D. Double T. wil via langdurige en intelligente promotie artiesten begeleiden, hun muziek uitgeven en opnemen, maar ook integreren in een entertainmentfirma met niet alleen muziek. Double T sluit in 1992 een long term distributiedeal met Sony Music. K's Choice en Noordkaap staan op het artiestenrooster van Double T Music. De firma heeft een unit opgericht in Amsterdam en andere Europese steden moeten volgen. Meer commerciële opnamen worden uitgebracht op het Double Dream-label. In 2000 wordt nog gescoord met Arid, maar halfweg dat jaar wordt Double T overgenomen door Sony; de stichters blijven en houden ook de controle over de muziekuitgeverij.

Het Waalse Bang! In Namen scoort in 1994 met dEUS (dat zijn doorbraak-CD Worst case scenario op het eigen Great American Nude Records heeft opgenomen), later met Mad Dog Loose.

Begin 1997 stelt Pressure, het sublabel van de grote Amerikaanse uitgever-producent Peer Music (opgericht in '28 door Ralph Peer), een aantal Belgische en Nederlandse artiesten voor (onder meer Sweater). De distributie gebeurt door Arcade/CNR terwijl de promotie in handen wordt gegeven van Welles-Nietes promotie, een joint-venture binnen Peer Music.

In'96 wordt in Antwerpen het label eX-It opgestart. Het label wil een artistieke kweekvijver zijn, maar lijkt zich voornamelijk te concentreren op het Brusselse techno-collectief Neven geleid door Peter Clasen. Het label is niet vies van minimale beats, soundscapes, breakbeats enz. eX-It wordt verdeeld door Pias.

Het verhaal van Via Records Belgium neemt een aanvang in Nederland. Daar werd in eind jaren '80 VIA Records opgestart door ex-Dureco man Henk Voortman. Voor de verdeling van Via in de Benelux zorgden Virgin en PIAS. Na verloop van tijd werd Via overgenomen door ex-Koch Beneluxman Ben Gieskes die besloot om de distributie zelf te verzorgen. Om de verdeling van Via ook in België te verzekeren werd Via Records Belgium opgericht. Ex-CNR'er, ex-Pias'er en ex-Zomba/Rough Trade'er jan Hublau werd aangetrokken als zaakvoerder. Via verdeelt hoofdzakelijk jazz, wereldmuziek, blues, new age, folk, singer-songwriters, pop en klassieke muziek.

Zo verdeelt Via o.a. de labels Electric Melt (kruisbestuiving tussen wereldmuziek en dance), Carbon 7, MGM (filmmuziek), Windham Will, gedeeltelijk RCA Victor, Dreyfus jazz, JVC en het folklabel Map. Zelf runt VIA een aantal labels: VIA Jazz (met o.a. Hans Helewaut), VIA Blues, VIAKRA ('a label with potention', met o.a. A Group, JMX), VIA Columbus (wereldmuziek), VIA Nova (new age) , VIA (pop, met o.a. Samantha Brothers en Patrick Riguelle en Jan Hautekiet ), VIA Calle (World) en Oorwoud (met o.a. Guido Belcanto, Dirk Blanchart).

Atomic Recordings is het label verbonden met de Leuvense 'alternatieve' platenzaak JJ Records. Het label wordt opgestart in '97 en tekent Orange Black dat onmiddellijk enkele Studio Brussel-hits te pakken heeft. Het label blinkt uit in originaliteit met zijn nevenproject 'In The Fishtank'. Dit project bestaat erin om internationale groepen een aantal experimentele, grappige of geïmproviseerde songs op te laten nemen, die dan door Atomic Recordings gereleased worden op vinyl.

Sinds 1992 is Lowlands van Tom De Weerdt (alias DJ Low) van alternatieve distributiefirma (zo van het Britse Recommended Records) en postorderbedrijf uitgegroeid tot volwaardig onafhankelijk label met, sinds 1997, twee sublabels: Downsall Plastics (dance) en Audioview (nieuwe muziek omschreven als dislocated electronic turbulence). Sinds 1996 geeft Lowlands het muziektijdschrift Plastiks uit.

Deze Do-It-Yourself-mentaliteit vindt men ook terug bij (distributie)firma's zoals (K-RAA-K)³, opgericht in september '97 te Zedelgem, en het Antwerpse Spectre. Deze onafhankelijke bedijven verdelen nog vanuit een idealistisch standpunt: (obscure) labels met compromisloze muziek worden verdeeld omdat ze verdienen verdeeld te worden, commercialiteit speelt geen enkele rol. Spectre is het éénmansbedrijf van Tom Kloeck, en staat bekend om z'n vormgevingen, verpakkingen en bijgevolg kleine persingen. Zo verpakte Spectre z'n tweede release (van de Japanse artiest Akifumi Nakajima) in glas en woog de plaat maar liefts 2,5 kilogram. Voor de verdeling en promotie doet Spectre ook een beroep op Lowlands. Spectres grootste afzetmarkt is anno '99 Duitsland.

Het onafhankelijke label en distributeur Zyx met hoofdkantoor in Duitsland is ook actief op de Belgische markt. Zyx heeft trouwens naast een Belgisch filiaal ook kantoren in Groot-Brittannië, Zwitserland, Oostenrijk, Luxemburg, Frankrijk, Nederland en de V.S. Zyx zelf is deel van de firma Mercuri Urval.

B-Track wordt in '95 in Herenthals opgericht en tekenen ondermeer The Sands. MCA staat in voor de distributie.

Ook nog een kleine vermelding waard is de Brusselse indie Crossover, die in '94 van start gaat. Crossover profileert zichzelf als een 'free' label dat openstaat voor zowat elk genre. Crossover releast op twee labels: White Night Music, een label in samenwerking met de gelijknamige nachtwinkels en het dancelabel Air States. Ook dirstribueert het exclusief de labels Irma (Italiê), Big Cheese (Frankrijk), RMM (Columbia) en het Belgische Fonti Musicali.

Rowyna is het label van Jeroen Mulders dat openstaat voor vele populaire muziekvormen. Op Rowyna wordt zowel wereldmuziek gereleased (bijv. Buena Vista Social Club), als blues, singer/songwriter, reggae, 'alternative contry' en rootsmuziek. Ook popbeats, zoals bijv. Alana Dante en Sha-Na (ex-CNR) worden echter op Rowyna gereleased. Voor de distributie doet Rowyna een beroep op het Nederlandse Pink records. Ook heeft Rowyna een deal met het Nederlandse Munich Records.

In '93 wordt in Kobbegem I Scream Records opgestart door Laurens Kusters, familie van Hans Kusters (HKM). I Scream Records richt zich naar hardcore/punk-bands. Een leemte die er gekomen was na het verdwijnen van labels als Punk Etc en Hageland Records., waarop menige hardcore/punkband terecht kon. De eerste release op I Scream was de debuutep van Deviate "Small Traces Of Life". I Scream heeft ook een kantoor in Berlijn en heeft nauwe contacten met het Japanse Howling Bull Entertainment.

Heavenhotel is dan weer het label van Rudy Trouvé, ex-dEUS en thans lid van o.a. de formatie Kiss My Jazz, en opgericht in '90. Op dit label releasen bevriende artiesten zoals Daan Stuyven, Mitsobushy Jacson en uiteraard Rudy Trouvé's eigen materiaal. Heavenhotel wordt verdeeld door Bang!.

In het najaar van '98 opent de Duitse indie edel een kantoor in Brussel. Op edel wordt een grote verscheidenheid van genres gereleased. In het voorjaar van '99 tekent Edel een deal met Disney die erin bestaat dat edel in de Benelux alle releases van Hollywood Records, Buena Vista Music Group en de Hollywood filmsoundtracks kan uitbrengen. edel heeft voor haar distributie een deal met Sony.

V2, de nieuwe platenmaatschappij van ex-Virgin baas Richard Branson, opent kort na haar start ook een filiaal in Brussel. V2 releast op het V2-label en op het Gee Street-label (voorheen een sublabel van Island/Mercury), bovendien ontfermt V2 zich over de marketing en promotie van de labels Big Cat en Blue Rose. Aanvankelijk wordt V2 verdeeld door Zomba-Rough Trade, maar later door PIAS.

Donor Producties start dan weer in '90 en heeft algauw Ludo Mariman, Charlie 45 en De Lama's onder contract. De Donor labels zijn Donor, M-V, Tombola en Parasjoet.

DANSMUZIEK

Eind van de jaren tachtig zorgt new beat en sinds begin van de jaren negentig house en techno en zijn varianten voor een zelden geziene opleving van de Belgische muziekindustrie. Het is belangrijk te bedenken dat de Belgische dansmuziek via de discotheken een belangrijk fenomeen is geworden, zeker niet - en zeker niet van bij het begin - door de steun van de traditionele distributiekanalen of radio en televisie of de geschreven pers, welke laatsten eerder de dansmuziek het stigma van een aan drugs verslaafde jeugd (XTC) opzadelt. Merkwaardig - en ook al in tegenspraak met de reilen en zeilen in de gevestigde muziekindustrie - staan vaak de labels in the picture, feit waarvan de merchandising dan weer profiteert door onder meer het uitgeven van T-shirts. Bonzaï is een bekend voorbeeld maar ook, bijvoorbeeld, Big Time haakt in op die trend. Omdat de muziek kleinschalig ('op de zolderkamer') wordt gemaakt en vooral instrumentaal is verdwijnt het belang van de uitvoerder. Dat wordt dan soms weer overgenomen door DJ's (zo de Japanse Ken Ishii).

USA Import (label en muziekuitgeverij) van Pascual Jose - aanvankelijk een Antwerpse (import) fonogramwinkel voor onder meer DJ's, net als ARS en de Gentse Music Man - scoort met 'The sound of C' in 1987 door The Confetti's (producers: Serge Ramaekers en Dominic Sas). Die vormen het uithangbord voor een creatie van DJ Serge Ramaekers in de discotheek van Peter Vanderhallen, eigenaar van de Brasschaatse danstent, Confetti's. Vanderhallen zal later Creastars oprichten.

Creastars zelf - muziekuitgeverij Creamusic - is in 1989 dus opgericht door Peter Vanderhallen, samen met Jean Bosiers, marketingmanager bij een brouwerij (product placement waarbij de muziek aan een merk verbonden wordt - Pepsi aan de Confetti's, bijvoorbeeld - blijft een bekommernis). Creastars heeft succes met onder meer Isabelle A, Dinky Toys, B.B. Jerome and the Bang Gang en, later, met Pop In Wonderland. Het sluit een longterm deal met EMI, vervolgens met BMG enkel voor de distributie en tenslotte met Arcade in wat genoemd wordt 'een intense collaboratiedeal'. Producer Peter Gillis, mede-eigenaar van de Top-studio in Gent, heeft menige productie verzorgd voor Creastars. Gillis is samen met Philip De Wilde (zie ook 2 Unlimited) de drijvende kracht achter de vrouwenrap-formatie Def Dames Dope (via het Game-label van de indie Game records). In '98 laat Vanderhallen Creastars voor wat het is en richt het nieuwe onafhankelijk label Stargate op. Niet zoveel later sluit Stargate een deal met Arcade voor promotie en distributie van zijn releases.

Op Clip Records neemt Jo Bogaert (eerst zelf de drijvende kracht in new beat-groep Nux Nemo) Technotronic ('Pump up the jam') op, dat door Patrick Busschots (ARS) hermixed wordt en een internationaal succes scoort (nummer twee in de Amerikaanse top 100).

ARS (muziekuitgeverij BMC Publishing) zelf, afkorting van Antwerp Record Shop - begonnen als een fonogramwinkel in hartje Antwerpen - is in 1976 opgericht door Patrick Busschots. J.P. De Coster zal de platenzaak (met behoud van de naam ARS) overnemen (en uitbreiden naar Zoersel). Busschots verhuist naar Kontich. '90 is een absoluut topjaar voor ARS: 5 platen in de Amerikaanse Billboard Hot 100 met o.a.Technotronic en Hi Tek.

ARS sluit in 1992 een long term deal met Sony Music. ARS Productions breidt begin 1997 uit naar Frankrijk, waar het gestribueerd wordt door het Warner-label East/West. ARS controleert de muziekuitgeverijen ADM Publishing en BMC Publishing, dat ondermeer de Franse Scorpio-kataloog vertegenwoordigt. Via het BMC-label zijn distributiedeals afgesloten met dance-labels als Ramshorn, Zyx, Break en Intercord.

Kid Safari neemt op voor ARS en in 1997 scoort het met de Vlaamse (Aarschotse) rapsensatie K.I.A. ARS richt ook twee nevendivisies op: AIM Productions dat multimediaproducten ontwikkelt (voornamelijk cd-roms op het gebied van muziek, educatie en games) en Magic. Magic is de marketingdivisie voor compilaties in België in samenwerking met tv- en radiostations. Anno '99 heeft ARS de volgende labels: Kickdriver, ARS Club, Cooldriver en Afterburner Records.

Platenzaakbaas Jean-Paul De Coster start in 1988 met Byte Records (muziekuitgever: Decos publishing met alle 2 Unlimited-songs). Eerste release was "We're Gonna Catch You" van BizzNizz, maar De Coster treft helemaal raak met 2 Unlimited. 2 Unlimited scoort er mondiaal op. De Coster schrijft en produceert samen met Filip De Wilde (Phil Wilde) de hits voor 2 Unlimited, zelf een Nederlands uitvoerderduo. Byte laat zijn cd's verdelen door major Sony, maar een - volgens Byte - slechte verdeling van de Byte-singles (te veel gericht op de megastores en te weinig op de independent retailers) in Nederland doet Byte besluiten de deal met Sony af te blazen en begin '99 in zee te gaan met Zomba-Rough Trade en dit voor twee jaar. Tot '99 heeft Byte in Groot-Brittanië een deal met Big Life Records, maar aan deze samenwerking komt een einde met het failliet van Big Life. Labels van Byte Records zijn Byte Records (°'89), Byte Blue (°'94, met o.a. de hits van Sash!), Byte Progressive (°'92, opgestart onder de naam Techno Tools), La Belle Noire (Byte's Us-house label), Disc-O-Matic (disco-dance), InGognito (°'95, label voor happy hardcore-tracks waarop o.a. "De Kwakhak" werd gereleased, een uit de hand gelopen grap in het radioprogramma Het Land van Hoogland (Top Radio) en een bewerking van het Vlaamse kinderliedje "Alle eendjes zwemmen in het water").

Hi-Tension/Orfa Music, fonogramfirma en muziekuitgeverij verbonden met producer-songwriter Fonny De Wulf, alias Foco, controleert volgende labels: N.B.C. of New Beat Connection (met onder meer Plaza in de new beat-periode), Décadance (met L.A. Style), Lafabit (met de Chris Van den Durpel-typetjes Jimmy B. en Kamiel Spiessens). Foco heeft vaak een schrijversgezel gevonden in Eddy Du Bois, alias Brainbox.

Ferrari, pre-new beat-label, is opgericht door Renaat Vandepapeliere, ook man achter de new beat-formatie B-Art, en diens echtgenote Sabine Maes. (Renaat en Sabine), wordt bekend als het betere techno-label. Het slaagt er in internationale erkenning af te dwingen. R&S werkt samen met Infectious Records. Half 1995 wordt een joint venture gesloten met het Detroitse label Transmat. R&S zal bekend worden omwille van zijn belangstelling voor de zogeheten jungle- en drum 'n' bass-stijl. Via zijn Apollo Records is R&S ook bekend om zijn ambiënt en chill-out muziek. R&S zal een deal sluiten met Sony. Half 2000 verwerft label/distributor PIAS, deel van de edel groep, 51% van het Gentse danslabel R&S (stichter Renaat Vandepapeliere blijft op post as creative director).

Target Records/BMLC Sound is in handen van de familie Bulthé en mevrouw Claudine Saurlet in Aalst, later Wetteren en ging in '81 van start. Hun werken worden uitgegeven in partnership met Be's Songs (cfr. Antler). Vele grote namen in de house-scene zijn hun carrière begonnen bij Target. Sinds 1992 is Tony Varone huisproducer. Het trio is in house-middens ook wel bekend als trio Bertoli (J.P. Bulthé), Sacchi (C. Saurlet) en Varone (T. Varone)

Diki Records (Disco King), (import)platenzaak en label uit Moeskroen, startte op ten tijde van de gouden new-beatperiode met als spilfiguren producer Bruno Sachioni en Roger Samyn. Diki scoorde een aantal new beathits (o.a. Dr Phibes "Acid Story" en Bazz "The Drop Deal") waardoor Diki vanaf '89 echt slagkracht kreeg. Intussen kwam ook producer Emmanuel Top werekn bij Diki en werd er gescoord op het dancefront in Frankrijk en Duitsland . Ook werden sublabels STD Records, Hit The Beat, X-Stream records, Tark rec., Porsche Rec en Resource Rec. opgericht. Anno '99 licentieert Diki heel wat danceproducten uit en werkt het nauw samen met het Bit-label, het dancelabel van Arcade Music.

Bonzaï (met gelijknamige muziekuitgeverij, beheerd door BMG Publishing) is eigenlijk een label van Lightning Records N.V. van de familie Pieters. Het label is gegroeid uit een fonogramzaak, The Blitz, opgestart in '90. De N.V. Ligthning Records werd opgericht in '92. Naast het Bonzaï Records-label is er nog het Bonzaï Trance Progressive-label (dance progressive), Bonzaï Jumps (gabber style) en Bonzaï Classics (rereleases van klassiekers), Bonzaï For DJ's Only, Green Martian Intergalactic Productions, Tranceportation, JAF, UVM, AXMA (het label rond DJ Looney Tune) , XTC (gelinkt met de Guarana drink), Zounds, Danger (experimentele dance) en de Franky Jones-labels Triptomatic Trance en triptomatic Techno. Christian Pieters, alias DJ Fly, is general manager van Lightning Records en als huis-Dj van de Lokerse megadancing kan hij al het materiaal onmiddellijk uittesten.

In 1996 staan zo'n 20 artiesten exclusief onder contract en heeft Lightning een deal met N.E.W.S. voor vinyl, tot eind '98 een deal met BMG voor Cd's. Vanaf '99 verzorgt PolyGram-Universal de distributie van Lightning Records in België. Intussen is Bonzaï één van de weinige Belgische labels dat furore maakt in het buitenland.

Om in te spelen op dat succes zette Bonzaï al diverse afdelingen op in Nederland, Duitsland, Grooty-Brittannië en Canada. Ook de voormalige platenzaak The Blitz draait anno '99 op volle toeren. De winkel werd uitgebreid met een games-afdeling en heet tegenwoordig Beat & Games. In '99 opent Lightning ook een online-shopping side op het internet.

Big Time International (label en publishing), in Gent opgericht door Jos Borremans en Laurent Vanmeerhaege in 1990, is nog een succesvol house-label dat regelmatig in de Britse charts opduikt (zo met Night in Motion door Cubic 22). In 1996 wordt verdere internationale uitgebreid gezocht met het underground-sublabel Reload Records (labelmanager is DJ Zzinno, alias Marc Van Campenhout, tevens eigenaar van de fonogramzaak BCM met vestigingen in Mechelen en Brussel). Mr. Happy zorgt voor een internationale doorbraak. Big Time verzorgt ook de compilatiereeks van de danstempel La Rocca onder de naam La Rocca Ballroom Tunes. In '98 sluit het ook een deal met BMG voor de distributie in Frankrijk.

Het verhaal van N.E.W.S (North, East, West, South) begint bij Tieter Hessel die op het MMI-label (Music Man International) de eerste release van danceproducer Frank Dewulf (groepsnaam B-sides) tekent en er succes mee oogst. Men had de smaak te pakken en in '92 wordt er een samenwerking opgestart met het Nederlandse Boudisque (Lieven Van den Broeck). Later breidt de samenwerking uit met het R&S-label (Renaat Van de Papeliere) en Antler/Subway (Roland Verbelen en Maurice Engelen). In '93 wordt er een joint-venture aangegaan met major BMG, maar die tot het afhaken van Antler/Subway leidt. N.E.W.S. houdt zelf de distributie in handen gericht naar de 'specialized market' via een uitgebreid cash & carrysysteem, dat erin bestaat dat de gespecialiseerde dancewinkels ten kantore N.E.W.S. elke woensdagnamiddag terecht kunnen om de nieuwste releases op te pikken. BMG van zijn kant verzorgt de distributie naar de mega-stores en niet-ghespecialiseerde dancewinkels. Deze unieke samenwerking op het gebied van distributie zorgt ervoor dat alle N.E.W.S.-releases zo goed als overal te verkrijgen zijn. De samenwerking tussen het gespecialiseerde N.E.W.S. en major BMG gaat nog verder. Zo ontfermt N.E.W.S. zich ook over de BMG-dancelabels Arista en Deconstruction, waarvoor major BMG - naar eigen zeggen - te weinig knowledge heeft. Sinds 1995 sluiten BMG en N.E.W.S en joint venture, waarbij BMG nu 51% van de aandelen heeft.

N.E.W.S. weet zich in een relatief korte periode op te werken tot één van de belangrijkste distributeurs (zo van Bonzaï in 1995) en importeurs en exporteurs worden van house-muziek. De omzet van N.E.W.S. wordt hoofdzakelijk gevormd door de verkoop van vinylreleases. Zo distribueert N.E.W.S. zo'n dertigtal binenlandse en buitenlandse dancelabels gaande van Bonzai tot Combined Force, Private Life, Big Time International, MFS en Yoshitoshi. N.E.W.S. exporteert naar Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië, de V.S., Japan, Australië, Spanje, Denemarken.kortom: zowat de hele wereld. Anno '99 heeft N.E.W.S. de volgende eigen labels: Xtra Nova, Mindstar, Legato, Yeti, Clockwork, Promo (gimmick-danceproducties), Music Man, True, Local (eigen N.E.W.S.-studiomateriaal) en Aroma (label van Foodclub-residentdj Raoul). Op het vlak van dancecompilaties heeft N.E.W.S. ook stevig de touwtjes in handen met Serious Beats, Solid Sounds, Club System, Dance Train, Best Dance, I Love Techno, Teknoville, Fullbass, Dance Valley en de discotheekcompilaties Extreme, Lagoa, Fuse en Kozzmozz.

N.E.W.S. heeft intussen ook een divisie in Nederland opgericht die geleid wordt door ex-Indisc, ex-Arcade, ex-R&Sman Jan Van Den Bergh.

Silver Recordings is het label waarop techno- en triphopproducer Koen Lybaert zich artistiek kan uitleven (o.a. Starfish Pool) en dat verdeling heeft in Noord-Amerika via KKNA (KK Records North America). Voor de distributie van Silver recordings startte KKNA het label Silver USA op. Eind '98 richt het Belgische Silver Recordings sublabel U-Cover Records op.

Club Tools is het dancelabel van de Duitse indie edel, die in het najaar van '98 een kantoor opent in Brussel. edel scoort met o.a. Scooter.

Ook HKM van Hans Kusters ziet het toenemende belang van de dancemarkt in en richt Cherry Moon (CM) records waarop de compilaties van de gelijknamige discotheek gereleased worden. CM Records heeft een distributiedeal met Arcade.

MAJORS EN INDEPENDENTS

Op internationaal niveau heeft er in de loop van de geschiedenis altijd een spanningsrelatie bestaan tussen majors en independents. De eersten staan daarbij vaak voor mainstreaming van een middel of the road muziek voor de grote massa. De tweede voor substreaming van alternatieve muziek voor gespecialiseerde publieksgroepen. De eerste jazzplaten zijn uitgebracht door indies, net als de eerste rock 'n' roll-platen. Vaak hebben in het verleden economische crisissen en ook technologische ontwikkelingen (waarop de indies minder gemakkelijk kunnen inspelen) de impact van de indies op de markt ingeperkt. Op internationaal niveau zullen, zoals men kan zien in het hoofdstukje over de majors, de jaren tachtig in de geschiedenis van de internationale muziekindustrie geboekstaafd worden als de jaren van de integratie van de grote independents binnen de majors. De nieuwe crisis speelt daarbij ongetwijfeld weer een rol. Die heeft, naast economische factoren, ongetwijfeld ook te maken met demografische ontwikkelingen. De economische crisis demotiveert de fonogramaankoop. De vergrijzing van de bevolking zorgt ervoor dat de consumentengroep waarop de muziekindustrie zich sinds rock 'n' roll is gaan richten, namelijk de jeugd, slinkt en overeenkomstig ook het potentieel aan fonogrammen die men aan de jeugd kan slijten. Technologische vernieuwingen, zoals de CD, zullen gehanteerd worden om de muziekindustrie weer uit het dal van de crisis te helpen. Om de uitdagingen van de technologische ontwikkelingen en van de demografische evolutie te kunnen beantwoorden heeft de muziekindustrie zich georganiseerd in nieuwe grote conglomeraten. Daarvan kan gezegd worden dat ze niet meer Anglo-Amerikaans zijn en dat ze de meest belangrijke independents hebben geïntegreerd. Gevolg: er wordt meer geïnvesteerd in bestaande sterren. Maar - en dat is nieuw - er wordt niet alleen geïnvesteerd in bestaand talent of in megasterren. Geleerd door het verleden gaat de speurtocht naar nieuw talent onverdroten door. Dat wordt tot ontwikkeling gebracht in de gecontroleerde independents. Ook worden deals gesloten met independents. De traditionele competitie tussen majors en independents in het verleden bestaat niet meer in dezelfde mate. Grote en kleine firma's werken samen. Geleerd door het verleden laten de majors vaak nieuwe trends toe binnen het concern te evolueren op een eigen label en laten ze labels tegen mekaar concurreren om zo een zo breed mogelijk spectrum van de markt te kunnen bevoorraden. De tot dan toe altijd veronderstelde relaties gelden nu niet meer of in mindere mate. Waar eertijds de majors geassocieerd werden met mainstream-muziek en consolidering en de independents met substream en diversiteit, zullen dergelijke associaties sinds de jaren tachtig subtieler komen te liggen. Toch blijft het ongetwijfeld zo dat nieuwe labels vaak onlosmakelijk gebonden zijn aan nieuwe muzikale stromingen (rap of house, bijvoorbeeld). De relatief grote kansen voor nieuwe independents om steeds opnieuw door te dringen op de markt heeft ongetwijfeld te maken met het feit dat de fonogramindustrie al met al een relatief goedkope business is, zeker in vergelijking met, bijvoorbeeld, de filmindustrie. Zeker in het dans-genre is een grote rol weggelegd voor indies begin jaren negentig, vooral in Europa, zeker in Groot Brittannië, maar ook in België, daarbij vaak gedreven door de punkfilosofie van 'maak je eigen plaat'. Deze muziek kan met geringe middelen 'op de zolderkamer' worden gemaakt. De klassieke theorie over de verhouding majors-independents is ongetwijfeld ook toepasselijk op België. Uit het overzicht van de independents kan men aflezen hoe belangrijk sommige van hen zijn geweest ter promotie eerst van de nieuwe muziek voor de jeugd, dan van Vlaamse liedjes, vervolgens van Belgische rock en tenslotte van dansmuziek. De recente trends op internationaal vlak lijken iets later in België te worden ingezet. Men denke, bijvoorbeeld, aan de deal van EMI met Creastars en Antler. Dat neemt niet weg dat ook de majors in elk van de genoemde genres hun steentje hebben bijgedragen, de ene al meer dan de andere, op het ene tijdstip al meer dan op een ander. In België lijkt een vruchtbare kruisbestuiving tussen majors en independents een constante te zijn geweest.

Voor 1998 ziet het marktaandeel der grootste fonogramfirma's en alleen voor albums voor België er als volgt uit: PolyGram (25.9%), Sony Music (17.6%), EMI (11.9%), Warner (9.4%), BMG-Ariola (8.4%), Virgin (8%), Universal (3.9%), Arcade Music Co. (3.1%), Zomba/Rough Trade (2.2%), PIAS (1.8%), Distrisound (1.2%), Dino/BMG-Ariola (0.8%).

BELGIË OP DE BUITENLANDSE MARKT

Geregeld slagen Belgische producties er in succes te oogsten in het buitenland. Niet alleen de majors veroveren Europa, soms de wereld, met Belgische producties die duidelijk internationaal gepositioneerd worden, maar ook de independents laten zich niet onbetuigd. In België heeft in 1993 EMI (met artiesten als The Radios, Clouseau, Leyers Michiels en Soulsister - Leyer's song ("That's as close as I'll get to loving you" wordt door Aaron Tippin in 1996 in de USA country-hitparade gezongen op nummer één), en het Virgin-label (Arno en Axelle Red) en BMG (met als artiesten Vaya Con Dios, Blue Blot, Helmut Lotti, Sanne, Philippe Robrecht, The Dinky Toys via het Creastars-label) een sterke reputatie opgebouwd inzake het uitbrengen van Belgische producten met internationaal potentieel. Dat wil niet zeggen dat de majors in België ook de totale markt van de binnenlandse productie domineren: grotere independents als Play It Again Sam (Scabs) en Indisc (Isabelle A, Leopold 3, en verdeler van Def Dames Dope op het Game-label en Stef Bos op het HKM-label) en meer gespecialiseerde indies, als Assekrem (met uitschieter Dana Winner in 1993) en voor het dansgenre: Antler, Dino, Byte, USA-Import, Big Time, ARS en R&S bieden de majors weerwerk, op de binnenlandse markt en soms ook in het buitenland. R&S heeft cultstatus verworven tot in Groot-Brittannië, Japan en de USA en in het 23 juli (1994) nummer van Billboard wordt het vermeld als gezaghebbend label in het pagina één-artikel 'Euro subculture offers ambience with attitude'. Half 1994 sluit BMG Ariola een deal met N.E.W.S. (Serious Beats) met onder diens vleugels Bonzaï Records, een van de meest succesvolle dance indies, voor een wereldwijde distributie.

België, en Vlaanderen in het bijzonder, moet niet achter blijven op het Europese niveau. Acts als Adamo, Samantha (met de Leo Caerts-compositie Eviva Espana, 1972), Ferre Grignard (met "Ring ring I've got to sing"), The Wallace Collection (met "Daydream", 1969), Lou Deprijck (onder meer met de Plastic Bertrand-wereldhit "Ca plane pour moi", 1978), Telex ("Moskow Diskow", 1ste plaats in de Amerikaanse dancecharts) Patric Hernandez (met "Born to be alive", 1979), Willy Sommers (34 weken in de Spaanse top 50 met "Siete rosas siete besos" in 1973), Paul Severs (scoort een nummer één - meer dan 1 miljoen verkochte exemplaren - in Frankrijk met de vertaling van zijn "Ik ben verliefd op jou" door de Franse groep Crazy Horse; hetzelfde nummer doet het ook goed in de Engelse versie, "I'm so in love with you", door Octopus in Nederland), Jimmy Frey (10 weken in de Spaanse top 5 in 1970 met een vertaling van "Rozen voor Sandra" en een verkoop van bijna 500.000 exemplaren van hetzelfde liedje in Frankrijk) vroeger, meer recentelijk Vaya Con Dios (zeer populair in Duitsland, Zwitserland en Nederland), Front 242 (gelicentieerd met Epic), The Radios (in Nederland) en Leyers Michiels and Soulsister (even in de USA-hitparades met "The way to your heart"), ook Def Dames Dope of Axel Red (scoort in Frankrijk en Canada), Clouseau (in de zomer van 1995 met "Laat me nu toch niet alleen" nummer één in Nederland) dringen door in hitparades over heel Europa. TC Matic is duidelijk Europees georiënteerd maar kan dat niet helemaal waarmaken. Het is zonder meer merkwaardig dat recente dansmuziekgenres als de zogeheten new beat eind jaren tachtig (met The Confetti's als één van de populaire acts) en sinds enkele jaren het house- en techno-genre (met Two Unlimited als één van de populaire acts) vanuit Vlaanderen een geweldige impuls kreeg, ja daar zelfs gecreëerd werd. De Belgische dansmuziek slaagt er zelfs in de traditionele eenrichtingsstroom vanuit de USA naar België om te keren. Technotronic klom op tot de tweede plaats op de Amerikaanse Hot 100 in januari 1990 met "Pump up the Jam"; songs van Technotronic zijn opgenomen op soundtracks zo van Mutant Turtles 3. 2 Unlimited heeft in 1993 van het album "No Limits" 35.000 exemplaren verkocht in Australië, 100.000 in Canada, 25.000 in Chili, 500.000 in Duitsland, 100.000 in Frankrijk, 50.000 in Maleisië, 50.000 in Spanje, 100.000 in Zweden, 100.000 in Zuid Afrika en 50.000 in Zwitserland. En L.A Style drong ook al in de Amerikaanse hitparades door met "James Brown is dead". De techno-rage, onder meer via de rave-parties en de megadiscotheken gepromoot, levert Belgische dansmuziek sinds 1991 een internationale uitstraling tot licentiedeals in de USA: naast het genoemde L.A. Style met "James Brown is Dead" (label: Orfa Music, HIT), T99 met "Anasthasia" (label: PIAS), Pleasure Game met "Le Dormeur" (label: MMI), 2 Unlimited met "Twilight Zone" (label: Byte), zo ook de producties van het Big Time-label en Frank de Wulf en het R & S -label. Ook Front 242 weekt aandacht los in de VS, waar ze een contract binnenrijven met Epic. Belgische DJ's worden door buitenlandse acts gevraagd om hun producten te remixen in de typische Belgische house-sound. In 1992 slaagt het Belgische danslabel Antler er zelfs in een compositie te plaatsen op de soundtrack van de geruchtmakende film Basic Instinct van Paul Verhoeven en ook van de film Sliver (het gaat om een compositie van Lords of Acid, die in de USA meer dan 200.000 exemplaren verkopen van hun eerste album, "Sex Plays") - in 1995 mogen The Immmortals (o.a. Maurice Engelen) de soundtrack verzorgen van de Hollywood-productie Mortal Kombat. Van hetzelfde label doen producties van Praga Kahn, Jade 4u, Channel X en Digital Orgasm het goed in Japan. Ook het ARS-label schrijft een soundtrackverhaal: het levert een nummer van Hi Tek 3 voor de soundtrack van de film Teenage Mutant Ninja Turtles. Veel vroeger werd het nummer "Suspicion" van The Bet opgenomen in de generiek van de Duitse crimiserie Derrick.

Patrick de Meyer/T 99 en Jo Bogaerts (PIAS) hebben tracks die wereldwijd terug te vinden zijn op compilaties. Apotheosis (Indisc) verkocht van Ombretta hoofdzakelijk in de USA en Japan. Def Dames Dope reist net als andere Belgische acts de wereld rond, staat april 1994 op 16 in de Israëlische charts en één van hun songs wordt het lijflied van de Argentijnse voetbalploeg bij het Wereldkampioenschap in 1994. En wat te denken van Wim Mertens die via het label Crépuscule gelicentieerd werd aan het prestigieuze Amerikaanse new age-label, Windham Hill? Mertens' Close Cover is gebruikt in de succes-TV-serie Models Inc. (uitzending 10 april 1995 op VTM). Wat te denken van het multiculturele (Belgisch-Zaïrese) Zap Mama, in de USA door Crammed Discs via Luaka Bop (label van David Byrne) gelicentieerd aan Sony, een Belgische groep die in de zomer van 1992 op de eerste plaats stond van de world music charts van Billboard en die in 1995 genomineerd is voor een Grammy in de categorie world music?

Nicholas Lens brengt in 1994 zijn internationaal opgemerkte Flamma Flamma, één van Sony's internationaal best verkochte producties. In 1994 wordt in de USA de allereerste soundtrack van een computer game uitgebracht, namelijk van Mortal Kombat (op Virgins Vernon Yard) gecomponeerd door de Belgische techno act The Immortals. Cobalt 60 (met Jean-Luc Meyer , ook in Front 242) maakt de techno-soundtrack bij het Origin-computergame Wing Commander 5: Prophecy, welke soundtrack door edel in 1997 als audio-cd zal uitgebracht worden.

Het New Yorkse SBK toont in 1994 belangstelling voor de Antwerpse Believers. De Belgische rocksensatie van 1994, dEUS (op het Waalse label Bang!), wordt in dat jaar Europees gereleased, treedt op op de meest prestigieuze festivals (Reading), krijgt op 10 juli een special van 15 minuten op MTV, wordt in 1994 genomineerd voor de eerste European Music Awards van MTV, en slaagt er in een contract te tekenen met Island voor release in Amerika (nadat ook Geffen belangstelling heeft betoond); bassist Stef Kamil Carlens kiest voor het nevenproject Moondog Jr. waarvoor Island meteen ook belangstelling toont; maar wanneer Carlens zijn eigen weg wil gaan wordt hij gedwongen de naam te veranderen in Zita Swoon, dat een contract tekent eerst met PIAS en daarna met Warner België. Deze lijst is zeker niet volledig en zou, bijvoorbeeld, nog kunnen aangevuld worden met hitparadesuccessen van Belgen in de USA in het verleden als The Pebbles (met Seven horses in the sky), Rocco Granata (stond in 1959-1960 met Marina op nummer één in heel Europa en op 31 in de USA), Soeur Sourire ('The Singing Nun' stond in 1963 in de USA met Dominique vier weken op nummer één), de Chakacha's (scoorden een wereldhit in 1958 met de chacha-hit Eso el amor, stonden in 1962 met Twist Twist in de top 50 en tien jaar later in de top 10 in de USA met Jungle Fever), The Cousins (met Kili Watch) en The Jokers (met Cecilia rock) in de eerste jaren zestig, of Mike Anthony (met de remake van de Thimmy Thomas-klassieker 'Why can't we live together', 1982). Andere groepen als Won Ton Ton, die een deal kan afsluiten met de Amerikaanse arm van PolyGram, maken het dan weer niet. Van andere recentere acts wordt meer verwacht: The Choice, later K's Choice geheten, en Nemo touren in 1995 door de USA zoals Front 242 en The Neon Judgement dat al eerder hebben gedaan. En hoge verwachtingen zijn nog gespannen omtrent Soapstone, The Evil Superstars (tekenen half 1995 bij A&M in Londen voor de wereldwijde release van twee albums, nadat ze bij Musickness Management - ook al manager van dEUS, onderdak hebben gevonden), Wizards of Oze (die half 1995 een licentie-deal sluiten met RCA's acid jazz-label Groovetown in de USA). Musickness Management en (dEUS, Evil Superstars, Mad Dog Loose) ook Talent Factory (afdeling van D&D) opereren duidelijk internationaal; Tubbax, zelf manager van pop- en Tv-talent als K's Choice, Pop in Wonderland, De Kreuners, Hugo Matthysen, Ronny Mosuse, Bart De Pauw, Els De Schepper, BJ Scott, de Radio's, Clement Peerens, gaat, als producent van Bart Peeters' nieuwe VTM-programma, half 1995 in zee met D&D en Talent Factory, dat zelf voor dergelijke artiesten als agentschap optreedt. De internationale kansen van Channel Zero en Soulwax, beide op het PIAS-label, worden hoog ingeschat. Soulwax mag eind 1995 een CD opnemen in Los Angeles. In 1996 scoort countryzanger Aaron Tipping een grote hit in de USA met een door Jan Leyers geschreven song, "That's as close as I'll get to loving you". De trip-hopformatie Hoover fungeert op de soundtrack van B. Bertolucci's "Stealing Beauty", en het nummer "Saringa" schopt het tot de score van de Amerikaanse televisieserie Baywatch.

In 1998 is Not an addict van K's Choice te horen op de soundtrack van de film Sex crimes (originele Amerikaanse titel: Wild things) en 2wicky van Hoover op de soundtrack van de film I know what you did last summer. Praga Kahn (Antler/Subway) komt op de soundtrack van Strange Days.

In 2000 toert Praga Khan door de USA, wordt Soulwax bewierookt door de Britse Melody Maker, is Zita Swoon genomineerd voor de Nederlandse Edison (de 'Oscars' aldaar voor de muziekindustrie), verzorgt Arid het voorprogramma in de Europese tournee van Counting Crows, toert het Limburgse Fence door Nederland en Duitsland.

Half 2000 begint de Belgische Lara Fabian (I will love again) aan een klim in de Amerikaanse hitparades (zelfs nummer 1 in de Hot Dance Music charts).

DE BELGISCHE FONOGRAMMARKT

Over de omzet van fonogrammen op de Belgische markt zijn tot 1950 geen cijfers beschikbaar. Men mag veronderstellen dat de economische crisis van de jaren dertig, samen met de opkomst van de radio en ook van de geluidsfilm, een negatieve invloed zullen gehad hebben op de grammofoonplatenverkoop in België, net trouwens als in het buitenland. Men mag eveneens veronderstellen dat de tweede wereldoorlog de grammofoonplatenverkoop niet gestimuleerd heeft. Voor 1950 is de omzet aan grammofoonplaten op de Belgische markt geschat op 70 miljoen Bef. Sindsdien is er een gestage groei waar te nemen in de omzetcijfers, tot 1979. Tot 1979 zal in de muziekindustrie niets te merken zijn van de petroleumcrisis, begonnen in 1973, en van de economische crisis in het algemeen. Wel zorgt de petroleumcrisis voor de stijging van de prijs van vinylite - de grammofoonplaten worden overeenkomstig dunner - en van het papier voor de hoes. Maar dankzij de steeds stijgende omzetten worden de grammofoonplaten voorlopig niet duurder. Wel doet zich sinds het begin van de jaren zeventig een dubbele verschuiving voor op de wereldmarkt van de geluidsdragers: enerzijds een toenemende omzet van cassettes - voorlopig stijgt de omzet van elpees ook nog doch in geringere mate - en anderzijds een afnemende consumptie van singles (met een kleine heropflakkering van de singlemarkt bij de herbronning van rock 'n' roll in 1977). Het laatste is onder meer het gevolg van het uitbrengen van goedkope hitcompilaties, van de mogelijkheid om hits op cassette op te nemen en ook van de muzikale evolutie van dans- naar luistermuziek of klassiekerige composities.

Spoedig, vanaf 1979, zal evenwel blijken dat de fonogramindustrie internationaal in een diepe crisis wegzinkt. België ontsnapt niet. In 1975 was er al een stagnatie geweest maar het definitieve keerpunt is 1978-1979. De verkoop van fonogrammen in eenheden van het topjaar 1979 (26.5 miljoen) is anno 1994/1995 nog niet opnieuw geëvenaard (19.610 / 20.571 miljoen eenheden), de omzetcijfers daarentegen van 1979 (2.3 miljard BEF) wel definitief sinds 1987. In 1994/1995 bedraagt de omzet in PPD uitgedrukt 6.315 / 6.612 miljard Bef. Dat de crisis vlugger is overwonnen in omzet dan in aantal verkochte eenheden is onder meer te wijten aan het feit dat het singleformaat ingeboet heeft ten opzichte van het albumformaat. Het is ook duidelijk dat de verhoging van de CD-prijs hiervoor verantwoordelijk is. Deze zou noodzakelijk geweest zijn om de investering in de nieuwe technologieën te kunnen financieren en vooral om een inhaalbeweging te doen ten overstaan van andere, hoger in kostprijs gestegen (cultuur)producten bij een in eenheden dalende markt. Uit de beschikbare cijfergegevens voor België kunnen verder volgende conclusies getrokken worden. Er is een onafgebroken achteruitgang van de singleverkoop (van 12.5 miljoen eenheden in 1979 tot 3.2 miljoen eenheden in 1994), met uitzondering van een lichte stijging voor 1982-1983 (wanneer ook de achteruitgang van de LP sterker is dan gemiddeld) en een herneming sinds 1995 met 3.6 verkochte eenheden dankzij de betere verkoop van Cd-singles. Deze achteruitgang van de single is dramatisch omdat de lancering van artiesten en songs traditioneel via dit formaat verloopt (de introductie van de cas(sette)single in 1991 bleek een flop te zijn en ook worden steeds meer singles steeds vlugger op compilatiealbums uitgebracht). Sinds 1993 begint de vervanging van de vinylsingle door de Cd-single op gang te komen. Er worden dat jaar voor het eerst meer Cd-singles (2.2 miljoen) verkocht dan vinylsingles (1 miljoen eenheden). Voor 1994 is de verhouding 0.184 miljoen vinyl- en 3.088 miljoen Cd-singles. De verkoop van LP-albums is sinds 1993 tot nul herleid. In 1979 werden er nog 11.7 miljoen verkocht. De markt van de muziekcassettes is in België steeds kleiner geweest dan die voor vinyl maar heeft ook lang weten stand te houden. Echter, ook voor MC's is de daling onafwendbaar gebleken sinds 1993-1994. In 1979 werden 2.3 miljoen MC's verkocht, in 1993 nog 1.8 miljoen en in 1994/1995 nog minder (1.1 / 0.8 miljoen). In 1983 geïntroduceerd op de Belgische markt is de CD aan een spectaculaire klom begonnen. In 1993 worden er meer albums op het Cd-formaat verkocht (14.4 miljoen) dan in 1979 op vinylformaat (voor 1994: 15.195 miljoen). In 1991-1992 komt er een rem op de vooruitgang van verkoop van Cd-albums, onder meer te wijten aan het feit dat het vervangingseffect, waarbij de oude vinylcollectie vervangen is door Cd's, uitgespeeld geraakt. Voor het eerst worden in 1993 verkoopcijfers genoteerd voor DCC (21.500) en MD (9.500) maar de verkoop van beide dragers, die onder meer de analoge cassette zouden moeten gaan vervangen, verloopt minder snel dan verhoopt en dreigt zelfs op een regelrecht failliet af te stevenen. Voor 1994 scoren beide formaten respectievelijk slechts 4.000 en 2.000 eenheden; voor 1995 samen zelfs maar 2.000 eenheden. Ondanks de vooruitgang van de CD blijft een markt bestaan voor vinyl vooral dan via het danscircuit: vinylplaten zijn handiger om door DJ's gemixt te worden. Voor 1995 wordt een omzet genoteerd van 6.612.213 bef. voor 20.571 verkochte eenheden (waarvan Helmot Lotti met zijn Helmut Lotti goes classic alleen al een recordverkoop van 360.000 eenheden realiseert in 6 weken). De stijging van Cd-singles zet zich verder door maar eveneens de daling van de musicassette. De verkoop van DCC en MD is, zoals aangetoond, verwaarloosbaar geworden.

Het relatief aandeel (in %) van de verschillende geluidsdragers op de Belgische markt anno 1993 is als volgt, respectievelijk in eenheden/omzet: vinylsingles en maxi's 5/1%, Cd-singles en maxi's 11/5%, albums-LP 0/0%, albums MC 9/6%, albums CD 75/88%. De Belgische producties nemen dat jaar 13% van de omzet voor hun rekening. Piekjaren waren wat dat betreft 1991-1992 en 1995 met 15%. Onnodig te wijzen op het VTM-effect ('Tien om te Zien') nadat de openbare omroep Vlaamse muziek(programma's) lange tijd verwaarloosd heeft. Van de totale omzet aan PPD in 1994, zijnde 6.315 miljard Bef - IFPI schat de eindverkoopwaarde BTW inbegrepen, ook van niet IFPI-leden, clubs, parallelimport en piraatproducten (5% van de markt) op 13.5 miljard Bef - wordt er 843 miljoen Bef (of 13% van de omzet) gerealiseerd door Belgische producten (61 miljoen Bef in het korte en 782 miljoen in het lange formaat), 11.47% meer dan in 1993. In 1995 zijn in België 20.571.000 geluidsdragers verkocht voor een omzet van 6.671 miljard, gedeeltelijk te wijten aan het Helmut Lotti goes Classic-effect (goed voor 360.000 eenheden slechts in de eerste 6 weken).

Het is bekend dat tijden van crisis een hypotheek leggen op vernieuwing en op de kansen om als independent op de markt te komen, wat dan weer een impact kan hebben op de muziek zelf: independents heten verantwoordelijk te zijn voor nieuwe muzikale impulsen en heten vlugger te kunnen inspelen op nieuwe trends terwijl majors zich zouden beperken tot consolidering. In België schijnt dit eveneens het geval geweest te zijn voor de jongste crisis. Maar ook de opkomst van de CD heeft een ongewild negatief effect gehad op de creativiteit inzake muzikale productie: wanneer men zijn geld investeert in de vervanging van zijn verouderde grammofoonplaten is er minder ruimte voor de aanschaf van nieuwe muziek.

In de opkomst van de crisis (dan wel het herstel) in de Belgische fonogrammarkt, heeft bovendien ook het gebrek (dan wel de mogelijkheid) tot promotie via radio of televisie een rol gespeeld. Naast economische factoren en een hoge jeugdwerkloosheid, is de demografische evolutie wellicht ook één van de hoofdfactoren ter verklaring van de crisis. Na de naoorlogse babyboom, die trouwens parallel loopt met de opkomst van de jeugdcultuur, is de leeftijdscategorie tot 20 jaar, sindsdien de belangrijkste doelgroep van de muziekindustrie, in aantal gedaald. De vergrijzing van de bevolking blijkt uit volgende cijfers. Bij de laatste volkstelling in 1991 is 23.4% van de Belgische bevolking 19 jaar of jonger (in 1989 nog 28%), 21.7% 60 jaar of ouder (in 1981 slechts 18.5%), 30.6% 20 tot en met 39 jaar (in 1981 28.8%) terwijl het aandeel van de 40 tot 59-jarigen status-quo gebleven is rond een klein kwart van de bevolking. Onderzoek in Nederland heeft uitgewezen dat waar vroeger de groep van minder dan twintig jaar verantwoordelijk was voor 50% van de fonogramaankoop dit in de tweede helft van de jaren tachtig gereduceerd is tot een kleine 20%, terwijl de leeftijdscategorie van 20 tot 40 jaar dan zo'n 60% van de aankoop voor zijn rekening neemt. Voor 1993/94 geldt voor Nederland: 12 - 19 jaar realiseert 12/14% van de omzet, 20 - 29 36/32%, 30 - 39 25/25%, 40 - 49 14/14%, 50 - 59 6/7% en 60+ 7/8%. De trend wordt ook weerspiegeld in RIAA-cijfers voor de USA voor respectievelijk 1989 en 1993: 10-14 jaar: 7.3 en 7.2%, 15-19 jaar: 22.9 en 16%, 20-24 jaar: 19.7 en 15.1%, 25-29 jaar: 14.6 en 13.6%, 30-34: 10.4 en 12.4%, 35-39: 8 en 11.6%, 40-44 jaar: 5.4 en 8.7%, meer dan 45 jaar: 11.2 en 14.6%. Begin 1995 ter beschikking gestelde CIM-cijfers bevestigen de trend voor België: van diegenen die meer dan 5 Cd's per jaar kopen zit 7.6% in de leeftijdscategorie 15-17, 9.8% in 18-20, 14% in 21-24, 27.7% in 25-34, 19.9% in 35-44, 11% in 45-54, 6.5% in 55-64 en 3.6% in 65 en meer. Het argument van de vergrijzing van de bevolking kan natuurlijk ook omgedraaid worden in deze zin dat er nu een grotere groep van consumenten is ontstaan die in zijn jeugd is opgegroeid met muziek en in die muziek (van toen?) ook op latere leeftijd zal geïnteresseerd blijven (zij het wellicht in matiger aankoopfrequentie).

Verder kan nog gewezen worden op het fenomeen van de piraterij, parallelimport, verhuring van fonogrammen en de home taping. Wat de laatste betreft: terwijl de verkoop van MC's achteruit begint te gaan stijgt die van blanco-cassettes nog steeds (tot 15 miljoen eenheden in 1990). Uit een door Sibesa (voorloper van IFPI-Belgium) georganiseerde enquête blijkt dat van 1977 tot 1988 het aantal uren muziek, gekopieerd op cassettes, gestegen is van bijna 31 miljoen tot meer dan 62 miljoen. Alhoewel het onzinnig is te argumenteren dat bij afwezigheid van kopieertoestellen de aankoop van voorbespeelde geluidsdragers evenredig zou toenemen, wordt home taping door de fonogramindustrie als een negatieve factor gezien. Dat zij dan wel eens in botsing komt met de belangen van de mogelijk gelieerde elektronische industrie is duidelijk. Anderen wijzen dan weer op het dubbelgebruik van voorbespeelde en gekopieerde dragers (voor de wagen bijvoorbeeld) en op het feit dat kopiëren minstens de belangstelling voor muziek levendig houdt.

In de crisis spelen ongetwijfeld andere factoren nog een mindere rol zoals de diversificatie van de vrijetijdsbesteding (video, videogames, PC ...). Zo is er mogelijk ook nog een gevoel van verwarring ontstaan, niet alleen door de introductie van de videoclip (de consument kan zich voorlopig het 'beeld bij de muziek' niet aanschaffen) maar ook door het tempo waarmee nieuwe geluidsdragers worden geïntroduceerd.

Maar ondanks opeenvolgende economische recessies én ook een vergrijzing van de bevolking zal de muziekindustrie alles in het werk stellen om de verkoopcijfers opnieuw de hoogte in te jagen. Tegen 1985 schijnt de fonogramindustrie zich lichtelijk te herstellen van de inzinking: compact discs, muziekcassettes en maxi-singles stuwen de markt weer omhoog. Samen met de nieuwe technologie worden er weer positieve geruchten over de economie in het algemeen gehoord.

Wat België op het internationale forum betreft, voor 1993 zijn volgens IFPI de top 10-nationale markten in waarde: USA (32.3%), Japan (16.7%), Duitsland (8.8%), Groot Brittannië (6.5%), Frankrijk (6.1%), Canada (2.9%), Nederland (2%), Mexico (1.9%), Australië (1.8%) en Spanje (1.6%). Dan volgen nog Zuid Korea, Italië, Brazilië en België, dat dus op de veertiende plaats komt qua omzet op wereldvlak met een verkoop van 6.397.847.000 BEF (378 miljoen dollar) voor 1993. Maar de Amerikanen wijzen er op dat wanneer het NAFTA-verdrag in 1994 in werking treedt dit vrijhandelsblok tussen de USA, Mexico en Canada opnieuw de grootste markt wordt (voor 1993 zou dit blok 37.1% van de verkoopwaarde op wereldvlak voor zijn rekening hebben genomen). In elk geval herwint voor 1994 de USA zijn positie van wereldmarktleider met een verkoop van 11.8 miljard dollar (33.3%) op een totaal op wereldvlak van 35.5 miljard dollar, tegenover 10.6 miljard dollar voor de 15 van Europa (30%) en 5.9 miljard dollar voor Japan (16.7%). Na de USA en Japan komen in de top 10 voor voor 1994: Duitsland (8.1%), UK (6.7%), Frankrijk (5.4%), Canada (2.7%), Brazilië (2.2%), Mexico (1.9%), Nederland (1.8%) en Australië (1.7%). De vijf grootste markten tekenen voor 70%.

Volgende bedenking moet nog gemaakt worden. Zeer speciaal voor wat de Belgische markt betreft dient rekening gehouden met het feit dat het hier om een kleine markt gaat met bovendien twee grote cultuurgemeenschappen. Onder meer omwille van de stijgende productiekosten wordt het moeilijker om producties te realiseren voor een markt met een beperkte omvang (maar worden met goedkope apparatuur op een zolderkamer gemaakte danstracks dan weer leefbaar). De Belgische fonogramfirma's zitten geplaagd met het feit dat slechts 10 miljoen inwoners - op zichzelf al een kleine markt om te kunnen concurreren tegen kwalitatieve buitenlandse producties - nog eens bestaat uit twee grote naast elkaar levende submarkten, één van 6 miljoen Nederlandstaligen en één van 4 miljoen Franstaligen en, vervolgens, dat de distributie meer en meer een Benelux-aangelegenheid en de duplicatie meer en meer een Europese aangelegenheid is geworden, net als overigens het verkeer van de copyrights.

AANMAAK EN DISTRIBUTIE VAN FONOGRAMMEN

Dat de aanmaak van fonogrammen meer en meer een Europese aangelegenheid is geworden moge blijken uit het feit dat België welgeteld twee CD-perserijen telt (ISP en Harry's) waar er in het grammofoonplatentijdperk altijd meerdere grammofoonplatenperserijen bedrijvig zijn geweest. CD's voor de Belgische markt worden verder nog geperst door Philips Dupont Optical. PDO perst Cd's in een fabriek in het Duitse Langenhagen. Grammofoonplaten en cassettes worden gedupliceerd in Baarn, Nederland maar eind 1992 wordt de vinylfabriek gesloten. Vanaf eind 1991 dupliceert Philips analoge en digitale compact cassettes in Amersfoort, de tweede grootste prerecorded cassettefabriek in Europa. PDO heeft verder nog fabrieken in Frankrijk en Groot Brittannië. Half 1997 worden de cassette- en VHS-fabriek in Amersfoort door PolyGram verkocht aan het Canadese Cinram International Inc.

Sony-CBS perst eerst CD's in Oostenrijk te Anif maar vanaf eind 1989 ook in het Nederlandse Haarlem, naast de grammofoonplatenperserij, alwaar geproduceerd wordt voor de Benelux, Scandinavië, Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland en Groot Brittannië. In juli 1990 opent Sony een tweede Oostenrijkse Cd-fabriek in Thalgau, net als Anif in de buurt van Salzburg. Het CBS International Service Center is de derde Cd-fabriek in Nederland, na die van Dureco te Weesp en die van European Optical Data Storage Co., die gecontroleerd wordt door de automatiseringsfirma, IGA.

Vanaf midden 1990 opereert een vierde Cd-fabriek te Uden, naast de platenperserij, onder EMI Services Benelux, EMI's grootste distributieoperatie in centraal Europa.

Dat de distributie van fonogrammen, zoals gezegd, geleidelijk een Benelux-aangelegenheid is geworden zal dadelijk blijken. Het is wellicht goed er op te wijzen dat de allereerste Belgische kleinhandelaars in fonogrammen mensen zijn geweest die reeds van de muziek leven: instrumenten- en partituurverkopers.

Vervolgens zijn de grammofoonplatenfirma's zich zelf met de distributie gaan bezighouden. Liefst van al organiseert een fonogramfirma zelf de distributie van zijn fonogrammen, van bij de aanmaak tot bij de detailhandel. Want dan heeft ze er de beste controle op. Maar soms moet ze de distributie aan een andere fonogramfirma overlaten via een subdistributie, bijvoorbeeld, omdat ze te klein is of voor distributie van zijn fonogrammen in het buitenland.

In het verleden zijn pogingen ondernomen om de belangen van de traditionele grammofoonplatenkleinhandel te verdedigen in het kader van een vereniging. De laatste nog in 1977 wanneer een Belgische Vereniging van Platenhandelaars in het vooruitzicht wordt gesteld binnen de Belgische Federatie van de Distributie in Huishoudelijke Uitrusting en Elektronica vzw (Fedec).

Onder meer wegens de mogelijkheid van parallelimport uit het buitenland zijn sinds de jaren zestig de traditionele distributiekanalen van grammofoonplatenfirma aan detailhandelaar door mekaar geschud. De syndicale kamer heeft lange tijd de markt van de kleinhandel onder controle weten te houden, onder meer inzake het aantal fonogramwinkels en ook wat betreft de prijsvorming. De mogelijkheid om buiten de kanalen van de Belgische grammofoonplatenfirma's aan te kopen in het buitenland laat zich aanvankelijk enkel voelen in de uitbreiding van het aantal kleinhandels. Om de parallel- en sluikimport het hoofd te kunnen bieden worden dan de producenten-verdelers gedwongen de vele, kleinere detailhandels te bevoorraden, en liefst sneller dan de bevoorrading uit het buitenland. Zij slagen daar ook in behalve voor fonogrammen die in het buitenland vroeger worden uitgebracht of voor bepaalde muziekgenres die automatisch worden ingevoerd buiten de door de industrie gecontroleerde kanalen. Dit alles brengt een kostenverhoging mede en deze op zijn beurt de mogelijkheid dat grossisten zich installeren tussen producent-verdelers en kleinhandelaars.

Eind jaren tachtig zijn voorname groothandelaars: Hendrickx te Guldenberg, New Center te Charleroi, New Music Distribution te Zele, Miller te Willebroek, Wijnen te Zolder, Distridisc International (sinds 1978) en Elka te Hamme.

Weldra vervult de groothandel niet alleen meer de functie van one stop, welke aankoopt van verschillende fonogramfirma's en welke de detaillist het aanbod van elk van deze fonogramfirma's kan bezorgen. Maar schakelt zij het laatste stuk van de distributieketen uit door zelf te verkopen tegen discountprijzen. Aldus zijn in de jaren zeventig over het ganse land winkelketens opgericht als de 18 Fono Centers, gespreid over het ganse land, Discobel, Sonica, Music Sound. Deze winkelketens kunnen gebonden zijn door een (beperkt) contract ofwel gecontroleerd worden door één en dezelfde eigenaar of onderneming. Naast het vanzelfsprekend voordeel van de lagere prijzen die kunnen afgedwongen worden omdat ze in het groot kunnen aankopen, is een ander voordeel dat de niet verkochte producten binnen de keten kunnen circuleren.

Ondanks de pogingen van de industrie om vat te krijgen op de markt is het niet uitgesloten dat zij moet toezien hoe - bijvoorbeeld bij een lage dollarkoers in de jaren 86-87 - op grote schaal uit de USA of Canada wordt geïmporteerd.

Hetzelfde doet zich voor in de beginmaanden van 1991 wanneer parallelimporteurs (als Music Machine, Drongen, maar ook Free Record Shop) voor 10% (soms 25%) van de verkoop van hitalbums zorgen. Zij kunnen, omwille van de lage dollarkoers - een CD kost in de USA dan bijna de helft van de prijs in België - geïmporteerde Cd's aan 12.50 dollar aan de kleinhandel aanbieden. De gevestigde industrie vraagt 15.60 dollar en wordt verplicht op zijn beurt discounts toe te staan, wat een prijserosie tot gevolg heeft. De gevestigde industrie argumenteert dat de parallelimport leeft op haar kap omdat de laatste geen kosten voor promotie en Tv-campagnes hoeft te maken en dat daardoor de verkoop op termijn in gevaar komt. Voor landen die de Conventie van Rome ondertekend hebben (de meeste Europese landen) maken de exclusieve representatie-overeenkomsten, die nationale labels hebben afgesloten, parallelimport onwettig. Maar via landen die de conventie niet ondertekend hebben (de Benelux-landen) kan de import zich vrij over de andere landen van de EG verspreiden. Daarom wordt uitgekeken naar strategieën om terug te vechten, zo de speciale continentale versie, met speciale mixen of extra tracks, van materiaal vooral van megasterren uit de USA of de UK. Ook wordt gepoogd een vroegere releasedatum te verkrijgen voor Europa, wat gemakkelijker is voor compilaties (Abba's Gold, in 1992 in Europa uitgebracht wordt pas in 1993 in de USA gereleast). Met de uitbreiding van de Europese Unie sinds 1995 is parallelimport binnen de Unie een wettelijke zaak.

Sinds eind jaren tachtig en doorlopend in de jaren negentig is dan nog een schaalvergroting merkbaar niet alleen doordat winkelketens meer en meer internationaal gaan georganiseerd worden, zoals Free Record Shop, maar fonogrammen aanbieden in steeds grotere winkelruimte, de zogeheten megastores van FNAC, HVH Megastore en Virgin. Wat de distributie betreft, zijn de jaren tachtig ook de jaren van de integratie van tot dan toe afzonderlijk verkochte software in één verkooppunt, de integratie dus van audio, video, games in multimediale verkooppunten. Daarmee samengaand de jaren ook van de mondialisering van de distributie.

De Britse HMV-winkelketen met winkels over de hele wereld, eigendom van Thorn EMI, heeft voorlopig geen vestigingen in België.

FNAC België (FNAC-SODAL), zuster van de gelijknamige Franse firma, Fédération Nationale d'Achats des Cadres, is in 1981 opgericht als een joint venture tussen FNAC France (40%) en de GIB- of GB-Inno-BM-groep (60%). In 1993 is FNAC in Frankrijk door verzekeraar GMF verkocht aan het Crédit Lyonnais-filiaal Altus Finance (64%) en Compagnie Immobilière Phénix, een filiaal van de watermaatschappij Générale des Eaux (34%) - 2% is publieke eigendom. Half 1994 wil Crédit Lyonnais zelf FNAC verkopen. Het is uiteindelijk de holding Artemis (van Francois Pinault, die onder meer de Printemps-winkel, de Prisunic-supermarkten en mail order service La Redoute controleert) die de meerderheid van de aandelen van FNAC in handen krijgt, al zal CIP een minderheidsparticipatie blijven houden. De distributiearm van FNAC Music, Wotre Musique Distribution (WMD), die niet verkocht is aan Pinault, gaat eerst over naar Crédit Lyonnais maar wordt in mei 1995 opgekocht door het Nederlandse Arcade. Eind 1996 verkoopt GIB zijn aandeel in Sodal aan de groep Pinault-Printemps-Redoute; begin 1997 worden winkels aangekondigd in alle grote Belgische steden.

De in 1971 in Nederland opgerichte Free Record Shop, die in 1994 132 verkooppunten telt (105 in Nederland en 27 in België - eind april 1994 is de 25e Belgische winkel geopend in Brussel - La Gaité.) opent in datzelfde jaar een winkel in Oslo en plant er negen andere in Noorwegen nadat eerder Duitse en Zwitserse vestigingen weer zijn verkocht. Begin 1997 sluit Free Record zijn verdeelhuis in Aartselaar en centraliseert de distributie in Capelle aan de IJsel in Nederland. Op dat ogenblik bezit de keten 125 winkels in Nederland, 26 in België en 2 in Luxemburg (goed voor ongeveer 10 à 15 % van de Belgische markt). In Nederland zijn winkels geopend via dochter VanLeest en daar neemt in 1996 Free Record ook Proventura over, de uitgever van de Hotelbon. Anno 1997 zijn in El Salvador zeven winkels geopend samen met Ceteco en worden er zes gepland voor Honduras. In 2000 opent Free Record Shop een verkooppunt in kledingwinkel C&A te Leuven. Half 2000 koopt Free Record Shop van de Virgin Entertainment Group de 3 Virgin Megastores in België en de 3 Virgin Megastores in Nederland en herdoopt ze in als Free outlets (nadat Virgin ook al zijn winkels in Duitsland, Spanje en Noorwegen heeft gesloten wegens tegenvallende resultaten).

In 1997 wordt HVH Megastore opgericht door Harry Van Hoof en Danny Claes. In augustus 1994 heeft stichter Harry Van Hooff zijn HVH-keten voor 15 miljoen dollar verkocht aan de Nederlander Jean Wijnen en diens Wijnen Beheer, eigenaar van de Telesonic-CD perserij. Een jaar nadat de Nederlandse firma Wijnen Beheer de controle heeft verworven over de Belgische retail-groep HVH Megastore wordt het HVH-concept, op dat ogenblik toegepast in 18 winkels buiten de grote steden, in 1995 uitgebreid naar Brazilië en daarna naar Spanje en Luxemburg.

Eind 1994 heeft HVH in Vlaanderen alleen 11 verkooppunten (mega- en kleinere, waaronder enkele Record Breakers voor cut outs en goedkopere fonogrammen, welke laatste evenwel zullen gesloten worden) en wordt gedacht aan uitbreiding met 10 winkels onder andere naar Wallonië. In tegenstelling tot de andere ketens, Free Record Shop, FNAC en Virgin zijn de HVH-winkels buiten de grote centra gevestigd in shopping centra in de provincie. Eind 2000 wordt HVH overgenomen door Sonica, dat de winkels in 2001 omdoopt tot Extra-Zone.

Na de overname van zijn fonogramfirma door EMI begint Branson zijn Virgin Retail uit te breiden naar de USA in de hoop daar een vestiging te kunnen oprichten in elke stad die zijn Virgin Atlantic luchtvaartlijn aandoet. Virgin heeft megastores over de hele wereld, inclusief Brussel sinds november 1995. Meldenswaard - omdat ditmaal een producent een winkelketen controleert - is ook nog dat Philips (PolyGram) een tijd de Superclub-home entertainment-winkels heeft controleerd en in Nederland de videoketen Videoland heeft verworven.

Begin van de jaren negentig onderneemt Superclub een grootscheepse poging om greep te krijgen op distributieketens in de USA maar moet daar tenslotte van afzien. Begin 1997 kondigt Philips aan zijn Superclub- en Videoland-entertainmentwinkels te zullen afstoten. Free Record Shop koopt één winkel over in België en vijf in Nederland; rackjobber en groothandelaar Sonica neemt er in België zeven over (vijf worden toegevoegd aan de vier bestaande Forum-CD-winkels, twee aan de drie bestaande Video Square-winkels).

Via de overname van vier failliete Super Club-winkels komt in België Ear & Eye op de markt in 1997 (na twee jaar zijn er 9 winkels in Vlaanderen en 1 in Wallonië). Ear & Eye is opgericht door de Belgische grossist Home Enetertainment Service (HES) te Puurs. De keten (op dat ogenblik in Nederland al 60 vestigingen in samenwerking met Home Entertainment Services Nederland) heeft, net als Super Club, een breed assortiment (inclusief video, CD-ROM en spelletjes) maar concentreert zich op low profile-locaties in kleinere plaatsen. Half 2000 telt Ear & Eye twaalf vestigingen in België; op dat moment wil Ear & Eye Music Association samen met Multi Media Services (Herentals) een nieuwe Ear & Eye België Franchise NV oprichten om de keten tot 25 verkooppunten uit te breiden al dan niet in combinatie met Videoland België (MMS verzorgt al de distributie voor Videoland België - Videoland Nederland werkt al sinds 1997 samen met Ear & Eye Nederland).

De steeds verderschrijdende Europanisering, met de openstelling van de grenzen in de Europese Unie sinds 1995 maakt van parallelimport een volkomen legale aangelegenheid en geeft de megastores de kans aan te kopen waar het goedkoopst is (omwille van een lagere geldkoers, bijvoorbeeld).

Speciale aandacht verdient nog het rack jobbing-systeem, dit is de exploitatie van een rek in een niet aan fonogrammen verwante handelszaak, veelal in grootwarenhuizen.

In deze rekuitbating zijn tot voor de crisis drie bedrijven gespecialiseerd. Vooreerst Centrale Maison Bleue (CMB). Vervolgens CoGedep dat de gezamenlijke eigendom is van zeven fonogrammultinationals: Barclay, CBS, EMI, Inelco, Polydor, Vogue, Phonogram, die hiermede proberen hun greep op de markt te houden nadat in de USA rack jobbers tot een machtig de markt dicterend distributiesysteem zijn uitgegroeid. Tenslotte Sonica, opgericht in 1969. De crisis in de sector heeft niet alleen La Maison Bleue geëlimineerd maar er ook voor gezorgd dat de familie Machtelings, eigenaar van Sonica eerst CMB en later Cogedep (in december 1983) heeft opgekocht (al blijven beide onafhankelijk opereren: Sonica met 130 en Cogedep met 120 verkooppunten in België). Sonica heeft tot midden 1989 een monopoliepositie in de rack jobbing, moment waarop Record Mail op de markt zijn intrede doet. De rack jobbing-activiteiten, gespreid over Sonica (inkoop, verwerking) en Cogedep (verdeling), worden aangevuld met een distributielabel, Distrisound, met Discoservice (audiocassettes en accessoires als CD boxen), een Cash and Carry-afdeling, een groothandel dus met zelfbedieningstechniek waar enkel de kleinhandel kan komen shoppen, overigens in de magazijnen van Sonica zelf, en een tiental kleinhandels in 1990 (Caroline te Brussel, Metrophone te Brussel en Antwerpen); anno 1999 controleert de Sonica groep ook 22 detailhandels, onder de naam Forum (sinds 1991) en nog een aantal onder de naam Record King. 11 shops zijn in 1997 van Super Club overgenomen. Sonica heeft in 1999 volgende grote klanten: GIB (GB-Inno-BM-Sarma), Delhaize-De Leeuw (met ook AD-Delhaize, Cora, Dial), Traffic, Match, Caddy-Home en Mestdagh. Sonica heeft een industrielijn (gewone bestelling bij fonogramfirma's) en een budgetlijn (bestelling bij gespecialiseerde budgetlabels). Eind 2000 verwerft Sonica de 18 winkels van de HVH keten en drie Bilbo winkels in Antwerpen, Gent en Brussel. Begin 2001, zo'n 40 jaar na zijn oprichting groepeert rackjobber/wholesaler Sonica (de grootste klant van de Belgische muziekindustrie: in 1999 goed voor een omzet van 6 miljoen CD's en 4 miljoen multimedia-producten) zijn retail onder de naam Extrazone, een keten met 40 winkels; en ziet zich dan als grootste concurrent van Fre Record Shop. Sonica is ook nog eigenaar van de 13 winkels van de video/audio hardware chain Videosquare.

Een ander distributiekanaal betreft de fonogramclub. Deze fonogramclub verdeelt fonogrammen zoals een boekenclub. In België zijn traditioneel op dat vlak bedrijvig: Reader's Digest en Europa Club Internationaal van Boeken en Grammofoonplaten (ECI).

Voor 1991 worden door IFPI Belgium volgende opsplitsing van de verkoop per distributiekanaal gegeven: zelfstandig gespecialiseerde kleinhandel 55%, geïntegreerde gespecialiseerde ketens met meer dan drie verkooppunten 28% en niet gespecialiseerde grootwarenhuizen 17%. Voor 1995 zijn volgende cijfers (%) beschikbaar: zelfstandige kleinhandel: 22, multiples of winkelketens: 40, departementstores (Makro, Colruyt, ...): 5 à 6, wholesalers: 19 en rackjobbing: 13%.

Niet alleen zijn de verkooppunten geïnternationaliseerd, de klassieke distributie van de fonogramfirma naar de detailhandel is niet langer een Belgische maar een Benelux- aangelegenheid. EMI Benelux Services (ESB) in Uden (Nederland) verdeelt de aldaar geperste Cd's naar België. Naast de Benelux bedeelt ESB ook nog Scandinavië en een deel van Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland.

Record Service Benelux opereert vanaf 1978 vanuit Breda (Nederland). RSB is gezamenlijk opgezet door WEA België (25%), WEA Nederland (25%) en Ariola Benelux (50%). Vanaf 1 juni 1984 verwerft PolyGram Nederland en vanaf juli 1985 PolyGram België een pakket aandelen in Record Service Benelux en maakt het dus naast WEA en RCA-Ariola, deel uit van RSB. BMG-Ariola, WEA en PolyGram bezitten dan elk een derde van de aandelen. Na de overname van PolyGram door Universal in 1998 neemt Universal de plaats in van PolyGram in RSB. RSB heeft een vestiging in Antwerpen, alwaar enkel bestellingen, als een tussenstap, genoteerd worden en doorgestuurd naar Breda. RSB verdeelt ook video van Warner Home Video en RCA-Columbia. Het heeft begin van de jaren negentig een marktaandeel van zo'n 60% voor België en 55% voor Nederland. RSB heeft dan op audio-vlak zo'n 600 klanten in Nederland en 400 klanten in België, waarvan de grootste: Sonica, groothandelaar Miller, Free-Record, FNAC, Super Club, groothandelaar New Music Distribution, dat zelf eind jaren zeventig begonnen is als importeur van Britse independents als Rough Trade. De orderverwerking bij RSB gebeurt ofwel door televerkoop (via telefoon of fax), ofwel via handterminals - de vertegenwoordiger stuurt er via telefoon de orders mee door - ofwel via videotex-systeem Begotel.

Dankzij de inschakeling van de computer is de distributie in de loop van de jaren tachtig totaal van aanzicht veranderd. Via het in 1984 opgestarte Begotel (Beeld- en Geluidordeningssysteem per Televisie), een viewdatasysteem bij RSB waarin de fonogramfirma's alle informatie in verband met hun fonogrammen hebben opgeslagen, bestelt de abonnent-detailhandelaar telefonisch aan de centrale computer die hem een overzicht biedt van de complete catalogus, foto's van de hoezen incluis. Aanvankelijk vindt het systeem enkel in Nederland klanten: in 1990 zijn meer dan 50% van de kleinhandelaars, in totaal 1048, en 96% van de leveranciers aangesloten (en dan nog zijn er bezwaren: de handelaar kan slechts gebruik maken van de ondervraagfunctie maar niet van de bestelfunctie en bij de groothandel verder blijven bestellen). Begotel is in België nooit van de grond gekomen (en heeft in Nederland trouwens ook een beperkt succes gekend): het contact met soepeler, mogelijk reductie toestaande vertegenwoordigers wordt gemist. Maar een ander systeem slaat wel aan in België: vanaf 1987 is de buitendienst van RSB, de vertegenwoordigers op de baan, uitgerust met een draagbare handterminal ter grote van een telefoonhoorn, waarop in de winkels ter plaatse de orders kunnen genoteerd worden en weer via de telefoon, onmiddellijk doorgestuurd worden naar de centrale computer. Ook de betaling van de facturen ligt in de buurt van electronic banking. Naast handterminals en Begotel blijft de televerkoop, de bestelling via telefoon (voor RSB via tussenschakel Antwerpen tot 1998), veelvuldig gebruikt. Ook de telefax is een handig instrument geleken bij fonogrambestellingen - overigens ten nadele van de traditionele vertegenwoordigers: waar voordien telefoneren om te bestellen een hele opgave is (overbezette lijnen, mogelijke vergissingen met cataloognummers) maakt de fax handgeschreven bestellingen mogelijk op gelijk welk moment en met een kleinere foutmarge. Elke bestelling, via telefoon, fax of vertegenwoordiger wordt verwerkt via het Entersys-computersysteem (met het softwarepakket ECOS - Entersys Catalogus en Order Systeem). Ecos wordt trouwens niet alleen door de vertegenwoordigers gebruikt maar ook bij de detailhandelaars geïnstalleerd die er dus rechtstreeks kunnen mee bestellen. Naast RSB zijn ook Arcade, EMI en Sony klanten van Entersys.

De NVPI meldt dat voor 1987 70% van de geluidsdragers in de Benelux verdeeld wordt door RSB, waarin de grootste fonogramproducenten samen de distributie hebben gerationaliseerd ook ten voordele van de afnemers: orders worden nu op één adres besteld, er is één zending in de plaats van vele, er dienen slechts éénmaal vrachtkosten te worden gerekend, er is maar één factuur ...

RSB betrekt in 1990 zo'n 80% uit Duitsland - PolyGram perst er Cd's, WEA (te Alsdorf) en BMG-Ariola fonogrammen - de rest uit Japan en Frankrijk. De RSB-uitdaging is service en snelheid van distributie. Streefdoel is levering binnen 24 uur, waardoor fonogrammen de ene dag besteld de volgende ochtend kunnen geleverd worden door verdeelfirma SBT of eventueel zelf opgehaald bij distributiefirma SBT te Grimbergen. In september 1990 circuleren geruchten dat EMI de aansluiting bij RSB zou gevraagd hebben maar diens distributie voor de Benelux blijft vanuit Uden geschieden.

De Beneluxisering van de distributie door de majors met als pluspunten nog verlaging van kosten voor stockering en snelheid door inlassing van informatica, is in elk geval een feit. Belgische filialen zijn in sommige gevallen niet meer dan promotiecentra met vertegenwoordigers om bestellingen te noteren, maar de distributie geschiedt van over de grens.

Met de evolutie van de distributie van door de fonogramfirma's gecontroleerde distributiekanalen tot groothandel, winkelketens en megastores kunnen de fonogramproducenten enkel nog een richtprijs voor de verkoop aan de consument voorstellen, waar ze voordien de prijzen nog zelf hebben kunnen bepalen. Het systeem van de adviesprijs met zijn groeiende en soms voor onmogelijk gehouden kortingen is niet van aard om de geloofwaardigheid van de industrie te dienen. Onhoudbaar bevonden zal het in 1979 vervangen worden door dat van de nettoprijs waarvan gehoopt wordt dat het zowel tegenover publiek als verkoper tot een minder betuttelende houding zal aanleiding geven.

In vergelijking met de vroegere distributiekanalen openen de nieuwe ongetwijfeld een potentiële markt. Hun activiteit kan echter niet zonder gevolgen blijven voor de bestaande markt van de verkoop via de kleinhandel, vooral vanwege de onzekerheid die de moderne verkoopskanalen in de markt brengen ten gevolge van hun gedurfde prijspolitiek. Het wordt voor de traditionele kleinhandel moeilijk om, zelfs met een korting van 10 à 15% die rechtstreeks wordt uitgekeerd of via een klantenkaart omgezet in een additionele gratis fonogram, of met speciale acties, tegen de nieuwe verkoopstechnieken te concurreren. Vaak evolueert de fonogramhandel van populaire muziek naar een zelfbedieningshandel gehoorzamend aan de wetten van de massaverkoop van de meest elementaire consumptiegoederen, met opheffing van de service, het aanbod van een zeer beperkt repertoire met een grote en vluggere omzet. Van de andere kant is de hoge marge van de kleinhandelaar in het verleden vaak als rem op de verkoop genoemd met de argumentering dat de detaillist geen risico meer neemt noch investeert in blijvende waarden, en zijn aanbod, met andere woorden, op de hitparade afstemt.

Ondanks kostenstijgingen onder meer tengevolge van de (olie)crisis (vanaf 1973) en ondanks het inflatieritme van de daaropvolgende jaren kan de fonogramprijs oorspronkelijk niet enkel gehandhaafd worden door de steeds toenemende omzet maar kan hij zelfs gedrukt worden door diegenen die massaverkoop organiseren. Met de intrede van discount-aanbiedingen voor fonogrammen met populaire muziek, is de speling op de marge van de handelaar echter zodanig geslonken dat steeds stijgende productiekosten niet anders kunnen gerecupereerd worden dan door de verhoging van de fonogamprijs, zeker wanneer de markt ten gevolge van de economische crisis, stagneert.

Daarbij komt nog dat de discounthandel met parallelimport de opbrengst die de producent-verdeler op zijn investeringen nodig heeft, mogelijk afroomt. Immers, de discounthandel koopt dan pas fonogrammen in als de verwachtingen voor de aankoop zeer hoog gespannen zijn, hoeft daarbij geen kosten te maken voor duplicatie, release en promotie van fonogrammen waarvan een groot gedeelte niet eens een kostendekkende oplage haalt, maar waarin de producent-verdeler wel dient te investeren. Men vreest dat op lange termijn de discounthandel de markt van het cultuurgoed fonogram verder zal verengen, het assortiment van wat de producenten nog bereid zijn aan te bieden of uit het buitenland aan te trekken verder zal verschralen tot de muziek van het brede middenrepertoire, die, omdat ze in massale hoeveelheid, tegen een lage prijs en met hevige promotiecampagnes dient te worden verkocht, de vraag naar het risicodragend materiaal steeds maar kleiner maakt. Zowel vanuit het standpunt van de producent als vanuit dat van de verkoper wordt daarom geargumenteerd dat de fonogram, geen waar zijnde onder de andere, om cultuurpolitieke redenen aanspraak kan maken op een prijsbescherming. In elk geval proberen de producenten zelf sinds de jaren tachtig opnieuw vat te krijgen op de distributie ten nadele van de groothandel door invoering van de bodemprijs, gecentraliseerde distributie (weliswaar vaak van net over de grens maar gecomputeriseerd: de vertegenwoordiger bestelt via een terminal), speciale acties voor detaillisten, ... Het nostalgisch element in de populaire muziek en de ontwikkeling van de CD zullen verderop in de jaren tachtig bovendien mede een hernieuwde aandacht voor de basis- of back up-cataloog stimuleren.

Een laatste bemerking waarop hier niet verder kan ingegaan worden is dat de distributie van fonogrammen onderhevig is aan de praktijken die gebruikelijk zijn in de distributiesector in het algemeen, zo ondermeer de mogelijkheid dat voor een kortere of langere periode krediet verleend wordt wat de betaling betreft, al naargelang de afname ... Er dient ook gewezen op de mogelijkheid van het retourrecht dat in België gegeven wordt per fonogram, bijvoorbeeld, voor Tv-fonogrammen, maar niet als een algemeen erkend recht. Met de invoering van de nettoprijs of de proposed price to dealers (PPD) in de plaats van de recommended retail price (RRD, waarbij de groothandel 40 à 44 en de kleinhandel ongeveer 35% korting op heeft gekregen) worden nu kortingen toegestaan van 2% voor kleine klanten tot 15% voor grote klanten (ook type geluidsdrager en soort muziek, klassiek of pop, leidt tot verschil in kortingen).

IFPI BELGIUM

De muziekuitgevers zijn verenigd in de Syndicale Kamer der Muziekuitgevers van België, Chambre Syndicale des Editeurs de Musique en Belgique, gesticht in 1878 en 100 jaar later omgedoopt tot Koninklijke Belgische Vereniging van Muziekuitgevers, met een Afdeling Lichte Muziek. De Koninklijke Belgische Vereniging van Muziekuitgevers is lid van de Internationale Vereniging van Muziekuitgevers en van de Vereniging van Uitgevers Lichte Muziek. (Eén van de projecten is de uitgave van een verzamelelpee van Belgische hits met de Belgian Artist Promotion (Sabam) voor MIDEM.)

De International Federation of Producers of Phonograms and Videograms, gesticht in 1933, is het internationaal orgaan dat de industrie van fonogrammen (en later ook van videogrammen) vertegenwoordigt en diens belangen behartigt. De IFPI onderhandelt met internationale organisaties die op hun beurt onder meer auteurs, muziekuitgeverijen, omroepen en filmproducenten vertegenwoordigen. Voor de muziekindustrie zijn de onderhandelingen tussen IFPI en BIEM voor wat betreft de regeling van de mechanische reproductierechten belangrijk. Binnen zo'n internationale regeling, bijvoorbeeld het BIEM-IFPI contract, kunnen de nationale vertegenwoordigers specifieke regelingen per land uitwerken. IFPI heeft inderdaad in vele landen al een nationale vereniging, zo ook in België. IFPI probeert onder meer regeringen en internationale organisaties te overtuigen wetgeving in te voeren ter bescherming van rechthebbers, ter bestrijding van piraterij, ter compensatie voor de thuiskopie.

De Belgische fonogramproducenten-verdelers hebben zich verenigd sinds 1989 in IFPI Belgium, maar sinds 1931 reeds in de Chambre Syndicale Belge des Industriels et Grossistes de Musique Mécanique, sedert 1951 in de Chambre Syndicale Belge de l'Industrie de la Musique Enrégistré - Belgische Syndicale Kamer van de Nijverheid der Opgenomen Muziek, sedert 1971 in Sibesa vzw, Syndicat de l'Industrie Belge des Enregistrements Sonores et Audio-visuels, Syndicaat der Belgische Nijverheid van Geluids- en Audiovisuele Opnamen en sedert 1985 in Belgisch Syndicaat der Fonografische en Audiovisuele Nijverheid en Uitgevers - Syndicat Belge de l'Industrie et de l'Edition Phonographiques et Audiovisuelles. Begin 1989 wordt aangekondigd dat de benaming Sibesa vervangen wordt door IFPI Belgium, Belgische Fonografische Industrie - Industrie Phonographique Belge. Met het oog op de eenmaking van de Europese markt is in 1988 nog een IFPI Europe opgericht, waarbinnen alle nationale verenigingen elk een vice-voorzitter kunnen benoemen.

De vereniging Sibesa heeft zich destijds tot doel gesteld: de studie, de bescherming en de ontwikkeling van de culturele, de professionele en morele belangen van de leden en van al diegenen die deel uitmaken van de Belgische industrie van de audio- en audiovisuele opnamen, meer bepaald van fonogrammen en videogrammen. Zij tracht dit objectief te realiseren via tot standkoming van internationale conventies, binnenlandse wetten of gelijk welke andere overeenkomst.

IFPI Belgium treedt op als Belgische vertegenwoordiger van de internationale IFPI en bestrijdt, zo nodig door beroep te doen op het gerecht, schendingen van de rechten van de producent en de hem eventueel afgestane individuele of naburige rechten. De vereniging telt effectieve leden en stagiairs die soeverein door de beheerraad worden toegelaten. Tot de eerste behoren producenten, fabrikanteneigenaars van merken en exclusieve concessiehouders van een merk. De beheerraad beslist soeverein over de toelating tot één van drie categorieën van effectieve leden die bepalend zijn voor de ledenbijdrage maar ook voor het gewicht van de stem op de maandelijks gehouden algemene vergadering. Criteria tot toelating als effectief lid zijn: belang van productie, uitgebreidheid van repertoire en cataloog, zakencijfer en anciënniteit. In de categorie C worden toegelaten: kleine, of occasionele, debuterende of onbelangrijke producenten.

In 1987 ziet de ledenlijst van Sibesa er als volgt uit: categorie A: Carrère, CBS, CNR, EMI, Indisc, PolyGram, BMG/Ariola, Virgin, WEA; categorie B: Baltic, Himalaya; categorie C: Antler, Hans Kusters Music, Lambrechts, M.M.C. Carnaby, New Music Hebra Records en Schott Frères. De laatste is vooral bedrijvig in het klassieke muziekgenre (evenals ook nog Baltic, Ricercar en Accent).

In 1994 zijn lid: Antler, A.M.C., Automatic Video B., Baltic, BMG Ariola, D.E.C.O. (BYTE REC), Double T Music, EMI Music, Hans Kusters Music, Impulse Int'l, Arcade Music C., Jean Kluger, MCA Music Ent., Multi, N.E.W.S. Patrimonium, PolyGram, Play It Again Sam, Private Life Rec, Rough Trade, Schott Frères, Sony Music Ent., Virgin Belgium, Warner Music Belgium. In 1997 maken deel uit van IFPI-Belgium: AMC, Antler, Arcade, ARS, Baltic, BMG, Byte (D.E.C.O.), Carso, Dino, Double T, EMI, Hans Kusters, Impuls Int'l, Jean Kluger, KK Records, N.E.W.S., Play It Again Sam, PolyGram, Private Life, Schott Frères, Sony, Universal, Virgin, Warner, V2, Zomba Rough Trade.

In de activiteiten van Sibesa hebben in de loop der jaren belangrijke accentverschuivingen plaatsgevonden parallel aan de ontwikkeling van de industrie. Van in de beginjaren staan de strijd tegen taksen, piraterij, gebruik van fonogrammen (onder meer voor radio-uitzendingen), import, prijspolitiek (tegen bradage), en de eisen van de muziekuitgevers hoog op de agenda. In 1937, bijvoorbeeld, besluit de syndicale kamer met unanimiteit geen grammofoonplaten te leveren aan de radiozenders en alles in het werk te stellen opdat deze zich niet zouden kunnen bevoorraden in de winkels. Op hetzelfde ogenblik worden handelaars niet meer bevoorraad door geen enkel lid van de syndicale kamer wanneer ze grammofoonplaten elders inkopen of braderen, of zelfs een verminderingskaart aan de consumenten aanbieden. Wat de uitzending door de radio betreft neemt de kamer in 1939 nota van een overeenkomst met de internationale federatie: radiozenders kunnen grammofoonplaten aankopen tegen 33 1/3%, dienen 50 cent te betalen per kant van uitgezonden grammofoonplaat. Deze radio-uitzendingen dienen beperkt tot 12 uur per week met een maximum van 50 uur per maand. In 1947 is een regeling met Radio Léopoldville uitgewerkt, pas later, sinds 1950, met het NIR. In 1940, in de oorlogstijd, wordt de prijs (5,5 Bef per kilogram) voor wederaankoop van gebruikte grammofoonplaten vastgelegd; er worden zelfs geen grammofoonplaten meer geleverd aan de winkels die niet dezelfde hoeveelheid gebruikt vinyl kunnen aanbieden. Op de vergaderingen van de syndicale kamer worden oplagecijfers samengebracht en lijsten doorgegeven van slechte betalers.

Tot in de zestiger jaren, wanneer de producenten-verdelers de distributie stevig in handen hebben, heeft de vereniging dus een commerciële politiek kunnen voeren, met een verticale prijsbinding voor de door haar geleverde producten. Tussen Sibesa voor de producent-verdelers en de afzonderlijke kleinhandelaars wordt dan een overeenkomst gesloten voor 3 jaar, stilzwijgend verlengd bij gebrek aan bezwaar van één der partijen, waarin onder meer volgende bepalingen zijn opgenomen: Sibesa engageert zich ertoe enkel te leveren aan door haar erkende kleinhandelaars. De laatsten worden in 2 categorieën opgedeeld: A. de trouwe handelaars wier activiteit voor een groot gedeelte bestaat uit de verkoop van grammofoonplaten en die alle clausules van het contract onderschrijven; B. de occasionele grammofoonplatenhandelaars, die niet alle clausules hebben ondertekend of gerespecteerd. De erkende handelaar verbindt zich tot de exclusieve verkoop van merken door de Sibesa-leden vertegenwoordigd en tot onthouding van elke vorm van import. Elke handelaar heeft zich te houden aan een officiële kleinhandelsprijs waarop geen enkele korting kan worden toegestaan met uitzondering voor officiële of onderwijsinstituten en dragers van een beroepskaart door Sibesa afgeleverd. Met uitzondering voor de laatste categorie is half-groothandel verboden, dient de verkoop zich rechtstreeks op de consument te richten. De handel is adresgebonden: bij verhuizing of opening van een nieuw filiaal dient opnieuw een aanvraag gedaan. De kleinhandelaar zal er op toezien dat het verbod op transcriptie van grammofoonplaten, zelfs ter private titel, wordt gerespecteerd. Sancties variëren van tijdelijke tot definitieve opheffing van levering. De handelaars in categorie A wordt een marge van 33 1/3%, deze in categorie B een marge van 25% toegestaan. Een grammofoonplatenhandel kan dan niet geopend worden zonder de instemming van het producentensyndicaat.

De exclusieve levering door de producenten-verdelers wordt in functie geplaatst van het behoud van een 'gezonde' markt. Van een grammofoonplatenhandelaar wordt verwacht dat hij over vakkennis beschikt, over een minimum aan kapitaal ook, zodat hij voldoende voorraad over een breed repertoire kan indoen, dat hij geen winkel opent in de buurt van een collega, ... Het minste wat kan gezegd worden is dat Sibesa er in is geslaagd de prijzen te controleren en te stabiliseren op kleine afwijkingen, wegens het verschil in de vraag, na.

Daarin komt een totale verandering in de jaren zeventig met de ontwikkeling van een groothandel tussen producent en verkoper en, als een kettingreactie, de uitbreiding van het aantal verkooppunten, ook van rack jobbers, verkoop door grootwarenhuizen of in de niet verwante kleinhandel en later discount-fonogramhuizen. Een belangrijke oorzaak van het ontstaan van de grossistenhuizen is de stijging van de distributiekosten, voor de grote producenten-verdelers aan personeel, verpakking, verzending van kleine bestellingen. Er is nu een grotere onzekerheid op de fonogrammarkt ontstaan: de aanbevolen verkoopprijs verschilt vaak in grote mate van de reële. Tegen de achtergrond van het E.E.G.-verdrag van Rome (1957) is het voor Sibesa juridisch én praktisch onmogelijk geworden een commerciële politiek te voeren. Toch wordt gepoogd de winstmarge van de aangeslotenen te beschermen tegen overdreven dumpingprijzen. Tegenover de verticale prijsbinding kan nu niet meer dan een adviesprijs gesuggereerd worden.

Vanaf 1979 wordt voor de handelaars enkel de bodem- of nettoprijs ingevoerd, dit wil zeggen hun inkoopprijs van de producten van de industrie, en wordt zelfs het systeem van de adviesprijs afgeschaft.

IFPI doet aan publieksonderzoek, zo naar de omvang van privé-copiëringen, ijvert voor BTW-verlaging - op de UNESCO-vergadering te Nairobi in 1976 heeft de geluidsopname het statuut van cultureel object verkregen net als het boek -, voor de beteugeling van de sluikimport, verhoging van de fonogramprijs, ondertekening en ratificering van conventies, bijvoorbeeld, ter beteugeling van de piraterij of de erkenning van de naburige rechten.

Lang voordat de naburige rechten erkend zijn door de auteurwet zijn ze evenwel al betaald door de openbare omroep. Over verdelingsschema's die daarbij dienen gehanteerd te worden onderhandelt Sibesa met de kunstenaars niet alleen via hun vakbond - de klassieke muzieksector is meer vakbondsgezind - maar ook via hun vereniging Uradex (Vereniging voor de Perceptie en Verdediging van de Rechten van Uitvoerende Kunstenaars), die ijvert voor de erkenning en verdediging van hun rechten, het beheer en de verdeling ervan al dan niet via een gespecialiseerde instelling. Conform aan gelijkaardige Gramex-verenigingen in het buitenland gaan Uradex en Sibesa in 1978 nog over tot de oprichting van Belgramex vzw. Belgramex zou dan een specifieke auteursrechtvereniging worden, namelijk voor de nevenrechten, naast Sabam. In het kader van Belgramex is overeengekomen dat de verdeling tussen producenten en uitvoerders op een 50-50 %-basis zal geschieden tegen 1991: 50% voor Sibesa, 25% voor Uradex en 25% voor OSE/SWU (Oeuvre Sociale des Exécutants/Sociale Werken van de Uitvoerders). Het gedeelte dat naar Uradex gaat zal verdeeld worden onder de musici die via een loonfiche kunnen bewijzen dat ze deelgenomen hebben aan studio-opnamen (aanvankelijk keert Uradex slechts 40% uit en wordt 60% gestort in een fonds ten behoeve van rechthebbenden die later aanspraak zouden maken op vroegere opnamen - de eerste uitkeringen gebeuren inderdaad enkel op basis van aangemaakte fonogrammen en niet op uitzending of ander gebruik ervan, euvel dat, bijvoorbeeld in een gecontinueerde samenwerking met Sabam kan rechtgezet worden). Het gedeelte dat naar OSE/SWU gaat zal aangewend worden voor 'algemene' doeleinden als organisatie van concerten, aankoop instrumenten, hulp aan artiesten ... In september 1983 is tussen Uradex en Sabam een overeenkomst ondertekend waarin o.m. Sabam belast wordt met de repartitie van Uradex-leden voor een periode van vijf jaar, daarna verlengbaar. In de toekomst zal het nodig zijn dat niet alleen de studiomusici maar ook de uitvoerende artiesten zich zullen groeperen. De eerste en enige nevenrechten, van BRT en RTB (sinds 1975 uitgekeerd op basis van een forfaitair en jaarlijks geïndexeerd bedrag - 15 miljoen in 1990, wanneer al globaal 150 miljoen is uitbetaald) zijn voor 2/3 naar Sibesa gegaan en voor 1/3 naar de artiesten (dat wil zeggen naar de vakbonden, die artiesten als werknemer beschouwen); voor 1988 krijgen artiesten al 38% en voor 1989 43% (het geld van de producenten wordt, op basis van de playlists, verdeeld per bij IFPI aangesloten label). Uradex zou van de nationale omroep (BRTN, RTBF en BRF) in 1992 3.375.000 Bef ontvangen, 548.500 Bef van de Nederlandse kabelexploitanten en 278.750 Bef van de niet openbare radio's, in totaal dus 4.202.250 Bef. Het gaat dan nog om relatief weinig geld, waarvan bovendien nog een groot deel naar buitenlandse uitvoerders gaat maar eenmaal de nevenrechten erkend zal het om belangrijke sommen gaan. Voor 1995 worden de inkomsten uit de naburige rechten én de heffing op de thuiscopie geschat op 800 miljoen Bef.

Wat nog de heffing op de thuiscopie betreft: op 11 oktober 1994 wordt Auvibel opgericht met als stichtende leden: SCAM (Société Civile des Auteurs Multimedia), Sabam, SACD (Société des Auteurs et Compositeurs Dramatiques), Sofam (multimediamaatschappij van de auteurs van de visuele kunsten), IFPI, Uradex, Belgian Video Federation, ARF (Association des Réalisateurs Producteurs de Films) en BOP (Beroepsvereniging der Onafhankelijke Producenten van Fonogrammen en Videogrammen).

IFPI, en ook Sabam, vindt later een gesprekspartner in een artiestenvereniging. In oktober 1991 namelijk nemen Rick Tubbax, manager van Hugo Mattijsen, Jan Theys, manager van Clouseau, en Johan Berckmans, manager van Soulsister, het voornemen een representatieve Bond van Vlaamse artiesten op gang te trekken - een drukkingsgroep, met voorzitter Johan Verminnen. De vereniging wordt ZAMU (Zangers en muzikanten) geheten. Zij zal niet alleen het probleem van de naburige rechten maar ook andere als dat van het statuut van de artiest aankaarten.

IFPI is actief geweest in het amenderen van de nieuwe auteurswet, het zogeheten wetsvoorstel Lallemand. Sinds 1984 geeft Sibesa in samenwerking met Sabam een nationale industriehitparade uit; sinds 1992 wordt die niet meer gedrukt verspreid.

In 1990 wordt het bestaan van de BOP-UPPI (Beroepsvereniging van Onafhankelijke Producenten van Fonogrammen en Videogrammen - Union Professionel des Producteurs Indépendants de Phonogrammes en de Vidéogrammes) gesignaleerd onder impuls van Ben Gyselinck (Baltic). In de in 1994 opgerichte IMPALA (Independent Music Producers and Labels Association, zijn de voornaamste Belgische indies verenigd (waaronder Indisc, ARS, Play It Again Sam, Antler, Big Time, Rough Trade, Distrisound). Eind 1995 wordt boven IFPI, IMPALA en BOP, de parapluorganisatie SIMIM (Sociéte de l'Industrie Musicale - Muziek Industrie Maatschappij) opgericht met 32 leden inbegrepen de majors en de meeste independents.

SABAM

De eerste Belgische en bijna honderd jaar ongewijzigde wet op het auteursrecht dateert van 22 maart 1886. Pas in 1922 wordt onder impuls van Emiel Hullebroeck NAVEA (Nationale Vereniging voor Auteursrecht) opgericht, nadien herdoopt in SABAM (Société des Auteurs Belges - Belgische Auteursmaatschappij). Tot de oprichting van Navea zijn de Franse auteursverenigingen gewend België zowat te beschouwen als een verlengstuk van Frankrijk. In 1941 verordent de militaire bevelhebber dat in België alleen Navea gerechtigd is het bedrijf van bemiddelaar inzake auteursrechten uit te oefenen. Wanneer vanaf 1942 een groot aantal Franstalige auteurs zich aansluit, na afloop van hun contract in Frankrijk, wordt de raad van bestuur aangepast en de naam van de auteursvereniging tot de huidige aangepast.

Alhoewel Sabam zo goed als een monopoliepositie bekleedt inzake inning en repartitie van auteursrechten, ontplooit in België toch ook nog voor (Franstalige) ernstige dramatische muziekwerken SACD (Société des Auteurs et Compositeurs Dramatiques) enige activiteit.

Sabam is een burgerlijke coöperatieve vennootschap, een privé-instelling die geen winst nastreeft - wel natuurlijk een commissie (17.75% in 1993) dient aan te rekenen voor het gepresteerde werk - en die door de leden bestuurd wordt. Sabam is unitair, niet alleen wat zijn Belgisch karakter betreft maar ook wat betreft de rechten die ze beheert, dit zijn alle mogelijke auteursrechten, waaronder de verschillende soorten auteursrechten in verband met muziek. Sabam heeft tot doel het exploiteren, administreren en beheren van alle auteurs- en nevenrechten in België voor zichzelf en haar leden. Sabam int en verdeelt de vergoedingen voor het gebruik van haar repertoire en dat van de buitenlandse auteursverenigingen waarmee wederkerigheidscontracten zijn afgesloten. Op de documentatiedienst worden alle gedeclareerde werken gestockeerd met onder meer de overeengekomen verdeelsleutels in het muziekuitgevercontract. De inning van de rechten gebeurt centraal (voor de mechanische reproductierechten, omroepen, kabelfirma's) of via over het hele land verspreide regionale inningkantoren (voor uitvoeringsrechten, toevallige gebruikers, contracten met winkels, cafés ..., waarvoor specifieke tarieven zijn uitgewerkt). De geïnde uitvoeringsrechten worden verdeeld via een puntensysteem dat rekening houdt met de tijdsduur en ook met de aard van het werk ('ernstige' muziek wordt hoger gewaardeerd dan 'populaire'). Het puntensysteem wordt toegepast op alle aan Sabam meegedeelde uitvoeringen (via lijsten van uitgevoerde werken bij optredens of via playlists van omroepinstituten). Mechanische reproductierechten worden rechtstreeks betaald aan de rechthebbenden.

Alle inlichtingen betreffende de werken van Sabam-leden en van het repertoire van buitenlandse verenigingen die Sabam in België vertegenwoordigt, zijn gecentraliseerd in de CAE-lijst (composers, authors, editors), die in 1990 zo'n 1.5 miljoen namen en pseudoniemen bevat. Cisac (Confédération Internationale des Sociétés d'Auteurs et Compositeurs) heeft ook nog een WW-lijst (world list of works) met alleen de meest succesvolle werken zonder het slapende repertoire (zo'n 85%); de WW-lijst wordt beheerd door Ascap (American Society of Composers, Authors and Publishers) en bevat in 1990 zo'n 1.130.000 werken. In opdracht van Cisac organiseert Sabam de GAF (general Agreement File) met, in 1990, 38.000 subuitgavecontracten. Van de bij Sabam gedeclareerde werken worden de voornaamste noten van het hoofdthema opgeschreven in het zogeheten muziekwoordenboek (met meer dan een half miljoen titels), zodat ze makkelijk te herkennen zijn, eventueel bij klacht van plagiaat, waarvoor Sabam eerst probeert te bemiddelen.

De Cisac groepeert de nationale auteursverenigingen. Als auteursvereniging voor mechanische reproductierechten maakt Sabam ook deel uit van BIEM (Bureau Internationale des Sociétés Gérant des Droits d'Engegistrement en de Reproduction Méchanique). Wat tussen IFPI en BIEM overeengekomen is geldt dwingend voor IFPI Belgium en Sabam, met nog wat ruimte voor nationale overeenkomsten in het zogeheten BIEM-IFPI typecontract.

De bij Sabam aangesloten leden worden opgedeeld in categorieën: de vennoten of eigenlijke leden (componisten, tekstdichters, muziekuitgevers), stagiairs en titularissen. Bij de stichting in 1922 telt Sabam 8 leden, een jaar later al 101, in 1933 766, in 1941 2.264, in 1955 5.000. In januari 1977 telt Sabam 1.845 vennoten (951 Nederlandstalige, 894 Franstalige), 2.450 stagiairs (1181 Nederlandstalige, 1269 Franstalige) en 2.510 titularissen (899 Nederlandstalige, 1.611 Franstalige). Op 31 december 1991 telt Sabam 19.692 rechthebbenden uit alle kunstvormen samen.

Sabam heeft ook een sociale dienst voor zijn vennoten, de vzw Kas voor Onderlinge Hulp en Solidariteit (KOHS), die onder meer een (bescheiden) pensioen uitbetaalt, en bemoedigt de artistieke creatie onder meer via de in 1981 opgerichte BAP (Belgische Artistieke Promotie). Via onder meer deelname aan MIDEM, het uitbrengen van promo-CD's, sponsoring van concerten tracht de BAP het werk van de Belgische artiesten te promoten.

In 1923 noteert Sabam een inningstotaal van 17.390 BEF. In 1933 bedraagt dit 945.000 BEF, in 1941 12.535.000 BEF, in 1955 91.000.000 BEF, voor 1978 840.292.000 BEF, voor 1986 meer dan 1.5 miljard BEF. Voor 1993 int Sabam voor bijna 3.2 miljard Bfr aan auteursrechten, waarvan 1.270.054.863 Bfr muziekuitvoeringrechten en 1.024.248.041 Bfr mechanische reproductierechten. Voor 1996 inde Sabam voor 3.310.298.964 BEF aan auteursrechten, waarvan 1.387.008.102 BEF muziekuitvoeringsrechten en 1.104.697.888 BEF mechanische reproduktierechten (naast 117.574.291 BEF in de rubriek dramatische, literaire en audiovisuele werken en 688.354.839 BEF in de rubriek gemeenschappelijke inningen van ondermeer commerciële, satelliet- en kabelomroepen en lokale radio's).

Voor een goed begrip van de activiteit van de auteursvereniging Sabam, volgen nu nog enkele begrippen in verband met het auteursrecht in de muziekindustrie in het algemeen. Het auteursrecht komt toe aan de maker van een nieuw en origineel werk, niet aan de uitvoerder of de verspreider, welke laatste een beroep kunnen doen op naburige rechten, dit is aan het auteursrecht verwante rechten. Het auteursrecht is een exclusief recht en kan dus aan geen enkele restrictie onderworpen worden, en is in België geldig tot 70 jaar na de dood van de langstlevende auteur. Er dient volgens de Belgische auteurswet geen enkele formaliteit vervuld te worden om te genieten van het auteursrecht; in principe is zelfs geen registratie nodig. Het auteursrecht bevat extrapatrimoniale rechten of morele rechten en patrimoniale of exploitatierechten. De morele rechten zijn niet afstaanbaar en betreffen het divulgatierecht (de auteur beslist of hij zijn werk al dan niet zal verspreiden), het recht op vaderschap (niemand anders kan zijn naam verbinden aan het werk en de auteur beslist of zijn naam bekend wordt gemaakt eventueel via een pseudoniem), het recht op respect (de auteur beslist of er wijzigingen mogen worden aangebracht aan het werk) en het retentierecht of het recht op inkeer (de auteur mag zijn werk uit de openbaarheid terugtrekken of vernietigen). Op basis van dit morele recht kan geen enkele wijziging aan tekst of muziek van een muzikale compositie, geen vertaling noch welke vorm van adaptatie ook geschieden zonder de toestemming van de auteur. De patrimoniale rechten zijn, in tegenstelling tot de morele, wel afstaanbaar en betreffen het uitvoeringsrecht, het mechanisch reproductierecht en het synchronisatierecht. Onder het uitvoeringsrecht ressorteert elke muziek die openbaar ten gehore wordt gebracht, rechtstreeks, live door (een) uitvoerder(s) dan wel via mechanische toestellen (juke box, geluidsafspeelapparatuur) en ether- dan wel kabelomroepen (half 1995 worden in de USA door de auteursverenigingen voor het eerst ook licenties voor muziekuitvoering gegeven aan Internet). Het mechanisch reproductierecht heeft betrekking op de vastlegging van een werk op een drager en betreft vier aspecten: het recht om een werk op te nemen, om copies daarvan op dragers te vervaardigen, om deze dragers te verkopen en te verhuren voor privé-gebruik (het bestemmingsrecht), het recht om deze dragers in het openbaar te gebruiken (het gebruiksrecht, bijvoorbeeld, door een DJ). Het synchronisatierecht betreft het recht om een werk te gebruiken in een audio- of audiovisuele productie.

In tegenstelling tot het 'auteursrecht' dat betrekking heeft op de wettelijke organisatie van het recht van de auteur, wordt de term auteursrechten, in het meervoud, vaak gebezigd om er de geldelijke vergoedingen resulterend uit het auteursrecht mee te benoemen. Auteursrechten worden door diegenen die ze verschuldigd zijn te betalen vereffend bij de auteursvereniging, die ze op haar beurt doorbetaalt aan de rechthebbenden, auteurs en muziekuitgevers. De uitvoeringsrechten worden nog eens opgedeeld in grote en kleine rechten: grote rechten betreffen 'theatrale' uitvoeringen (opera, operette, theater, ballet), kleine rechten alle andere muziekuitvoeringen van de meest 'ernstige' tot de meest 'populaire'. Uitvoeringsrechten worden berekend met inachtname van factoren als oppervlakte van de concertzaal, toegangsprijs, consumptieprijs ... (voor een concertinrichter wordt als richtlijn 8% op de bruto-inkomsten van een concert aangehouden). Voor de uitvoering van muziek via geluidsdragers door de omroep wordt een forfaitair inningsbedrag bediscussieerd.

Mechanische reproductierechten worden berekend als een percentage op de prijs die de fonogramfirma

aanrekent aan de dealer (PPD) - in de USA als een indexgekoppelde vast bedrag per opname (in 1994: 6.25 dollarcent of 1.2 cent per minuut of gedeelte van een minuut). Sinds 1992 bedraagt het mechanisch reproductierecht 9.306% op de PPD, een percentage overeengekomen in het kader van het BIEM-IFPI typecontract. In datzelfde contract is overeengekomen dat voor de DCC en de Minidisk en voor twee jaar op dat percentage nog eens een vermindering van 25% zal worden toegestaan (de uiteindelijke mechanicals voor de nieuwe digitale geluidsdragers zal dus 6.979% bedragen). In geval van subuitgave worden de uitvoeringsrechten en de mechanische reproductierechten in Europa gewoonlijk als volgt verdeeld. Voor de uitvoeringsrechten: het aandeel van de auteur, gewoonlijk 6/12, wordt door de lokale auteursvereniging gereserveerd voor deze en de rest, ook 6/12, aan de subuitgever toegekend; deze laatste betaalt van deze 6/12 het in het subpublicatiecontract overeengekomen percentage (bijvoorbeeld 50%) door aan de originele muziekuitgever; de subuitgever kan van zijn 3/12 nog eens 1/12 afstaan aan de lokale vertaler. Voor de mechanische reproductierechten: de subuitgever houdt zijn deel (50% of minder) en betaalt de rest door aan de originele uitgever eventueel via de lokale auteursvereniging; het aandeel van de oorspronkelijke auteur bedraagt nu, in het geval de subuitgever 50% krijgt, 25% van de geïnde mechanicals; de subuitgever kan 10% (van zijn 50%) afstaan voor een lokale vertaling. Voor alle soorten van auteursrechten worden de rechten voor de auteur gelijk verdeeld onder componist(en) en tekstdichter(s).

Tenslotte kan niet voorbijgegaan worden aan volgende punten in de Belgische auteurswet zelve. De niet meer op de tijd afgestemde auteurswet van 22 maart 1886 is namelijk opgeheven door de wet betreffende het auteursrecht en de naburige rechten van 30 juni 1994, gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad op 27 juli 1994. Voor de muziekindustrie zijn daarin volgende punten van belang. Alleen de auteur heeft het recht om zijn werk te (laten) reproduceren, te bewerken en te vertalen, het te verhuren of uit te lenen, het aan het publiek mee te delen. De auteur heeft een onvervreemdbaar moreel recht, dat wil zeggen: een recht om het werk bekend te maken (te beslissen wanneer hij zijn werk als voltooid beschouwt en aan het publiek wenst mee te delen), het recht om het vaderschap op te eisen of te weigeren - het paterniteitsrecht impliceert dat de auteur zelf bepaalt of hij zijn werk onder zijn naam of onder een pseudoniem of anoniem kenbaar maakt - , het recht op eerbied - hij kan zich verzetten tegen elke wijziging - en hij kan zich verzetten tegen iedere aantasting van zijn werk die zijn eer of faam kunnen schaden. Het berouwrecht (recht tot inkeer of terugtrekking) is niet weerhouden. Het auteursrecht blijft gedurende 70 jaar bestaan na het overlijden (eventueel van de langstlevende van samenwerkende auteurs). Na het verstrijken van deze auteursrechtelijke bescherming geniet diegene die een niet eerder gepubliceerd werk voor het eerst op geoorloofde wijze publiceert of meedeelt aan het publiek een gelijkwaardige bescherming doch slechts van 25 jaar na de publicatie of mededeling. De vermogensrechten kunnen worden vervreemd of gelicentieerd maar dan wel in een schriftelijk contract waarin voor elke bestaande (en dus niet nog niet bestaande) exploitatiewijze de vergoeding, de reikwijdte en de duur van de overdracht zijn bepaald (de uitgever moet ook de overeengekomen exemplaren binnen de overeengekomen termijn produceren). In het kader van een arbeidsovereenkomst of een statuut kunnen de rechten worden overgedragen aan de werkgever. Uitzondering op de vermogenrechten wordt gemaakt voor korte aanhalingen (voor kritiek, polemiek, onderwijs of wetenschappelijk werkzaamheden) en voor "de kosteloze privé-mededeling in familiekring" (alle andere mededelingen zijn nu dus openbaar). De auteur kan de uitlening niet verbieden wanneer die geschiedt door erkende instellingen met een educatief of cultureel doel. De uitlening kan pas plaatsvinden zes maanden na de eerste verspreiding. De auteurs, de uitvoerende kunstenaars en de producenten hebben elk recht op één derde van de leenvergoeding.

De morele en de vervreemdbare of licentieerbare naburige rechten worden erkend (en er ook uitzonderingen voor gemaakt) voor de uitvoerende kunstenaar en de producenten van fonogrammen in dezelfde zin als wat erkend is voor de auteurs (behalve een moreel recht voor de producenten; uitvoerende kunstenaars en producenten hebben nu ook een exclusief distributierecht, wat hen de mogelijkheid geeft zich te verzetten tegen parallelimport van buiten de Europese Unie). De rechten voor de uitvoerende kunstenaar en de producenten vervallen echter 50 jaar na de datum van de prestatie of vastlegging. Uitvoerende kunstenaars en producenten kunnen zich niet verzetten tegen de mededeling van de prestatie op een openbare plaats voor zover het niet gaat om een voorstelling en geen toegangsgeld wordt gevraagd en ook niet tegen de radio-uitzending. De vergoedingen voor de naburige rechten worden verdeeld onder de uitvoerende kunstenaars en de producenten ieder voor de helft.

De auteurs, de uitvoerende kunstenaars en de producenten hebben recht op een vergoeding voor de reproductie voor eigen gebruik van hun werk. Indien niet vastgelegd in een koninklijk besluit, wordt de vergoeding vastgelegd op 3% op de aankoopprijs van kopieertoestellen, 2 frank per uur voor analoge en 5 frank per uur voor digitale dragers. De vergoeding wordt terugbetaald aan de producenten van geluidsdragers, omroeporganisaties, audio-archieven, slechtzienden en slechthorenden, onderwijsinstellingen.

De auteurs, uitvoerende kunstenaars en producenten hebben elk voor een derde recht op de vergoedingen. De Gemeenschappen en de federale staan kunnen vooraf 30% besteden ter aanmoediging van de schepping van werken.

Al wie rechten int of verdeelt voor rekening van verschillende rechthebbenden moet dat doen in een vennootschap opgericht in de Europese Unie of met een filiaal in Europa. Er wordt voorzien in een grotere controle op de vennootschappen (onder meer door het toezicht van een commissaris en de mogelijkheid dat de minister de erkenning intrekt). Geïnde sommen die niet kunnen worden uitgekeerd moeten worden besteed zoals de algemene vergadering van de vennootschap beslist.

Alles wat bepaald is in de wet geldt ook voor buitenlanders maar niet voor een langere termijn dan bij de Belgische wet. Indien evenwel de rechten in hun land vervallen na een kortere termijn, vervallen zij ook in België na het verstrijken van die termijn. Zijn Belgische rechthebbenden minder beschermd in een vreemd land, dan gelden de voordelen van de wet voor de onderdanen van dat land slechts in gelijke mate.

Wie kwaadwillig of bedrieglijk inbreuk pleegt op het auteursrecht en de naburige rechten, is schuldig aan het misdrijf van namaken en wordt bestraft met geldboeten (100 tot 100.000 frank, te vermenigvuldigen met 150), in het geval van herhaling, en/of met een gevangenisstraf (3 maanden tot 2 jaar). De rechter kan de definitieve of tijdelijke sluiting bevelen van de inrichting van de veroordeelde.

Nieuw in de auteurswet is tenslotte ook dat de verplichting tot deponeren van één exemplaar van publicaties bij de Koninklijke Bibliotheek (het zogeheten wettelijk depot) wordt uitgebreid tot fonogrammen.

Om te kunnen overgaan tot een vlotte verdeling van de tengevolge van de nieuwe auteurswet vrijgekomen auteursrechten dienen nieuwe structuren gecreëerd. Zo is op 11 oktober 1994 Auvibel opgericht als collectieve beheersvereniging voor de inning en verdeling van de in het kader van de wet op het auteursrecht en de naburige rechten ontvangen rechten op gebied van audio en video, meer bepaald, wat audio betreft, van de heffingen op home taping. Stichtende leden zijn: SCAM (Société Civile des Auteurs Multimedia), Sabam, die ook voor de concrete verwerking tekent, SACD, Sofam (multimediamaatschappij van de auteurs van de visuele kunsten), IFPI, Uradex, Belgian Video Federation, ARPF (Association des Réalisateurs Producteurs de Films) en BOP. Wat de naburige rechten zelf betreft worden, ter uitvoering van de Belgische auteurswet van 1994, naburige rechten vastgelegd met, ten eerste, institutionele gebruikers als omroep en kabel en, ten tweede, met andere gebruikers als lokale Tv-stations, discotheken, de horecasector, grootwarenhuizen ..., alwaar het moeilijker is de exacte identiteit van de producent en uitvoerder te achterhalen (en waarvoor de producenten, IFPI, IMPALA en BOP, ter verdeling van de hun toekomende 50%, een onderlinge afspraak hebben gemaakt op basis van de gemiddelde omzet die elk heeft gerealiseerd in de laatste drie jaar - de producenten vertegenwoordigen meteen ook de uitvoerders). Eind 1995 zullen majors en independents zich verenigen in SIMIM ??????? Onder meer met het oog op de repartitie van de nieuwe auteursrechten. Het aandeel van de artiesten in de naburige rechten wordt verdeeld door Uradex. Eens te meer wordt de inning van deze naburige rechten, ook wel billijke vergoeding geheten, uitbesteed aan Sabam.

HITPARADES

Spil van de muziekindustrie, waardemeter voor succes is de hitparade. In het vroege juke box-tijdperk gelden muntstukken als waardemeter voor de populariteit van een song. Later komt de nadruk meer te liggen bij de uitgeversactiviteit. Tot in de jaren vijftig, bijvoorbeeld, geldt het aantal uitvoeringen van een song als rangschikking in de hitparade zoals die in Song Parade (sinds 10 januari 1955) in Vlaanderen wordt afgedrukt: de rangschikking gebeurt op basis van verschillende versies van een song met op de tweede plaats de (verschillende) uitvoerders. De hitparade (of charts) is een numerieke rangschikking van de meest populaire singles of albums in een gegeven tijdsperiode, gewoonlijk één week. Een hitparade is dus geen peiling van de muzikale smaak van een bepaalde bevolking op een bepaald moment, ook niet van de populariteit van een artiest of zelfs van een opname (welke populariteit over een langere periode zou dienen bekeken te worden - het is duidelijk dat van een oudere song, gecumuleerd over een langere periode, meer exemplaren verkocht kunnen zijn dan van een song die op een bepaald ogenblik boven aan een hitparade staat).

Allerhande instanties hebben in het verleden gepoogd om hitparades te construeren, de ene al meer beschouwbaar dan de andere.

De BRT-top 30 is in het leven geroepen in mei 1970 en wordt samengesteld door een gerechtsdeurwaarder. Voor de samenstelling zou aanvankelijk voor 50 % rekening gehouden worden met de verkoopscijfers en voor 50 % met de wens van het publiek. De gerechtsdeurwaarder betrekt de verkoopscijfers, of beter, de rangorde van de 10 best verkochte grammofoonplaten (binnenlandse en buitenlandse samen) van de week - de rangorde weerspiegelt de verkoop niet exact en is verantwoordelijk voor een vertekening door de gelijkschakeling van de controlepunten - door telefonische navraag bij een aantal willekeurig wisselende kleinhandelaars uit grote en middelgrote steden. Voor de samenstelling van de Vlaamse top 10 (tot eind mei 1982 en terug ingevoerd vanaf mei '83 nadat de tip 10 weer is verdwenen) wordt het analysemateriaal van de top 30 behouden; de Vlaamse producties worden in volgorde van voorkomen in de laatste, in de eerste gerangschikt. Aangezien hooguit één of enkele Vlaamse producties tot de 30 meest populaire liedjes in Vlaanderen kunnen gerekend worden, worden uit de resterende kwantitatieve gegevens naar het puntenaantal de ontbrekende Vlaamse opnamen geput. Men kan gemakkelijk inzien dat in (de lagere regionen van) de rangschikking van de tien meest populaire schlagers opnamen zitten die uiterst minieme verkoopscijfers halen. Later, sinds 1986, worden de Vlaamse producties geweerd uit de BRT Top 30 en alleen ondergebracht in de Vlaamse Top 10 (dan kan er theoretisch enkel Nederlandstalig werk van Nederlanders en niet van Vlamingen in de Top 30 terechtkomen).

De BRT Top 30 is dus een Vlaamse hitparade geweest, waaruit de Vlaamse songs op een bepaald ogenblik geweerd zijn om ze in een aparte Vlaamse Top 10 te plaatsen, en is gebaseerd op een telefonische peiling van fonogramwinkels, die enkel een rangschikking opgeven van de tien best verkochte fonogrammen de afgelopen week. Dergelijke peiling is onbetrouwbaarder - onachtzaamheid van de winkelier -, beïnvloedbaar - de artiest biedt gratis fonogrammen aan aan de winkel met de vraag ze hoog te klasseren - en minder geldig - een nummer twee in de rangorde van twee grotere winkels kan meer verkochte exemplaren vertegenwoordigen dan de nummer één van twee kleinere winkels. Gelijkaardige bezwaren gelden overigens voor hitparades op basis van door fans opgegeven favoriete songs via kaartjes, telefoon of fax, of via televoting (via een telefoonnummer op het Tv-scherm brengen de kijkers een stem uit over geprogrammeerde songs).

Onder meer om de moeilijkheden van de BRT top-30 én de grote invloed van de Nederlandse hitparades tegen te gaan, wordt in 1984 de Sibesa-Sabam hitparade geïntroduceerd. Tot 1994 zal de SABAM-IFPI hitparade een hitparade gebaseerd zijn op verkoopcijfers door de industrie ter beschikking gesteld voor heel België (dit betekent niet: de echte inkoop door de consument). Hij is opgemaakt op basis van de reële verkoopscijfers gedurende de (eerst drie later) vier weken die de publicatie voorafgaan, zoals die door Sibesa-leden zijn opgegeven uit hun computerbestanden en door Sabam op getrouwheid zijn gecontroleerd en worden samengeteld. Verkoopscijfers wil hier zeggen: bestellingen die de fonogramwinkels bij de fonogramfirma's plaatsen, af te lezen uit de facturen die de laatste elke week afleveren. Nochtans is ook hier nog vertekening mogelijk omwille van het retourrecht; bepaalde fonogrammen worden aan de kleinhandel in consignatie geleverd met recht van teruggave: geperste fonogrammen kunnen niet per se gelijk gesteld worden aan verkochte. Bovendien kan men pogen de export te laten meetellen al is dit verboden of ook nog de exact aangemaakte oplagen op te sparen zodat een opname in één ruk een hoge score haalt. Lichte correcties worden aangebracht en in 1991 komen niet in aanmerking voor de hitparade: verkoop via clubs (als ECI), export naar het buitenland, singles die in bewaring worden gegeven, verkoop via correspondentie, loonpersingen en iedere vorm van gratis distributie in het algemeen. Manipulatiepogingen - fanclubs van artiesten (Danny Fabry) die in grote hoeveelheden fonogrammen inkopen - zijn ook hier gesignaleerd. En begin februari 1990 worden voor het eerst door IFPI en Sabam drie singles (van Salim Seghers, Bobby Ranger en Erik Marijsse) uit de hitparade geweerd omdat de facturen van de verkoopscijfers (door platenperser-fonogramfirma S. Verbeeck (Rainbow, Swan) nogal overdreven zouden zijn en in elk geval verschillen van de reële verkoopscijfers. Begin 1994 wordt Danny Fabry uit de hitlijsten geweerd maar deze schuift de schuld door naar zijn fonogramfirma, Indisc, die een computerfout zou begaan hebben in de (te hoge) aangifte (overigens alleen van de Fabry-single), en waarvoor de betrokkene daar zijn ontslag neemt. Nochtans zijn in de Sibesa-Sabam hitparade veiligheidsmaatregelen vooraf - Sabam controleert semestrieel de oplageaangiften met de mechanische reproductierechten - en boetes achteraf voorzien - bij de eerste inbreuk: 10.000, bij de tweede 50.000, bij de derde 100 Bef per onrechtmatig aangegeven eenheid; bovendien kan de producent uit de hitparade gestoten worden en zijn BIEM-contract verbroken worden, zodat hij, bijvoorbeeld, op het aantal geperste en niet op het aantal verkochte eenheden wordt getaxeerd voor de mechanicals. Er dient nog opgemerkt dat kleinere producenten, niet Sibesa-leden, eventueel minder snel in de hitparade kunnen opgenomen worden.

De bedoeling is de songs in het populaire Tien om te zien (VTM) te laten opnemen, dat zich voor de samenstelling van het programma (alsook voor de Super 50) baseert op deze hitparade. De samenstelling van Tien om te Zien wordt geheim gehouden met het argument dat dan geen beïnvloeding mogelijk is. Voor de Super 50 wordt voor 70% rekening gehouden met de verkoopscijfers van een zeventigtal detailhandelaars, voor 22% met de playlists van de Radio Contact-keten en voor 8% met de IFPI/Sabam-hitparade, steeds met het oog - dat dient opgemerkt - op de verwezenlijking van een inslaand Tv-programma.

Hoe accuraat ook samengesteld, de meeste industriehitparades zijn gemanipuleerd in deze zin dat ze zo worden opgesteld dat een fonogram een geleidelijke levensloop bewandelt: progressief stijgt, een hoogtepunt bereikt en dan weer regressief daalt, zonder dat hij rare sprongen maakt en ook niet meteen zeer hoog 'binnenkomt'.

Zo worden in de Sabam-IFPI album-hitparade de verkoopscijfers van de eerste week gespreid over zes weken en gewogen a rato van 20, 30, 20, 10, 10 en 10%.

De meest exacte meting van de verkoop geschiedt meer en meer via electronisch-telematische weg door aflezing en opslagen van de bar codegegevens op de verkooppunten (al is daar ook al beïnvloeding gesignaleerd door zelf inkopende fonogramfirma's of meermalige aflezing van één fonogram en daarom is boekhoudkundige/belastingscontrole nodig; bijkomend nadeel: fonogrammen zonder streepjescode, van kleinere producenten bijvoorbeeld, kunnen niet worden opgeslagen). Vanaf maart 1995 wordt, in samenwerking met het marktonderzoeksbureau Nielsen, ook in België dergelijk systeem gehanteerd voor de Ultratop door Promuvi (fonogramfirma's en muziekuitgevers) bij een representatief sample van 200 (van de 500 bestaande) verkooppunten, van de kleinste tot de ketens. Er wordt tegelijk voorzien in afzonderlijke klassementen voor de Nederlands- en Franstalige regio. Behalve in de media wordt de hitparade verdeeld in een folder van acht pagina's, waarin door de industrie kan geadverteerd worden en die via de ervoor betalende verkooppunten aan de verbruikers wordt verdeeld.

'Het Belgisch Hitboek' (R. Collin) bevat hitparades sinds 1954, welke zijn samengesteld op basis van bestaande hitparades. Omdat de verkoop van een hit vaak over een korte periode geschiedt en dus niet de werkelijke populariteit ervan zou weerspiegelen, zijn de hogere posities proportioneel extra beloond door ze een quotiënt te geven.

POPULAIRE MUZIEKPERS en RADIOPIRATEN

De geschiedenis van de Vlaamse populaire muziekpers is sterk aan personen gebonden en vooral dan aan succesvolle zakenlui. Zo Albert Van Hoogten. Hij is bedrijvig als directeur van het Ronnex-label maar start ook Song Parade op in 1955. Song Parade mag beschouwd worden als het eerste popblad in België. Omdat Van Hoogten als platenbaas moeilijk naar buiten kan treden, treedt Jan Torfs op het voorplan als hoofdredacteur bij Song Parade. Het zal trouwens tot een breuk tussen beide komen en op 1 mei 1956 start Jan Torfs met een eigen teenagersblad Jukebox. Jukebox zal lange tijd het enige Belgische popblad van betekenis worden. Het haalt piekoplagen van 130.000 exemplaren en het heeft een Franstalige versie voor Wallonië. Jukebox zal nog een tijdje geflankeerd worden door Pick Up (1959), Top Tunes (1960), Music-Fan (1961) en Teenager (1961). Jukebox besteedt veel aandacht aan de buitenlandse muziek met de opkomst van rock 'n' roll en in mindere mate aan de aankomende Vlaamse schlagervedetten. Tot de uitzonderingen behoren Erik Marijsse en Paul Severs, eerste vedette uit de grammofoonplatenstal van Sylvain Tack. Het zijn precies de eerste en de laatste die de hiaten in de Jukebox-uitgaven zullen pogen op te vullen in door hen gelanceerde en elkaar sterk beconcurrerende muziekbladen.

E. Marijsse komt als eerste op de markt met Hitorama, praktisch uitsluitend gewijd aan de Vlaamse showbis, en in hoge mate aan Ignace, vroeger componist voor E. Marijsse. De laatste heeft zich als manager en producer tenvolle ingezet voor Ignace en dat blijkt overduidelijk uit het belang dat hem wordt toebedeeld in Hitorama. Het blad wordt op papier van mindere kwaliteit en zonder kleur gedrukt. Voor de overschakeling op kleur en de toevoeging van posters wordt een beroep gedaan op Sparta NV, uitgever van onder meer het weekblad De Post. E. Marijsse blijft hoofdredacteur van het maandblad en zou een deel krijgen in de winst.

Ondertussen heeft Guido Van Liefferinge, verantwoordelijk voor de jongerenpagina 'Jong' van Het Laatste Nieuws, zijn werkgever er kunnen van overtuigen om een showkrant uit te geven, zonder kleur en met een ongeveer gelijkmatige belangstelling voor Engelssprekende en Vlaamse artiesten. Pophits, zo noemt het muziekblad op krantenpapier, komt niet van de grond en J. Hoste NV wil zijn redacteur niet volgen in zijn concept over het inslaande muziekblad. G. Van Liefferinge neemt ontslag en realiseert dit begin maart 1973 in Joepie, veertiendaags kleuren-showblad. De verdeling van de belangstelling voor binnen- en buitenlandse vedetten van Pophits blijft behouden. Het laatste blad verdwijnt in de herfst van 1973. Het kapitaal voor de uitgave van Joepie komt hoofdzakelijk van Sylvain Tack, Suzy-wafelfabrikant en sinds 1970 met de firma Gnome in de fonogrambusiness. Het blad is het verlengde van een soort bedrijfsblad dat Startjournaal noemt.

Joepie probeert de positie van Hitorama aan te tasten met niet altijd goedkope promotiestunts (plastic singles waarop populaire Vlaamse artiesten hun levensverhaal vertellen, Joepie-stickers, vedetten-stickerboek, special-boekjes over vedetten). Sparta NV ziet duidelijk brood in de muziekbladenmarkt en pakt in december 1972 uit met Popshop dat zich uitsluitend concentreert op Engelstalige artiesten, en vervolgens in mei 1973 met Hitposter, een blad praktisch exclusief bestaande uit posters. Hoofdredacteur van beide is E. Marijsse.

Beide, en ook Joepie, zoeken uitbreiding van de markt in Nederland. Uit Nederland ondervinden zij de concurrentie aanvankelijk en in gering mate van Muziek Parade en Popfoto maar vooral van Muziek Express dat ook nog een Duitstalige editie heeft.

Beide laatst genoemde popbladen worden gecontroleerd door het concern van de Verenigde Nederlandse Uitgeversbedrijven (VNU) die eveneens de controle heeft over de Paul Achet Organisation, concertpromotor van grote popconcerten in Nederland.

In de concurrentiestrijd tussen de Sparta-muziekbladen en Joepie kan aan de rol gespeeld door piratenzenders niet voorbijgegaan worden. Het opdagen van radiopiraat Atlantis zou een belangrijke gebeurtenis zijn in de uiteindelijke doorbraak van Joepie. Atlantis is oorspronkelijk een opzet van A. Van Landschoot, eigenaar van Carnaby, een populair kledingsmerk, en van gelijkvormige kledingsboetieks in Vlaanderen. Vedetten worden trouwens aangewend ter promotie van kleding. Van Landschoot had de boot eerst voor drie maand gehuurd van Ierse piratenmagnaat Ronan O'Rahilly; Tack doet daarop een bod op de totale eigendom maar neemt achteraf genoegen met de helft omdat O'Rahilly opnieuw met de uitzendingen van Radio Caroline wil beginnen. Vanaf 1 oktober 1973 hernieuwt S. Tack alleen het contract met de booteigenaar, herdoopt de zender in Mi Amigo - de naam Atlantis is eigendom van A. Van Landschoot - en start de uitzendingen met het merendeel van de oude Atlantis-DJ-ploeg. Zo kan Joepie nu om het uur aangeprezen worden. Het effect op de verkoopcijfers blijft niet lang uit. Atlantis zou er, wegens moeilijkheden bij het vinden van een schip, evenwaardige zendinstallatie en nieuwe golflengten nooit meer helemaal bovenop komen. E. Marijsse poogt nochtans via reclame op Atlantis de dalende verkoop van Hitorama te doen keren. Het is gesignaleerd dat E. Marijsse, samen met de handelszaak Vermeer-Thijs en de nodige politieke steun, ver gevorderd zou geweest zijn met de installatie van een eigen piratenzender, Radio Benelux (Bart Van der Laar, die ook nog bij S. Tack tot eind 1973 in dienst is geweest als een der eerste DJ's, zou onder meer DJ worden) maar daarvan tenslotte heeft moeten afzien door de ondertekening door Nederland van het Verdrag van Straatsburg, dat piratenstations verbiedt. Dit leidt uiteindelijk eveneens tot de vlucht van Mi Amigo naar Spanje in de herfst van 1974. Nadat ook Spanje zich aan de internationale regelgeving is gaan onderwerpen en bovendien de piratenboot gezonken was, brak het einde aan van het Mi Amigo-tijdperk.

Vermeld dient eveneens dat de elkaar beconcurrerende bladen promotie voor hun blad maar ook voor bepaalde artiesten maken via DJ-shows. E. Marijsse treedt zelf als DJ op; Joepie's popparade wordt gepresenteerd door Jo met de Banjo en Walter Vercruysse, beide BRT-medewerkers. Ook Mi Amigo heeft nog een eigen drive-inshow.

Hitposter is, met de toenemende inflatie van posters in alle bladen, van in het begin een moeilijke zaak: het zou gefusioneerd worden met Popshop. Het op het buitenland gerichte Sparta-muziekblad verschijnt van dan af als Popshop + Hitposter.

Hitorama tracht de concurrentie af te slaan door eveneens veertiendaags te verschijnen - een moeilijk vol te houden zaak wanneer men zich beperkt tot binnenlandse vedetten - en vervolgens het aantal bladzijden van 48 tot 64 uit te breiden, begin 1974, maar tegelijkertijd ook aandacht te schenken aan buitenlandse artiesten die qua stijl vergelijkbaar zijn met de binnenlandse waarnaar steeds de aandacht is gericht. Na deze operatie zou nochtans geen hoger verkoopcijfer dan 35 à 40.000 bereikt worden waar dit aanvankelijk, voor het maandblad, 80 à 85.000 zou bedragen hebben. Uit de C.I.M.-enquete van 1974 blijkt nog een licht overwicht te bestaan in het aantal lezers van Hitorama t.o.v. Joepie maar voor 1976 kan CIM een gemiddelde oplage per nummer van 76.773 eenheden vaststellen en een lezerstotaal van 280.500. E. Marijsse dient het hoofdredacteurschap over Popshop- Hitposter af te staan aan Etienne Smet. Tack biedt Joepie te koop aan aan Sparyta onder meer onder de voorwaarde dat Van Liefferingen aan hetzelfde salaris hoofdredacteur zou blijven. Vanaf 1 juni 1974 wordt Joepie uitgegeven door de financierder van zijn grootste concurrent. Sparta neemt de voltallige Joepie-redactie over. De positie van E. Marijsse wordt met de dag onhoudbaarder. Hij neemt ontslag in mei 1974. Reden van de overname van Joepie door Sparta ligt bij de gedaalde interesse van S. Tack voor promotie via de gedrukte pers. Men zegt dat op het ogenblik van de overname van de initieel geïnvesteerde 12 miljoen Bef in Joepie er reeds 7 miljoen verloren zouden zijn gegaan; de stijgende papierprijs en de verslechterende economische situatie zullen daaraan zeker niet vreemd zijn. S. Tack kan nu rechtstreeks promotie maken voor zijn artiesten via zijn piratenzender. Tack slaagt er nochtans in zijn invloed in Sparta te handhaven: zo wordt vanaf 1 juli 1974 in Hitorama de Mi Amigo Top 50 afgedrukt.

Er wordt een band tussen G. Van Lieffering en S. Tack gecontinueerd via het agentschap King waarin de eerste aandeelhouder is. Aanvankelijk zijn J. Harris, M. Verdrengh en E. Dillens mede in de zaak betrokken, later enkel nog R. Vlaaien zaakvoerder. Waar voorheen reeds artiesten uit de Tack-stal exclusief bij King kunnen geboekt worden, kan dat omstreeks het tijdstip van de overname van Joepie eveneens voor een reeks andere artiesten, Joe Harris voorop, die eveneens bij S. Tacks grammofoonplatenmaatschappij onder contract komen.

Van Liefferinge is eveneens de organisator van het Festival van de Gouden Leeuwen waarop de Vlaamse muziekpers, in de praktijk Joepie, de gekende verdienstelijke binnen- en buitenlandse artiesten zou lauweren. Het festival wordt in 1974 en 1975 uitgezonden door de BRT.

Het is duidelijk dat de relatieve bloei van de Vlaamse showbusiness te danken is aan de genoemde en andere ondernemende zakenmensen. De teruggang in de jaren tachtig is ongetwijfeld onder meer te wijten aan het gebrek aan promotie van de Vlaamse artiesten op de openbare omroep, een gegeven waar pas een kentering in zal komen met VTM. Met de afgang van het Tack-imperium kunnen de zaken minder en minder op elkaar afgestemd worden. Na Joepie zal Tack ook verplicht worden de perserij, de productiemaatschappij en uitgeverij te verkopen; ook worden de studio's bij de anti-piraatactie verzegeld.

Sinds 15 oktober 1978 publiceert Joepie een tijd de Belgische Nationale Hitparade, een initiatief van Decibel. Jules Callebaut, buizenfabrikant, is de oprichter van het Decibel-label. Deze top 50 is samengesteld onder toezicht van een gerechtsdeurwaarder maar het is niet duidelijk op basis van welke verkoopspunten. In de onderste regionen circuleren in elk geval vedetten van de firma (o.m. Gerard Vekeman), die ook nog eens in andere rangschikkingen van dezelfde firma promotie worden gegeven. Rangschikkingen worden in de Belgische Nationale Hitparadekrant gepubliceerd en ook overgenomen door Joepie (een tip 30 en een Vlaamse top 10).

In november 1982 zal Van Liefferinge de Hollandse Hitkrant opkopen. In 1984 doet Joepie's hitparade een bediscussieerde intrede in Librado en geeft Van Liefferinge het familie- en TV-blad Dag Allemaal uit. Ondertussen zijn Van Liefferinge, Vlaaien, Verdreng en ook Jos Van Oosterwijk (de laatste twee Studio Brussel-medewerkers) betrokken in 's lands grootste discotheek, Manhattan, die voor VTM tot studio wordt omgedoopt (en waaruit Vlaeyen en Verdrengh zich terugtrekken). Dezelfde namen keren terug in en rond VTM: Edco (Eric Dillens) Juke Box (Van Liefferinge) hebben elk een 50-50 inbreng in D & D Productions, die de populaire (muziek)programma's voor VTM maken.

Terug naar 1976; dan verschijnen Popshop-Hitposter en Hitorama nog slechts maandelijks. Het laatste blad ruimt nu ook voldoende plaats in voor de buitenlandse schlagervedetten. Hitorama zal evenwel van de markt dienen genomen te worden. Popshop en Hitposter zullen verschijnen als Popshop en voornamelijk op de verkoop in Nederland geconcentreerd worden. E. Smet, redactieleider van Popshop-Hitposter en Vic Dennis, redactieleider van Hitorama zijn in de Joepie-redactie opgenomen. Joepie verschijnt wekelijks en evolueert in de richting van een tienerblad, waarin de populaire muziek de exclusieve belangstelling heeft verloren en aangevuld wordt met hartsrubriek, (foto)roman, filmnieuws, ... Het krijgt ook een Franstalige editie en gaat bovendien over tot de uitgave van hit-verzamel LP's. Joepie's positie is steviger dan ooit. E. Marijsse is ondertussen niet bij de pakken blijven zitten. In maart en april 1975 verschijnen de twee enige nummers van Showbis met als directeur-hoofdredacteur echter Bart Van de Laar. Sparta beroept zich op de contractclausule door E. Marijsse destijds onderschreven en waarin bepaald is dat deze vijf jaar nadat hij Sparta zou verlaten geen gelijkaardig blad zou uitgeven. Showbis heeft de pretentie het vakblad te worden van de Belgische muziekindustrie. Maar omdat deze geen noodzakelijke minimumafname kan garanderen, wordt het blad ook in de kiosken aangeboden aan het grote publiek. Showbis zit gevangen tussen de bedoeling vakblad te zijn en de noodzaak te verschijnen als schlagermuziekblad. De promotie-ijver van E. Marijsse voor door hem in productie genomen vedetten (Jeremy, de vroegere Ignace, Marc en François Vermeer) is bovendien onverenigbaar met de status van een onpartijdig professioneel blad. Tenslotte zijn er moeilijkheden omtrent de juiste positie van E. Marijsse en Fernand Vermeer in Astop pvba, uitgeverij van Showbis. Marijsse probeert het begin 1980 nog eens met Venus, show- en soft pornoblad. Begin maart '82 geeft pvba Venus het blad Top uit (zonder Marijsse onder de medewerkers maar wel met b.v. Micha Marah).

De punkperiode levert haar specifieke tijdschriften als Dus, Gezaag, Ontgoochelde Frigo, Leeggoed en Riff

In november 1977 verschijnt Vedettenalbum, een op de Vlaamse schlagermarkt gericht maandblad dat zich opwerpt als verdediger van het product van eigen bodem. Het blad wordt uitgegeven door Barlow, drukkerij verbonden met Monopole Records (Leon Lambrechts) en besteedt ook extra aandacht aan de eigen vedetten. Het laatste nummer dateert van juli-augustus 1978. Begin 1982 probeert Harry's Vrije Radio Magazine te lanceren (hoofdredactie : Fred Steyn) met eveneens veel promotie voor het Vlaamse product. In 1987 geeft Erik Marijsse het maandblad Music Leader uit, aanvankelijk met exclusieve belangstelling voor vedetten uit de Benelux, standpunt dat achteraf nochtans verlaten wordt; Ignace is weer van de partij.

Begin 1974 is onder het hoofdredacteurschap van Romy Grootjans (en met medewerking van o.m. W. Ertfeld, Pol Evrard) door Smash Ltd Publishers reeds een poging ondernomen om een vakblad voor de ontspanningsindustrie op te zetten, Record Express. Het geniet in elk geval van een onafhankelijke status en wil bredere domeinen van het ontspanningsleven, vooral disco's en discobars, bestrijken. Via de Record Express Disc Jockey Organisation (REDJO) wordt gepoogd dit speciale deelpubliek aan te trekken. Ook daar liggen immers nog onbenutte promotiemogelijkheden. Het laatste nummer van Record Express komt toe in doctoreer 1975. In 1979 wordt hetzelfde publiek beoogd door Disc Jockey, een tweemaandelijks tijdschrift van de Belgische Disc-Jockey-Organisatie.

Jukebox is overgenomen door Rock on Publications Inc. en poogt onder het hoofdredacteurschap van Etienne

De Pauw, met een nieuwe aanpak, door vaak korte, informatieve artikels over buitenlandse maar ook binnenlandse artiesten die iets boven het doorsnee-schlager of bubblegum-niveau zitten en een postorderverkoop van grammofoonplaten aan sterk verlaagde prijzen, ook in Nederland door te dringen. Jukebox wordt later subtitel van Pulsion. In oktober 1976 verschijnt een op een gelijkaardig gericht publiek de Vlaamse More, een uitbreiding van de Franstalige uitgave en waarin P. Ambach, concertpromotor, het grootste pakket aandelen bezit, en die een oplage van meer dan 10.000 haalt. Het wordt door de muziekindustrie goed gesteund onder de vorm van advertenties - de Vlaamse More fungeert als garantie voor de adverteerders van een nationale dekking. Het blad poogt zich een undergroundkarakter aan te meten en voldoende aandacht te schenken aan de Vlaamse scène. Begin 1978 wordt Serge C. Massart, uitgever van More, verbod opgelegd het maandblad nog langer te laten verschijnen na een klacht van Piero Kenroll, die de oorspronkelijke initiatiefnemer is maar die ondertussen gestart is met de uitgave van En Attendant. De eerste verschijnt daarop vanaf februari 1978 met Pulsion op de markt. In april 1978 verschijnt Riff, opvolger van de Vlaamse More. Begin 1979 wordt aangekondigd dat door de uitbreiding van het advertentievolume tot maximaal 50 % van de beschikbare oppervlakte het blad zo goed als gratis (tegen een jaarabonnement van 40 F.) zal aangeboden worden. In 1983 verschijnt het Franstalige Open System Project dat meer avantgardisch gericht is.

Tot de Nederlandstalige informatiebronnen voor de liefhebbers van de popmuziek in Vlaanderen kunnen gerekend worden: de popbladzijden van Humo evenals 't Liedboek (met Miel Appelmans, die in '98 het folklabel Alea opricht met als singing o.a. Fluxus en Laïs), welk laatste blad een kritische poging doen om kleinkunst, de ernstige pop en ook andere muziek te benaderen en dat in 1977 zijn tienjarig bestaan viert. De uitgave van Kick (aanvankelijk Muzekus), maandblad over volksmuziek, chanson, cabaret, folk, dateert van 1967. het is van 1968 tot 1971 geflankeerd door een ander kleinkunstmagazine, Troubadour. In 1981 verschijnt het folk-blad Gandalf. Sinds 1975 wordt in Vlaanderen ook nog Swingtime uitgegeven, maandblad voor jazz en blues. Eind '78 wordt 't Liedboek opgedoekt : een deel van de redactie werkt mee aan de (breedopgezette) Muziekkrant. Het door Cedoc uitgegeven Audio-visueel wordt in 1987 opgedoekt. In de popjournalistiek gelden de Nederlandse Muziekkrant Oor, samen met de Nationale Hitkrant, uitgegeven door de uitgeverij Keihard en Swingend en de Nederlandse Music Maker, uitgegeven door Delta Magazines b.v. een even degelijk maar op de eerste plaats voor de moderne popmuzikant bedoeld blad, als schoolvoorbeelden. Later wordt Oor beconcurreerd door het trendsettende Vinyl, aanvankelijk uitgegeven door BV Weekbladpers, dat evenwel op een meer commerciële toer gaat en waaruit op zijn beurt in 1987 een opsplitsing geschiedt onder de naam Obsceen en Trespassers W. Eind 1987 verschijnt ook op de Vlaamse markt het door Veronica uitgegeven Countdown. In Vlaanderen heeft Humo zich de reputatie verworven degelijke rockjournalistiek te bedrijven die de industrie niet onberoerd laat. Maar ook andere weekbladen zoals Knack en Spectator van destijds bevatten popbladzijden op journalistiek hoog niveau.

Naast de magazines die in min of meerdere mate professioneel kunnen genoemd worden, vindt men eveneens door fanatieke amateurs uitgegeven fanzines, tientallen in aantal en gericht op de meest gevarieerde muziekstijlen, vaak de meest verwaarloosde als hardrock of punk; op het einde van de jaren '70 : Mikroobe, Bravo, Riff, Klank (sinds '82 en gelieerd met Antler), later ook nog Made in Belgium; een blad als Dus poogt zich analoog aan voorbeelden in het buitenland, aan de door de gevestigde pers vaak vergruisde punk-beweging op te tillen. Overigens is deze al voldoende geïntegreerd in de commerciële journalistiek. Ook Dus stelt zich begin 1979 bloot aan een zogeheten recupereringsdrang door de opname van advertenties. Een gratis blad als Stic dat zich de promotie van de plaatselijke rockproductie tot doel heeft gesteld, heeft van in het begin de kolommen opengesteld voor reclame. Sinds november 1978 wordt door Kluwer Audio en Video Publicaties Billboard-Benelux uitgegeven, een eerste stap in de uitgave van taalgebonden edities van het vakblad van de muziekindustrie in Europa. Het zal na drie jaargangen failliet gaan en eind jaren tachtig een opvolger kennen in Music and Media, een Billboard-publikatie (Nederland) die evenwel Europees gericht is (Billboard is eigendom van de Nederlandse VNU).

In 1981 wordt het muzikantenblad Back Stage opgericht dat eerst gratis wordt verspreid maar achteraf betalend wordt. Later wordt de naam veranderd in Stage. Het Franstalig Rock This Town geeft vanaf april 1986 Fabiola uit. Eind 1989 stelt Rock This Town een door op de jeugd gerichte reclame betaalde videotex-service voor: Rocktel; via het beeldscherm kunnen nu nieuws uit de muziekwereld uit een databank (02/3461010) opgeroepen worden; verder wordt gedacht aan de reservering en verkoop van concerttickets. In 1986 is weer een gratis blad op de markt : Swing. In februari van hetzelfde jaar verschijnt Ridim, reggae-tijdschrift. The New Rochin' Fifties kan nog genoemd worden als pophistorisch fanzine.

Eind 1989, begin 1990 verschijnen in Antwerpen twee gratis rockmagazines: Rif Raf Rockzine en Rumble.

Rif Raf is gratis maandelijks mee te nemen in de 'betere' platenzaak en verscheen in de beginperiode op een bescheiden oplage van 3.000 exemplaren. Intussen bedraagt de oplage van Rif Raf het teinvoudige en heeft de rockkrant sinds '94 een Waalse editie.

In 1992 wordt speciaal voor de dansmarkt (house, techno) het tweewekelijkse Dance Update uitgebracht, een Nederlands-Belgisch initiatief. Later verschijnt in dit genre de maandbladen Out Soon en Move-X. Out Soon besteedt aandacht aan de dance- en technowereld, terwijl Move-X het meer heeft voor het commerciële dancecircuit. De dancesubcultuur heeft ook nog de bladen The Ticket, dat een knap overzicht biedt van alle concerten en raves in België, en Pulp. Het Antwerpse Pulp omschrijft zichzelf als de 'tweemaandelijkse infovision-sampervoor stylezappers en tribehoppers'. Pulp start in '96 met als hoofdredacteur Emmanuel Verheyden en verschijnt eerst op A5-formaat, later op een groter formaat.

En hetzelfde jaar verschijnt in augustus Studio, een Vlaams maand blad dat zich opwerpt als verdediger van plaatselijk talent ("Studio zal fouten opvullen die andere bladen maken ... Dat wil zeggen dat wij ook artiesten vermelden die 22 jaar zingen en nooit op VTM zijn gezien").

In 1992 komt Gonzo Circus op de markt, verdeeld via cafés, concertzalen en de 'betere' fonogramzaken, gericht op de undergroundcultuur en vergezeld van een sampler-CD. Op dezelfde muziekleest geschoeid, maar toch anders is het met het Lowlands-label gelieerde Plastiks. Plastiks richt zich naar soul, acid jazz, hip hop en aanverwanten. Aanvankelijk wordt Plastiks gratis verspreid, maar sinds begin '99 tegen betaling. In '98 richt Plastiks ook een eigen label op, Plastiks Muzik, dat openstaat voor de muziekgenres die in het tijdschrift besproken worden Het Waalse magazine Side-Line met heel wat Vlaamse medewerkers richt zich dan weer naar de gothic-, newwave- en electronica-fans. Side-Line verschijnt tweemaandelijks (in juni '99 toe aan zijn 27ste nummer), in zwart-wit en volledig in het Engels. Hoofdredacteur is Séba Dolimont. Mindview is dan weer het maandblad voor de heavymetal- en hardrockfreak. Het start in '94 en is gratis mee te nemen in platenzaken zoals Free Record Shop, HVH Megastore en alle Eureka-winkels. Ook in Nederland kent Mindview een ruime verspreiding. Thuisbasis van Mindview is Beveren. Mindview heeft anno '99 een oplage van 30.000 exemplaren en wordt redactioneel geleid door Peter Rotthier.

Meer gericht naar het Studio Brussel-publiek is het maandelijks magazine Teek, opgestart in '93 als een louter film- en videomagazine. Intussen is Teek uitgegroeid als een blad dat bericht over alle media, maar waarin muziek meer en meer een vooraanstaandere rol speelt. Teek wordt uitgegeven door The Publishing Company en heeft een oplage van 65.000 exemplaren.

In '98 start de Affligemse uitgeverij Comcept het maandelijks muziekblad Vern op. Vern, gedrukt op 25.000 exemplaren, zou de Belgische Oor worden. De Morgen free-lancer Bart Steenhaut wordt hoofdredacteur. Het magazine wordt vergezeld van een sampler-cd die door de platenmaatschappijen kan gebruikt worden als promotool. Vern verschijnt echter maar een paar keer, en houdt begin '99 reeds voor bekeken.

In de lente van '99 wordt de "Muziekkrant" opgericht met als doelstelling aanvullend te werken op alle andere Vlaamse muziekbladen. De Muziekkrant wil alle mogelijke genres in de schijnwerpers plaatsen. Juni '99 verschijnt het proefnummer, gedrukt op krantenpapier.

MUZIEK VAN EIGEN BODEM IN DE MEDIA

Waar in de jaren vijftig en zestig het uitzendmonopolie van de nationale omroep is aangetast vooral voor wat populaire muziek betreft door commerciële (RTL) en piratenradiozenders (Radio Veronica, Radio Noordzee, Atlantis en Mi Amigo) is sinds het eind van de zeventiger jaren het strijdterrein verlegd enerzijds naar de niet openbare radiostations (waarvan de industrie vindt dat er te veel zijn) en anderzijds naar de televisie (waarvan de muziekindustrie vindt dat zij veel te schaarse muziekuitzendingen biedt sinds het promotiegezinde Hitring uit de vroege jaren tachtig is afgevoerd). De doorbraak van de kabeltelevisie (met RTL voor Wallonië en Nederlandse omroepverenigingen voor Vlaanderen) heeft ongetwijfeld meegespeeld in de beïnvloeding van de Belgische markt vanuit het buitenland. Het zal pas met de komst van VTM zijn dat het roer radicaal wordt omgedraaid ten gunste van de producties van eigen bodem.

Tegenover de Beneluxering en internationalisering wordt geregeld de klacht gehoord van vooral binnenlandse artiesten en producenten over gebrek aan promotie op de nationale omroep. Tot de jaren tachtig komt die klacht vaak van schlagerproducenten, op het moment dat de uit de kleinkunst gegroeide Vlaamse pop meer aandacht krijgt. In de jaren tachtig staan nieuwe rockgroepen aan de klaagmuur, soms zelfs hand in hand met de schlagerartiesten. De klachten luiden in elk geval identiek: achteruitstelling van binnenlands product, onder meer doordat de kwaliteitscriteria voor buitenlands product niet steeds bevraagd worden. De plaatselijke artiesten willen niet gemarginaliseerd worden door zich in aparte hokjes (programma's met uitsluitend werk van eigen bodem) te laten onderbrengen, maar vinden dat ze evenwaardig aan de buitenlandse artiesten, naast hen mogen staan in radio- en Tv-programmaatje. De discussie is moeilijk omdat blijkt dat in elk genre artiesten fonogrammen verkopen zonder radiobelangstelling. Symptomatisch voor de evolutie zijn twee colloquia, het eerste daterend van 1976, het tweede van 1988. Tussendoor, eind 1987, probeert de BRT zijn belangstelling voor de 'Eigen Muziekcultuur', dan wel op het vlak van creaties en uitvoeringen zowel op radio als TV, te bewijzen door de uitgave van een witboek, maar men slaagt er niet in de commerciële artiesten, zowel uit het schlager- als het rockgenre, broederlijk verenigd, te overtuigen.

In de jaren zeventig zijn het niet zozeer de multinationale fonogramfirma's geweest die ontevreden zijn met de BRT-programmering maar op de eerste plaats de Vlaamse schlagerproducenten, de onafhankelijke producers van plaatselijke schlagerproducten.

In de voorlopig meest in het oog springende gezamenlijke actie die in de eerste maanden van 1976 gevoerd is door een deel van de Vlaamse showbis en die uitsluitend de BRT heeft geviseerd, zijn vooral financieel-economische criteria aan de orde gekomen. De 'Vrienden van Sabam', een 800-tal leden tellende vereniging die de belangen van auteurs op de meest uiteenlopende terreinen wil verdedigen, noemt zich eind januari voorstander van een politieke oplossing en desnoods van een harde protestactie tegen de BRT, om deze tot een grotere promotie-ijver voor het plaatselijk product te bewegen. Op het 'colloquium van de Belgische muziekwereld (vertegenwoordigd door de in het leven geroepen VKAA, Vlaamse Komponisten, Auteurs en Artiesten, in concreto Raymond Resman, tekstschrijver, Louis Van Rijmenant, producer-uitgever, Louis Neefs en Jacques Raymond, vocalisten), BRT en parlementsleden', gehouden op 17 februari 1976, wordt de aanval op de BRT ingezet vanuit de zinloosheid over een debat over het begrip kwaliteit en de vraag of de BRT wel het recht heeft het publiek opnamen te onthouden. Er is ook nog het argument van de discriminatie in financiële waardering voor Tv-optredens tussen binnen- en buitenlandse artiesten. In de tienerpers vindt men het argument van de betwiste BRT-bevoegdheid terug in de stelling dat het volk belastingen betaalt waarmee radio en TV moet worden gemaakt waarop het recht heeft. De BRT-medewerkers wordt er bovendien het recht ontzegd zich te verschansen achter de minderwaardige kwaliteit van de binnenlandse productie: zij worden daar zelf voor verantwoordelijk gesteld, gezien de geringe kansen die de laatste geboden worden. Op het genoemde colloquium wordt tegenover een BRT-gemiddelde van uitzending van nationale productie voor 1974 van 10,58 % (BRT 1: 10,73; BRT 2: 8,61; BRT 3: 12,35 %) het voorbeeld van het verplichte minimumpercentage in het buitenland gesteld. Op het colloquium wordt door A. Diegenant, CVP- volksvertegenwoordiger, zijn 'Voorstel van Decreet ter Bevordering van de eigen Muziekcultuur' toegelicht. Het dateert van 15 januari 1976 en is bedoeld om door de cultuurraad van de Nederlandse cultuurgemeenschap in de loop van 1976 te worden goedgekeurd zodat het op 1 januari 1977 zou kunnen in werking treden. De vertrekbasis is niet zuiver cultureel: vertrokken wordt van de vaststelling dat de BRT dagelijks een zeer ruime zendtijd toekent aan allerlei muziekuitingen waarvan de uitvoeringsvergoedingen en auteursrechten ten goede komen aan buitenlandse kunstenaars. Alhoewel openheid één van de kenmerken van de Nederlandse cultuur wordt genoemd, wordt overdrijving uit den boze en een ingreep van de overheid gerechtvaardigd geacht. Ter bevordering van de culturele integratie tussen Noord en Zuid dient evenwel - eenzijdig - aan Nederlandse kunstenaars een deel van de BRT-zendtijd te worden afgestaan. Concreet wordt voorgesteld dat voor de totale met vokale, instrumentale en orkestmuziek gevulde zendtijd, met een regelmatige spreiding over het hele jaar, tenminste 25 % moet gevuld worden met eigen muziek, waarvan ten minste de helft, 12,5 % dus van de totale zendtijd, uit vokale nummers bestaat. Onder eigen muziek wordt voor vocale muziek verstaan deze die door een tekstschrijver van Belgische nationaliteit in het Nederlands geschreven of door een vertaler van Belgische nationaliteit in het Nederlands vertaald is of door een zanger van Belgische nationaliteit in het Nederlands of in een Nederlandse gewestspraak gezongen wordt; voor vocale, instrumentale en orkestmuziek deze die door een toondichter van Belgische nationaliteit getoonzet is. Op het minimumaandeel vocale muziek wordt één vierde, 3,125 % dus van de totale zendtijd, voorbehouden aan vocale muziek uit Nederland die beantwoordt aan de criteria voor vocale muziek met vervanging van 'Belgische nationaliteit' door 'Nederlandse nationaliteit'. In een amendement van 5 februari 1976 van A. De Beul, wordt gevraagd het onderscheid tussen Belgische en Nederlandse auteurs-uitvoerders weg te laten en het aandeel van de zendtijd voor auteurs-zangers van Nederlandse nationaliteit te laten vaststellen door de minister in het kader van het Belgisch-Nederlands Cultureel Verdrag van 16 mei 1946, waarin het beginsel van de wederkerigheid wordt gehuldigd. Het amendement is gemotiveerd door de bekommernis voor de culturele integratie van Vlaanderen en Nederland en ook door de vrees dat tekstschrijvers en zangers uit Frans-Vlaanderen nauwelijks zouden kunnen aan bod komen. Na wat gepalaver in de Commissie voor Culturele Promotie en het Cultureel Patrimonium van de Vlaamse Raad (mogen Vlaamse artiesten die in het Engels zingen worden aangerekend ?) neemt de Vlaamse Raad op 4 juni 1981 een resolutie aan waarin gesteld wordt dat vocale eigen muziek diegene is die in het Nederlands geschreven, vertaald of (eventueel in gewesttaal) gezongen is en instrumentale eigen muziek diegene is die getoonzet of uitgevoerd is door iemand van de Nederlandse cultuurgemeenschap.

Op het tweede colloquium, 'De Belgische muziekscène: te kort gerockt?' Op 27 september 1988, twaalf jaar na het eerste, worden dezelfde klachten gehoord over de achteruitstelling op de BRT, zowel radio als televisie, ditmaal van de nieuwe rockgroepen. Men hoort er het voorstel heropnemen voor een minimumpercentage van 25% aan Belgische producties op de openbare omroep naast andere voorstellen.

Voor 1986 zijn volgende gegevens over de percentuele uitzendtijd van Belgisch beschermd werk bekend: BRT 1: 19.50 (74.74 buitenlands en 5 openbaar domein), BRT 2: 16.32 (Antwerpen: 18.13, Brabant: 9.25, Oost Vlaanderen: 19.86, Limburg: 21.02, West Vlaanderen: 14.27), BRT 3: 5.69 (in 1985: 5.61), Studio Brussel: 12.77, Wereldomroep: 50.14, TV 1: 40.13 (in 1985: 37.44), TV 2: 36.93 (de films zijn voor beide televisiezenders uitgesloten).

In het witboek 'Wat doet de radio voor de muziek in Vlaanderen?' Uit 1995 wordt gesteld dat volgende percentages gelden voor muziek van Vlaamse origine (de cijfers zijn gebaseerd op onaangekondigde steekproeven begin 1995): Radio 1: 21.8%, Radio 2: 30%, Radio 3: 24.4%, Studio Brussel: 9.4%, Donna: 21.2%, Radio Vlaanderen Internationaal: 41.3%, wat een toaal is van 22.3% voor BRTN-radio.

- press in dutch / prensa en neerlandés :

muziekcentrum.be - the travelguide
reisboeken.be - the travelguide
gomagazine.nl - the travelguide, the release party
telenet.be - the travelguide
telenet.be - Ronda Personal
3voor12.vpro.nl - the release party
20six.nl/neskebeks - release party
de volkskrant - deus in ronda
deus in ronda pics
kindamuzic - het andere andalucia
belpop.com - kleintje andaloes
cucamonga - deus ex machina
kwadratuur - cd-bespreking
knack - ideal crash bespreking
geschiedenis belgische muziekindustrie
Ronda - Het Laatste Nieuws

- press in spanish + french
- prensa en espanol y francés:

indyrock.es - Think Of One
indyrock.es - vive La Fete
indyrock.es - dEUS
le cargo - interview deus
mondosonoro - dEUS
indyrock.es - DAAU
dpm-cultura.org - DAAU
mtv.es - Francoiz Breut
turismoderonda.es - Ronda Personal
andalucia24horas.com - Ronda Personal
clubcultura.com - Ronda Personal

- press in english / prensa en ingles :

mondomix - daau
biography - daau
interview tom barman


hotel enfrente arte - Een gezellig hotel in Ronda, Spanje